İki müqəddəs, bir amal

Lalə Mehralı

Hər dəfə görəndə kədərlənirəm, Ekologiya Nazirliyinin nişanladığı, "birka" qoyduğu ağacların hər yeri siqaret damğası, hər oyuğu siqaret kötüyü ilə doludur. Markalanmış ağacı külqabı kimi istifadə etmək - özü də zibil qablarının biraddımlığında - bu artıq qanmazlığın üst mərhələsidir.

Şəhərin mərkəzi parklarında bir ağac, bir gül salamat qalmayıb. "Filankəs+filankəs" tipli yazılar doludur hamısının üstündə. Bıcaqla, dırnaqla, qələmin ucu ilə - nə ilə oldu qazıyıblar ağacları, bitkiləri. Ağlınız artdı yazandan sonra? Ya müqabilində mükafat aldınız? O filankəsə olan sevdanızı özünə deyin, ovcuna yazın, qəlbinizə yazın, ağacı niyə yazırsınız?

Parklardakı skamyalar dəlik-deşik, siqaret yanığı, bıcaq oyması...

Mən tez-tez yazıram mədəniyyət məsələlərindən, yoluxucu mədəniyyətsizliyimizdən, epidemiya halını almış vəziyyətimizdən. İnsan yaşadığı cəmiyyətdə belə şeylər görəndə kədərlənir, mədəni olmağı umduğu insanlardan qeyri-adekvat hərəkət görəndə təəssüf edir. Sən maksimum mədəniyyət nümayiş etdirirsən, qarşında başqa biri ağaca dağ basır, gülləri yolur, abidələrə zərər verir. Çox uzaq olmayan yaxın keçmişdə milli parkdakı gül rəzalətini hamımız görmüşdük, elə deyil?

Müharibədən sonra şəhid xatirəsinə qarşı da belə bir qanmazlığın içinə düşdü cəmiyyət. Hərə öz bildiyi kimi əydi-bükdü o xatirəni, hərə öz İP qazancına alət etdi. Sosial şəbəkə aludəliyi insanların düşüncə qabiliyyətini alıb əlindən. Biri məzarını yarıb oradan şəhidi diri çıxartdı effektlə, biri şəhidi danışdırdı, biri güldürdü, biri ağlatdı, biri oynatdı, bizi şeir dedirtdi.

Bütün bunlar azmış kimi şəhidə toy edən, toyda maketini qoyub qabağında oynayanlar da peyda oldu. Şəhid bacısını öz toyunda qardaşının maketi ilə oynamağa məcbur edənlər Aydan, Marsdan gəlməyib ki, bizim içimizdən çıxıb. Şəhidin ad günündə məzarı üstündə qonaqlıq süfrəsi təşkil edib üzərinə şəkli həkk olunmuş tortu anasına kəsdirmək üçün dəridən-qabıqdan çıxanlar da bizdəndir. O ananın o an yaşadıqları, övladının fotosuna bıçaq vurmağa qıymayıb kənarını kəsməsi o tortu o məzarın üstündə yeyənlərin niyə boğazında qalmadı?

Mən sizə bir dəfə şəhid Əli Tağıyevdən danışmışdım, doğulduğu, böyüdüyü, cəbhəyə yola düşdüyü, şəhid kimi qayıtdığı evinin şəklini paylaşmışdım, evin divarındakı əzəmətli fotosunu göstərmişdim. Ailəsi onun şəhidliyindən sonra yerli icraedici orqanın köməkliyi ilə bir xatirə güşəsi yaratdı o evin divarında - səliqəli, səvyyəli. O küçə məktəb yoludur, hər gün o xatirə lövhəsinin önündən yüzlərlə məktəbli, yüzlərlə valideyn keçir. Hər keçən o əzəmətli oğlana sevgiylə, minnətdarlıq ilə baxır.

Şəhidə toy edənlər, torta rəsmini həkk edib sonra o tortu yeyənlər anlamaz bu ikisi arasındakı fərqi.

Əgər şəhidi əbədiləşdirmək kimi bir istəyiniz varsa, müraciət edin yerli icraedici orqana, təşəbbüs irəli sürün, onlar əbədiləşdirsin o adları, daha mədəni, daha səviyyəli və daha layiqli. “Şəhid adının əbədiləşdirilməsi” haqqında Nazirlər Kabinetinin qərarı var, orada hər şey aydınca yazılıb, şəhid adını əbədiləşdirmək üçün nə etmək lazımdır, hansı addımları atmaq lazımdır.

Necə ki bir çox məktəbdə belə etdilər. İdarə və müəssisələrdə büstləri qoyuldu, xatirə lövhələri yaradıldı. Məktəblərdə sinif otaqlarına şəhid adı verildi, əvvəl biologiya kabineti deyə bilinən otaq indi şəhid adı daşıyır, əvvəl ədəbiyyat sinfinin qapısı indi şəhidin adı ilə açılıb-örtülür. O sinifə girən uşaqlar şəhidi bilir, tanıyır, qəhrəmanlığını bilərək girib-çıxır. "Hansı sinifdə təhsil alırsan?" sualına daha "3 nömrəli", "5 nömrəli" deyə cavab vermir şagirdlər, "Polad Həşimov adına sinif", "Mahir Əsədli adına sinif", "Ülvi Rəfiyev adına sinif" deyə cavab verirlər.

Şəhid adını yerə yazmayın, ay adamlar, ayaq altında qalmaq üçün həlak olmadı onlar. Şəhidin adı yüksəyə yazılmalıdır, itin-pişiyin təbii ehtiyacını ödədiyi yerlərə yox. Şəhid adını tarixi abidələrə də yazmayın, o abidələri müqəddəs bildikləri üçün canlarını verdilər onlar. İşğalda ikən o abidələrin başına nələrin gətirildiyini bildikləri üçün getdilər o döyüşə. İki müqəddəsi qarşı-qarşıya qoymayın. Bir reels paylaşmaq uğruna, baxış qazanmaq istəyinizə qurban etməyin o adları, siz hoqqabazlıq edirsiniz, nəticədə tarixə və o tarixi yazanlara hörmətsizlik olur. Dövlətimizin amalı bəllidir - həm tarixi abidələri bərpa etmək, həm də o abidələri qanı ilə qoruyanları layiqli formada yaşatmaq.

Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin, milli adət-ənənələrinin, elm və mədəniyyətinin təbliği” istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb