İkili standartlar qarşılıqlı etimadı sarsıdır ŞƏRH

Dialoq üçün insanların və dövlətlərin bir-birini dinləməsi qədər, eyni prinsiplərə münasibətdə ardıcıllıq göstərməsi də vacibdir. Hüquq və ədalət haqqında səsləndirilən fikirlər konkret hadisələrə yanaşmada öz təsdiqini tapmalıdır. Oxşar vəziyyətlərə siyasi maraqlardan asılı olaraq fərqli münasibət göstərildikdə qarşılıqlı etimad zəifləyir. Prezident İlham Əliyevin 2026-cı il oktyabrın 27-də Bakıda “Ortaq gələcək naminə dialoq” mövzusunda VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumundakı çıxışında cəmiyyətimizin ikili standartları qətiyyətlə rədd etdiyini vurğulaması bu baxımdan mühüm siyasi məna daşıyır. Azərbaycanın mövqeyi ədalətli münasibətlərə və qarşılıqlı hörmətə olan tələbi ifadə edir.
İkili standartların əsas xüsusiyyəti eyni hüquqi və mənəvi meyarın müxtəlif tərəflərə fərqli tətbiq edilməsidir. Bir hadisədə müdafiə olunan prinsip başqa hadisədə arxa plana keçirilirsə, həmin prinsipin ümumi xarakterinə inam sarsılır. Dövlətlərin suverenliyi, ərazi bütövlüyü, insan hüquqları və mədəni irsin qorunması siyasi yaxınlıqdan asılı olaraq qiymətləndirilə bilməz. Bu dəyərlərin etibarlılığı onların hamıya münasibətdə ardıcıl müdafiə olunmasından asılıdır.
Azərbaycan xalqı seçici yanaşmaların nəticələrini uzun illər öz həyatında hiss edib. Torpaqlarımızın işğalı, insanların doğma yurdlarından didərgin salınması və yaşayış məntəqələrinin dağıdılması davam etdiyi halda, beynəlxalq münasibətlərdə bu ədalətsizliyin aradan qaldırılmasına yetərli qətiyyət göstərilmədi. Qəbul edilmiş qərarların nəticəsiz qalması cəmiyyətimizdə haqlı suallar doğururdu. Hüquqları tanınan insanların həmin hüquqlardan istifadə edə bilməməsi beynəlxalq öhdəliklərlə real fəaliyyət arasındakı fərqi aydın göstərirdi.
İşğalın insan talelərinə təsiri xüsusilə ağır idi. Məcburi köçkün ailələri illərlə qayıdış gözləyir, doğma evlərini xatirələrində yaşadırdılar. Hər ötən il onların həyatından itirilmiş zaman demək idi. Belə şəraitdə humanitar dəyərlər haqqında ümumi çağırışlar insanların hüquqlarının bərpasına yönəlmiş əməli münasibətlə tamamlanmalı idi. Cəmiyyətimizin ikili standartlara etirazının arxasında bu yaşanmış təcrübə və ədalət tələbi dayanır.
Seçici münasibət beynəlxalq təsisatların nüfuzuna da təsir göstərir. Hər hansı qurumun mövqeyi yalnız bəyanatının məzmunu ilə qiymətləndirilmir. Onun müxtəlif hadisələrdə hansı meyarlara əsaslandığı, oxşar hüquq pozuntularına necə reaksiya verdiyi də diqqətlə izlənilir. Ardıcıllıq olmadıqda həmin qurumun obyektivliyinə şübhələr yaranır. Bu isə gələcək təşəbbüslərin qəbulunu çətinləşdirir, vasitəçilik və əməkdaşlıq imkanlarını zəiflədir.
Mədəniyyətlərarası dialoq baxımından ikili standartların başqa bir təhlükəsi xalqlar arasında yadlaşmanı dərinləşdirməsidir. Bir cəmiyyət öz ağrısının diqqətdən kənarda qaldığını, başqa cəmiyyətin oxşar probleminə isə fərqli həssaslıq göstərildiyini gördükdə ədalətsizlik hissi yaşayır. Bu hiss zamanla beynəlxalq münasibətlərə etimadsızlığa çevrilə bilər. Qarşılıqlı anlaşmanı gücləndirmək üçün insanların itkilərinə və hüquqlarına bərabər həssaslıqla yanaşmaq vacibdir. İnsan ləyaqəti onun mənsubiyyətinə görə fərqli qiymət ala bilməz.
Bu prinsip mədəni və dini irsə münasibətdə də qorunmalıdır. Məscidin, kilsənin, qəbiristanlığın və ya başqa tarixi abidənin dağıdılması bütövlükdə mədəni yaddaşa zərər vurur. Belə hadisələrə münasibət abidənin hansı xalqa və ya dinə məxsusluğundan asılı olmamalıdır. Mədəni irsin müdafiəsi barədə mövqe onun bütün nümunələrinin qorunmasına həssas münasibətlə təsdiqlənir. Əks halda, ortaq bəşəri sərvət anlayışı öz birləşdirici mənasını itirir.
Azərbaycan üçün bu məsələ tarixi yaddaşın qorunması ilə birbaşa bağlıdır. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə qarşılaşılan dağıntılar mədəni irsə vurulmuş zərərin miqyasını göstərdi. Həmin irsin araşdırılması, sənədləşdirilməsi və qorunması xalqımızın keçmişinə sahib çıxmaq məsuliyyətidir. Beynəlxalq ictimaiyyətin bu prosesə obyektiv yanaşması isə qarşılıqlı etimad baxımından əhəmiyyətlidir. Faktlara əsaslanan münasibət həm ədalətin təmin olunmasına, həm də gələcək əməkdaşlıq mühitinə töhfə verir.
İkili standartların rədd edilməsi əsaslandırılmış tənqidə qapalı olmaq mənasına gəlmir. Obyektiv qiymətləndirmə aydın faktlara, vahid meyarlara və tərəflərin mövqelərinin diqqətlə öyrənilməsinə söykənir. Belə münasibət problemlərin müəyyənləşdirilməsinə və həllinə kömək edə bilər. Etiraz doğuran məqam siyasi marağa uyğun olaraq meyarların dəyişdirilməsi, mühüm faktların nəzərə alınmaması və əvvəlcədən formalaşmış qənaətin həqiqət kimi təqdim edilməsidir. Ədalətli yanaşma hamı üçün eyni məsuliyyəti nəzərdə tutur.
İnformasiya mühitində də bu ardıcıllığa ehtiyac var. Hadisələrin yalnız müəyyən tərəfin mövqeyindən təqdim edilməsi, tarixi şəraitin və səbəb-nəticə əlaqələrinin kənarda saxlanılması ictimai rəyi yanlış istiqamətləndirə bilər. Xüsusilə münaqişələrlə bağlı məlumatlarda insanların taleyinə təsir edən faktların dəqiqliyi qorunmalıdır. Məsuliyyətli media müxtəlif mənbələri araşdırmalı, iddialarla təsdiqlənmiş məlumatlar arasındakı fərqi aydın göstərməlidir. Belə fəaliyyət qarşılıqlı anlaşma üçün daha sağlam zəmin yaradır.
Prezident İlham Əliyevin Forumda ifadə etdiyi mövqe Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlərdə bərabərhüquqluluğa verdiyi əhəmiyyəti göstərir. Hər bir dövlətin suveren hüquqları onun siyasi çəkisindən və tərəfdaşlıq əlaqələrindən asılı olmayaraq nəzərə alınmalıdır. Bu, xüsusilə kiçik və orta dövlətlər üçün mühüm təhlükəsizlik təminatıdır. Ümumi qaydaların etibarlı işləməsi dövlətlərin gələcəklərini daha sabit şəraitdə planlaşdırmasına imkan verir.
“Ortaq gələcək naminə dialoq” mövzusu da məhz belə etimad mühiti tələb edir. Tərəflər eyni müzakirə məkanında iştirak etdikdə onların narahatlıqlarının dinlənildiyinə və hüquqlarının nəzərə alındığına əmin olmalıdırlar. Seçici münasibət bu əminliyi zəiflədir. Buna görə dialoqun keyfiyyəti qarşılıqlı hörmətin konkret məsələlərdə necə tətbiq edilməsi ilə ölçülür. Ədalət duyğusunu gücləndirən münasibət ünsiyyəti davamlı əməkdaşlığa çevirə bilər.
İkili standartların aradan qaldırılması beynəlxalq münasibətlərdə məsuliyyətin güclənməsini tələb edir. Qərarların əsaslandırılması, faktlara açıq münasibət və qəbul edilmiş prinsiplərə sədaqət bu istiqamətdə vacib şərtlərdir. Eyni zamanda, müxtəlif cəmiyyətlərin təcrübəsini dinləmək və onların yaşadığı ədalətsizliyi anlamağa çalışmaq zəruridir. Qarşılıqlı etimad tərəflərin öz mövqelərinin ədalətlə qiymətləndiriləcəyinə inandığı zaman möhkəmlənir.
Azərbaycan cəmiyyətinin ikili standartları qətiyyətlə rədd etməsi yaşanmış tarixi təcrübədən doğan prinsipial mövqedir. Bu mövqe suverenliyə hörmətin, insan hüquqlarının və mədəni irsin qorunmasının hamıya münasibətdə ardıcıl tətbiqini tələb edir. Prezident İlham Əliyevin Bakı Forumunda diqqətə çatdırdığı bu yanaşma ortaq gələcəyin mənəvi və siyasi əsaslarına toxunur. Ədalətli münasibət gücləndikcə dialoqa inam artır, əməkdaşlıq üçün daha etibarlı imkanlar yaranır.

Pərviz Hacıyev,
YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədri
Mirzəqurbanlı kənd ümumi orta məktəbin direktoru