İdman kəndi daha güclü edir

Ulu öndər Heydər Əliyev Olimpiya Hərəkatının və Olimpiya Oyunlarının bütün dünyadakı nüfuzunun nə dərəcədə yüksək olduğunu, bu sahədə respublikada əməli işlərin görülməsinin zəruriliyinə daim diqqət edib deyirdi: “Olimpiya Oyunları dünyanın bütün ölkələrini maraqlandırır, burada cəmləşdirir. Hər bir ölkə çalışır ki, Olimpiya Oyunlarında təmsil olunsun”.

Hazırda bütün dünyada idmanın kütləviliyinin əsası qazanılan medallarla, xüsusilə də qızıl medallarla ölçülür. Olimpiya oyunlarında ölkələrin sıralanması qazanılan ümumi medalların sayı ilə deyil, qızıl medalların sayı ilə tərtib edilir. Dünyada çox sayda və müxtəlif növdə olan idman yarışlarında qazanılan fəxri adlar və mükafatlardan yalnız “Olimpiya çempionu” adı əbədi saxlanılır və bu ada “eks” sözü əlavə olunmur.

Müasir dövrdə idmanın inkişafı, yalnız fiziki aktivliyin artması ilə deyil, həm də sosial, iqtisadi və mədəni aspektlərlə bağlıdır. Bu istiqamətdə yüksək nəticələrə daha qısa müddətdə nail olmaq üçün  kənd idman sektorlarının inkişafına diqqəti  artırmaq və onun inkişaf perspektivlərinin axtarışına daha çox  önəm vermək lazımdır. Hələ, 1965-ci ildə Azərbaycanın dünyaca məşhur futbol hakimi Tofiq Bəhramov yazdığı “Kənddə futbol” kitabında kənd futbolunun  inkişafını, gənc istedadların yetişməsini və özünün bu prosesdəki rolunu vurğulayırdı. T.Bəhramov sübut etməyə çalışırdı ki, kütləvi idmanın inkişaf yolu kəndlərdən keçir. Kütləvi idmanda  kəndlərin rolu böyükdür. Ancaq kiçik kənd və qəsəbələrdə idmanın inkişafı yolları  nadir hallarda araşdırılır.

Kəndlərdə idmanın inkişafını araşdırarkən bir çox nüansa fikir verilməlidir. 1. Fiziki bacarıqlar: yerli əhalinin genetik xüsusiyyətləri, onların fiziki bacarıqlarına təsir edə bilər.  2. İqlim və coğrafi şərait: coğrafi ərazinin iqlimi və mühiti də idman növlərinin inkişafına təsir edir. Məsələn, dağlıq bölgələrdə yaşayan insanlar dağ idmanları, yürüş və ya alpinizm ilə daha çox məşğuldurlar. 3. Mədəniyyət və ənənə: yerli mədəniyyət, müəyyən idman növlərinin inkişafına təsir edə bilər. 4. Yerli idman infrastrukturu: coğrafi ərazidəki idman infrastrukturu və təhsil imkanları əhalinin idman fəaliyyətlərinə yönəldilməlidir. 

Azərbaycanda kənd və qəsəbələrdə  idmanla məşğul olmaq üçün kifayət qədər şərait yaradılmayıb. Ölkədə 4447 orta məktəbdən 1400-ü kənd məktəbidir. Bu onu göstərir ki, kənd yerlərində bəzi məktəbləri cıxsaq, demək olar ki, idman qurğuları yetəri sayda deyil. İdmanla  məşğul olanların sayı 2023-cü ildə 402 min 408 nəfər olub ki, bu  da 2018-ci illə müqayisədə təxminən 37 min nəfər azdır. İdman qurğularının hamısı rayon mərkəzlərində quraşdırıldığından kəndlərdə və qəsəbələrdə demək olar ki, yoxdur.

Müasir dövrdə fiziki tərbiyə və idman öz aktuallığını qoruyub saxlayır. “Azərbaycan 2020: gələcəyə baxış” İnkişaf Konsepsiyasının hazırlanması barədə Prezident İlham Əliyevin imzaladığı sərəncamda Azərbaycan gənclərini sağlam və fəal həyat tərzinə təşviq etmək və onların cəmiyyətə inteqrasiyasını təmin etmək məqsədi ilə 2013–2023-cü illəri əhatə edən İnkişaf Strategiyası və 2016–2020-ci illər üçün Dövlət Proqramı, bədən tərbiyəsi və idmanın inkişafı üzrə 2012–2020-ci illəri əhatə edən Milli Strategiya və Dövlət Proqramı həyata keçirilib.

Təbii ki, hər bir cəmiyyətin sağlam və fiziki cəhətdən güclü gənclərə ehtiyacı var. Buna görə də, Prezident İlham Əliyev çıxışında gənclərin fiziki cəhətdən güclü olmalarının vacibliyinə toxunaraq qeyd edib ki, “Hər bir idman qələbəsi, xüsusilə, mötəbər beynəlxalq yarışlarda qazanılmış qələbə ölkəmizdə milli qüruru, milli ruhu yüksəldir. Ona görə idmanın hər bir ölkənin həyatında çox önəmli rolu var”.

Bəzi kəndlər şəhərlərə yaxın yerləşdiyindən orada yaşayanlar idman komplekslərinə gedə bilirlər. Ancaq ucqar kəndləri də düşünmək lazımdır. Ona görə kənd idmanının inkişafı üçün xüsusi proqram tərtib edilməlidir. Ucqar kəndlərdə yaşayanlar üçün bölgəyə uyğun idman qurğuları tikilməli, yarışlar keçirilməlidir. “Kəndlərdə idmanı inkişaf etdirək” layihəsi bu sahədə uğurlu addım sayıla bilər. İsmayıllı rayonunda futbola sonsuz maraq göstərən Hacıhətəmli və Mollaisaqlı kənd məktəblilərinin iştirakı ilə keçirilən  idman tədbirində futbola marağı artırmaq məqsədi ilə oğlan və qızlardan ibarət 50 məktəbli  uşağa idman geyimləri və futbol topları şagirdlərə  hədiyyə olunub. “Yelo Bank” işğaldan azad edilmiş Cocuq Mərcanlı kəndində baş tutmuş həmin layihəyə dəstək olub. Kənd bankın layihə üzrə dəstək olduğu ilk kənd oldu. Layihənin ölkəmizin digər bölgələrində də həyata keçirilməsi planlaşdırılıb. 

Azərbaycan  kəndlərində fərdi idman növlərini kütləvi inkişaf etdirmək üçün ictimai şüurda düzgün formalaşdırılması və geniş izahatların aparılması, bu yönumdə maliyyələşmənin təmin edilməsi, kənd idmanını ilkin olaraq yalnız milli ənənəsi güclü və yarış nəticələrinin yüksək olduğu idman növləri istiqamətində inkişaf etdirilməsi lazımdır. Hər kəndə fərdi yanaşma yönümündən proqramların təqdimatı, yerli hakimiyyət orqanlarının bu məqsədlərə xüsusi diqqəti, əhalinin kütləvi idman tədbirləri və yarışlarına xüsusi təşviqat və təbliğat vasitələri ilə cəlb edilməsi, peşəkar kadr təminatında  həvəsləndirici və cəlbedici qərarların verilməsi mütləqdir. Regionlardan olan uğurlu idmançılar və olimpiyaçıların öz rayonlarında fanat klubu  yaratması və onlarla təmasda olması, digər kəndlərdə və hətta, ən ucqar kəndlərdə idmanın inkişafının təbliğinin gücləndirilməsi kənd idmanının inkişafına təkan verər.

Vasif ƏHƏDOV,
Azərbaycan İdman Akademiyasının baş müəllimi, iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru