Icma.az
close
up
RU
Avropada ikili standartlar labirinti

Avropada ikili standartlar labirinti

Icma.az, Xalq qazeti portalına istinadən məlumat yayır.

Aİ Türkiyəni “yaxın qonşu”, “arzuolunmaz” üzv kimi görür

Avropa İttifaqı (Aİ) ilə Türkiyə Respublikası arasındakı münasibətlərin tarixi inkişaf trayektoriyasına nəzər saldıqda tərəflərin daim cazibə və itələmə qüvvələrinin təsiri altında hərəkət etdiyi müşahidə olunur. Lakin hazırkı mərhələdə Brüssel və Ankara arasındakı təmaslar tamamilə fərqli, praqmatik və məcburi əməkdaşlıq müstəvisinə keçid edir.

Avropa Komissiyasının genişlənmə məsələləri üzrə komissarı Marta Kosun Ankaraya səfəri ərəfəsində səsləndirdiyi bəyanatlar, “Politico” nəşrinə verdiyi müsahibədə əksini tapan fikirlər Qərbin Türkiyəyə yönəlik siyasətində mühüm paradiqma dəyişikliyinin baş verdiyini sübut edir. Brüssel rəsmiləri açıq şəkildə bəyan edirlər ki, mövcud şərtlər daxilində Türkiyənin tamhüquqlı üzvlük məsələsi müzakirə masasında yer almır və danışıqların yenidən canlandırılması planlaşdırılmır. Əvəzində isə Aİ münasibətlərə “yeni prizmadan” baxmağı, iqtisadi və strateji tərəfdaşlığı dərinləşdirməyi təklif edir. Sözügedən yanaşma, mahiyyət etibarilə, illərdir müzakirə olunan “imtiyazlı tərəfdaşlıq” modelinin terminoloji baxımdan yenilənmiş, lakin məzmunca eyni versiyasıdır.

Məsələnin kökündə dayanan əsas amillərdən ən vacibi, şübhəsiz ki, qlobal təhlükəsizlik arxitekturasının Ukraynadakı müharibə fonunda kökündən dəyişməsidir. Rusiya–Ukrayna qarşıdurması Qara dəniz hövzəsini, Cənubi Qafqazı və Mərkəzi Asiyanı Avropa üçün həyati əhəmiyyət kəsb edən coğrafiyalara çevirib. Mövcud reallıqlar çərçivəsində Türkiyə enerji resurslarının və ticarət yollarının Qərbə daşınmasında əvəzsiz tranzit hab rolunu oynayır. Avropa Komissiyasının “Regionlararası qarşılıqlı əlaqə gündəliyinin irəlilədilməsi” adlı araşdırmanı təqdim etməyə hazırlaşması da məhz həmin zərurətdən doğur. Sənəddə Mərkəzi Avropa, Cənubi Qafqaz və Türkiyə arasında nəqliyyat və ticarət dəhlizlərinin inkişafı üçün tələb olunan investisiyaların dəyərləndirilməsi Brüsselin diqqətini demokratiya və insan haqları kimi normativ dəyərlərdən daha çox logistika və enerji təhlükəsizliyi kimi “realpolitik” maraqlara yönəltdiyini təsdiqləyir. Aİ anlayır ki, Rusiya ərazisindən yan keçən Orta Dəhlizin işlək vəziyyətə gətirilməsi, Çin və Mərkəzi Asiya bazarlarına çıxışın təmin edilməsi yalnız Ankara ilə sıx koordinasiya şəraitində mümkündür.

Lakin burada incə diplomatik məqam və ciddi ziddiyyət mövcuddur. Türkiyə tərəfi səfir Yaprak Balkanın dili ilə desək, Aİ-yə üzvlüyü hələ də əsas “bələdçi ulduz” hesab edir və münasibətlərin ortaq maraqlarla yanaşı, strateji hədəflərə söykənməsini arzulayır. Ankara üçün tamhüquqlı üzvlük perspektivinin rəsmən bağlanması qəbuledilməz ssenaridir, çünki həmin status Türkiyənin həm Qərb, həm də Şərq qarşısında geosiyasi çəkisini artıran mühüm faktordur. Buna baxmayaraq, Türkiyə hakimiyyəti Gömrük İttifaqının yenilənməsi, viza rejiminin sadələşdirilməsi və birbaşa xarici investisiyaların cəlb edilməsi kimi konkret iqtisadi dividendlərə üstünlük verir.

Sözügedən “yeni baxış” modelinin tətbiqi prosesində qarşıya çıxa biləcək ssenariləri təhlil edərkən, ilk növbədə, Gömrük İttifaqının modernizasiyası məsələsi diqqət çəkir. Mövcud saziş kənd təsərrüfatı, xidmətlər sektoru və dövlət satınalmalarını əhatə etmir, lakin yeni danışıqlar prosesində həmin sahələrin əməkdaşlığa daxil edilməsi gözlənilir. Avropa üçün Türkiyə bazarı həm istehsal, həm də istehlak baxımından cəlbedicidir. Eyni zamanda, Avropa şirkətləri üçün tədarük zəncirinin şaxələndirilməsi və Çindən asılılığın azaldılması strategiyasında Türkiyə yaxın əraziyə köçürmə mərkəzi kimi çıxış edə bilər. Lakin siyasi müstəvidə üzvlük müzakirələrinin dondurulmuş vəziyyətdə qalması Ankara ilə Brüssel arasında vaxtaşırı gərginliklərin yaranmasına səbəb olan amildir. Xüsusilə Kipr məsələsi, Şərqi Aralıq dənizindəki enerji mübahisələri və daxili siyasi proseslərlə bağlı Qərbin tənqidləri, “etimadın bərpası” prosesini zədələmək potensialına malikdir.

Digər tərəfdən, “Regionlararası qarşılıqlı əlaqə” konsepsiyası Cənubi Qafqaz ölkələri, o cümlədən Azərbaycan üçün də yeni perspektivlər vəd edir. Avropa İttifaqının Türkiyə üzərindən regiona investisiya yatırmaq planı Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu xəttinin və enerji kəmərlərinin strateji əhəmiyyətini artırır. Brüssel başa düşür ki, Türkiyəsiz Qafqaza və Mərkəzi Asiyaya çatmaq logistik baxımdan səmərəsiz və təhlükəsizlik baxımından risklidir. Buna görə də, Marta Kosun anonsunu verdiyi araşdırma sənədi, əslində, Avropanın Şərqə doğru genişlənmə strategiyasının infrastruktur üzərində qurulduğunu nümayiş etdirir.

Mövzunu iqtisadi müstəvidən siyasi-hüquqi müstəviyə keçirdikdə insan haqları və qanunun aliliyi kimi mövzuların arxa plana keçdiyi müşahidə olunur. Avropa İttifaqı ənənəvi olaraq yumşaq güc vasitəsilə qonşu ölkələrdə demokratik islahatları təşviq etməyə çalışırdı. Lakin “yeni prizma” yanaşması dəyərlər sistemindən maraqlar sisteminə keçidi rəsmiləşdirir. Marta Kosun müsahibəsində ticarət və nəqliyyat dəhlizlərinə fokuslanması Avropanın qlobal rəqabət mühitində pragmatizmi hər şeydən üstün tutduğunun göstəricisidir. Təbii ki, bəyanatlarda hələ də diplomatik etiket xatirinə bəzi standart ifadələr işlədilə bilər, lakin real siyasət meydanında əsas meyar təhlükəsizlik və iqtisadi mənfəətdir. Türkiyə tərəfi də həmin dəyişikliyi hiss edir və münasibətləri bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq prinsipi əsasında qurmağa çalışır. Səfir Yaprak Balkanın “ortaq maraqlar” ifadəsini işlətməsi Ankaranın da artıq sadəlövh gözləntilərdən uzaq olduğunu və masada konkret layihələri müzakirə etmək istədiyini nümayiş etdirir.

Aİ-nin Türkiyəyə yönəlik yeni strategiyası qitənin qlobal güc mərkəzi kimi qalma istəyindən və təhlükəsizlik qayğılarından irəli gələn məcburi gedişdir. Marta Kosun “üzvlük danışıqları gündəmdə deyil” ifadəsi acı reallığı əks etdirsə də, “Türkiyə mühüm tərəfdaşdır” bəyanatı münasibətlərin qopma nöqtəsində olmadığını, əksinə, transformasiya mərhələsinə qədəm qoyduğunu göstərir. Artıq ideallar və dəyərlər üzərində qurulan romantik Avropa xəyalı yerini maraqlar, logistika və enerji təhlükəsizliyi üzərində formalaşan soyuq, hesablanmış və praqmatik ittifaq modelinə verir. Bu modeldə Türkiyəyə evin içində yer yoxdur, lakin evin qapısını qoruyan və açarını saxlayan əsas mühafizəçi rolu məhz ona həvalə edilir. Proseslər göstərir ki, qarşıdakı illərdə biz Brüssel və Ankara arasında diplomatik sürtüşmələrin şahidi olsaq da, dəmir yolları, limanlar və boru kəmərləri vasitəsilə bir-birinə daha sıx bağlanan iki güc mərkəzini müşahidə edəcəyik. Bu isə regionun geosiyasi mənzərəsini yenidən şəkilləndirəcək həlledici amil olacaq. Aİ-nin bu yeni yanaşması, əslində, Türkiyənin regional hegemonluğunu tanımaqla bərabər, onu Qərb sisteminin periferiyasında saxlamaq cəhdidir. Lakin Türkiyənin artan müstəqil xarici siyasət kursu və alternativ güc mərkəzləri ilə əlaqələri Brüsseli gələcəkdə daha ciddi güzəştlərə getməyə vadar edə bilər. Zaman Avropanın “yeni prizmasının” uzaqgörən, yoxsa sadəcə, qısamüddətli taktiki gediş olduğunu ortaya çıxaracaq.

Yusif ŞƏRİFZADƏ
XQ

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:187
embedMənbə:https://xalqqazeti.az
archiveBu xəbər 07 Fevral 2026 11:33 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see343

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see340

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see332

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see331

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see314

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see311

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see297

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see297

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see296

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see293

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see285

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see279

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see276

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see267

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see265

Qan qrupu immunitetə nə dərəcədə təsir edir?

20 Noyabr 2026 13:53see259

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see257

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see251

Qazax şəhərində beşinci İdman Festivalının açılış mərasimi keçirilib FOTO

20 Noyabr 2026 21:35see237

3 Tesla MRT SAF Hospitalda Nə zaman həyat əhəmiyyətlidir? (VİDEO)

20 Noyabr 2026 15:57see232
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri