İki paytaxt arasında möhkəmlənən strateji bağlar

Çinlə strateji tərəfdaşlıq Azərbaycanın Avrasiya rolunu genişləndirir

Paytaxtın “Gülüstan” sarayında Çin Xalq Respublikasının 77-ci və Çin Kommunist Partiyasının 105-ci ildönümünə həsr olunmuş rəsmi qəbul Asiya ilə Qafqaz arasındakı geosiyasi qovşağın strateji mənzərəsini tam aydınlığı ilə ortaya qoyur. İki dövlət arasındakı diplomatik təmaslar Avrasiya məkanının nəqliyyat-logistika arxitekturasında, enerji marşrutlarında, geoiqtisadi balansında həlledici xətti müəyyənləşdirir. Qlobal siyasi strukturun yenidən formalaşdığı mərhələdə rəsmi Pekinlə Bakı arasında qurulan münasibətlər çoxtərəfli əməkdaşlıq modelinin praktiki təzahürüdür. Tədbirdə iştirak edən rəsmilərin irəli sürdüyü tezislər, açıqlanan statistik göstəricilər Cənubi Qafqaz ilə Şərqi Asiya arasında yaranan strateji əlaqələrin dayanıqlılıq dərəcəsini xarakterizə edirdi. 

Səfir Lu Meyin səsləndirdiyi rəqəmlər Asiya dövlətinin dünya iqtisadiyyatındakı qlobal liderlik mövqeyini təsdiqlədi. Çin iqtisadiyyatı qlobal iqtisadi artımın təxminən 30 faizini təmin edərək beynəlxalq təsərrüfat sisteminin əsas mühərriki funksiyasını daşıyır. Cari ilin 1-ci yarısında ümumi daxili məhsulun 4,7 faiz artması dövlətin illik hədəflərə doğru inamla irəlilədiyini göstərir. Dünyanın 150-dən çox ölkəsi, həmçinin regionu üçün əsas ticarət tərəfdaşı qismində çıxış edən respublikanın güclü daxili bazarı, tam sənaye zənciri beynəlxalq iqtisadiyyata sabitlik gətirir. Zəngin insan resursları, inkişaf etmiş infrastruktur beynəlxalq təchizat sistemlərinin fasiləsiz işləməsini zəmanət altına alır. 

Yaşıl enerji keçidi Asiya ölkəsinin modernləşmə prosesində mərkəzi xətt hesab olunur. Ölkənin enerji balansında bərpaolunan mənbələrin payının 60 faizi ötməsi ekoloji təmiz sənaye islahatlarının sürətindən xəbər verir. Qlobal miqyasda ən iri yaşıl energetika sənayesi zəncirini quran hökumət xarici tərəfdaşlara əlçatan, habelə yüksəkkeyfiyyətli ekoloji texnologiyalar təqdim edir. Azərbaycanla müştərək icra edilən Günəş, eləcə də külək enerjisi stansiyalarının inşasında tətbiq olunan avadanlıqlar Bakının dekarbonizasiya strategiyasına həlledici töhfə verir. İki dövlətin təmiz enerji sahəsində qurduğu sinerji yerli istehlakı qarşılayır, üstəlik gələcəkdə Avropa istiqamətində formalaşacaq yaşıl enerji dəhlizlərinin texniki bazasını möhkəmləndirir. 

Xarici siyasət kursunun koordinasiyası əlaqələrin strateji dərinliyini artıran həlledici amillərdəndir. BMT, Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı, Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət, eləcə də Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirə çərçivəsində nümayiş etdirilən həmrəylik qlobal təhlükəsizliyin təminatına yönəlir. Pekinin Bakının ərazi bütövlüyünü fəal şəkildə dəstəkləməsi siyasi etimadı daha da sarsılmaz edir. Eyni zamanda, Azərbaycan Vahid Çin siyasətinə sadiq qalaraq beynəlxalq platformalarda tərəfdaşının legitim mövqeyini tam müdafiə edir. Suverenliyə qarşılıqlı hörmət kənar müdaxilələrin qarşısını alan təməl prinsip rolunu oynayır. Kənar qüvvələrin daxili işlərə qarışmaq cəhdləri qarşısında iki dövlət həmrəylik sərgiləyərək beynəlxalq hüququn aliliyini bərpa edir. Ayrı-seçkiliyə, sanksiya siyasətinə qarşı ortaq mübarizə qlobal ticarət nizamının ədalətli paylanmasını nəzərdə tutur. Hökumətlərarası komissiyaların səmərəli fəaliyyəti razılaşdırılmış qərarların icrasını təmin edərək bürokratik maneələri aradan qaldırır.

***

Azərbaycan Baş nazirinin müavini Şahin Mustafayevin tədbirdəki çıxışı humanitar, mədəni, turizm istiqamətlərində qazanılan yüksək nailiyyətləri ortaya qoydu. 2025-ci ildə qarşılıqlı viza rejiminin ləğv edilməsi ikitərəfli təmasların miqyasını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirib. Azərbaycana səfər edən Çin vətəndaşlarının sayında 42 faiz, Azərbaycandan gedən turistlərin sayında isə təxminən 85 faiz artımın qeydə alınması qəbul edilən qərarların yüksək səmərəliliyini təsdiqləyir. Turizm göstəricilərindəki müsbət dinamika xalqlararası münasibətlərin dərinləşməsinə xidmət edərək işgüzar dairələr arasında dialoqu güclü şəkildə stimullaşdırır. İki dövlətin şəhərləri arasında qurulan qardaşlaşma əlaqələri regional inteqrasiyanı tamamlayır, paytaxtlararası münasibətləri yerli idarəetmə səviyyəsinə daşıyır. Dil öyrənmə proqramlarının genişləndirilməsi, tələbə mübadiləsi fondlarının yaradılması gələcək nəsillər arasında mənəvi körpülər inşa edir.                                              2025-ci ilin aprelində Prezident İlham Əliyevin Çinə dövlət səfəri zamanı qəbul edilən hərtərəfli strateji tərəfdaşlığın yaradılması haqqında Müştərək Bəyanat əlaqələrin hüquqi, həmçinin siyasi bazasını keyfiyyətcə fərqli mərhələyə qaldırıb. Dövlət başçılarının strateji baxışının nəticəsi olaraq imzalanan sənəd iki ölkənin iqtisadiyyat, təhlükəsizlik, innovasiya, nəqliyyat, enerji sahələrində uzunmüddətli hədəflərini dəqiq müəyyən edir. Asiya qitəsinin geniş istehsal potensialı Bakının geostrateji mövqeyi, tranzit infrastrukturu, siyasi sabitliyi ilə tamamilə uzlaşır. Avrasiya məkanında formalaşan fərqli reallıqlar mövcud əməkdaşlığı qlobal təchizat zəncirinin davamlılığı baxımından zərurətə çevirir. İqtisadi şaxələndirmə, sənaye modernləşməsi, yaşıl transformasiya xətti üzrə atılan inamlı addımlar Şərqlə Qərb arasındakı quru əlaqələrini davamlı olaraq möhkəmləndirir. 

“Gülüstan” sarayındakı görüş təkcə yubiley mərasimi xarakteri daşımır, eyni zamanda, gələcək onilliklərin geosiyasi konturlarını cızan platforma rolunu oynayırdı. Rəsmi Pekinin xarici siyasətində Cənubi Qafqaz vektorunun aktuallaşması bilavasitə regional güc mərkəzi sayılan Azərbaycanla qurulan tərəfdaşlığa söykənir. Qlobal siyasi qütbləşmənin dərinləşdiyi hazırkı mürəkkəb şəraitdə iki suveren dövlətin qarşılıqlı etimada əsaslanan ittifaqı xarici təzyiqlərdən qorunmaq məqsədilə etibarlı təhlükəsizlik alətinə çevrilir. Çinin elmi-texnoloji tərəqqisi sadəcə iqtisadi göstərici sayılmır, həm də beynəlxalq güc balansını yenidən müəyyənləşdirən vacib strateji alət kimi qiymətləndirilir. Qlobal təchizat zəncirində kəsilmələrin qarşısını almaq məqsədilə fəaliyyət göstərən tərəflər tranzit potensialını mütəmadi artırır. Gömrük prosedurlarının rəqəmsallaşdırılması yük daşımalarının maya dəyərini xeyli aşağı salır. Səhmdar cəmiyyətlərin müştərək kapital qoyuluşları iqtisadi əlaqələri qırılmaz edir. 

Asiya qitəsinin aparıcı dövləti ilə Qafqazın əsas gücü arasındakı müttəfiqlik Avrasiyanın siyasi coğrafiyasında yeni təhlükəsizlik arxitekturasını formalaşdırır. Paytaxtlar arasında mütəmadi xarakter alan intensiv dialoq, beynəlxalq platformalarda nümayiş etdirilən yekdil ədalətli mövqe kənar qüvvələrin regiona zərərli müdaxilə cəhdlərini yerindəcə neytrallaşdırır. Dünya siyasətində fasiləsiz müşahidə olunan mürəkkəb təlatümlər, ardıcıl iqtisadi böhranlar belə sabit, habelə etibarlı tərəfdaşlığın qiymətini daha da artırır. Cəmiyyətin müxtəlif həssas sahələrini, elmi mərkəzləri, innovativ texnoloji parkları, zəngin mədəniyyət ocaqlarını əhatə edən qarşılıqlı intensiv mübadilə prosesi regionda möhkəm sülhün qarantı rolunda çıxış edir. Qarşılıqlı hörmət, iqtisadi praqmatizm, texnoloji inteqrasiya xətti üzərində şaxələnərək inkişaf edən əlaqələr çoxqütblü dünya nizamının dayanıqlı bünövrələrindən hesab olunur. Gələcəyə hədəflənən fəaliyyət planları qlobal məkanda sabitlik adalarının çoxalmasına inamlı töhfələr bəxş edir. Əldə olunan nəticələr isə inkişaf modeli olaraq bütün bəşəriyyət üçün nümunəvi beynəlxalq dialoq formatı kimi tarixə yazılır.

Yusif ŞƏRİFZADƏ   

XQ