İnsan soyuqlaşır təsir edən 4 amil

NİYƏ BƏDƏN TEMPERATURU AZALIR?

Yeni elmi araşdırmalar insan orqanizminin temperatur göstəricilərinin dəyişdiyini ortaya qoyur.

Uzun illər 36,6–37°C insan bədəninin normal temperaturu kimi qəbul edilib. Lakin müasir tədqiqatlar göstərir ki, son 150 ildə insanların orta bədən temperaturu azalıb. Alimlər bu dəyişikliklərin səbəblərini araşdırır və sağlamlıq göstəricilərinin yenidən qiymətləndirilməsinin vacibliyini vurğulayırlar.

1860-cı illərdə alman həkim Karl Vunderlix insan bədəninin normal temperaturunu müəyyənləşdirmək üçün genişmiqyaslı araşdırmaya başlayıb. O, 15 il ərzində təxminən 25 min pasiyentin temperaturunu ölçərək bir milyondan çox göstərici toplayıb. Nəticədə sağlam yetkin insan üçün orta temperaturu 37°C müəyyən edib. Bu rəqəm uzun müddət tibbdə əsas istinad göstəricisi kimi istifadə olunub.

Lakin sonrakı araşdırmalar bu göstəricinin müasir insanlar üçün tam uyğun olmadığını göstərib.

MÜASİR İNSANLARIN BƏDƏNİ DAHA SOYUQ OLUB?

Stenford Universitetinin infeksion xəstəliklər üzrə mütəxəssisi Culi Parsonnet və həmkarları 1862–2017-ci illər arasında ABŞ-da təxminən 190 min insana aid temperatur ölçmələrini təhlil ediblər.

Tədqiqat nəticəsində müasir yetkin insanların orta bədən temperaturunun təxminən 36,39°C olduğu müəyyən edilib. Bu göstərici əvvəlki qəbul edilmiş normadan aşağıdır.

Alimlərin fikrincə, bu dəyişiklik təkcə ölçmə cihazlarının təkmilləşməsi ilə izah olunmur. İnsanların həyat tərzi, sağlamlıq vəziyyəti və ətraf mühit də temperatur göstəricilərinə təsir edə bilər.

Tədqiqatçılar bu dəyişikliklə bağlı bir neçə ehtimal irəli sürürlər:

1\. İnfeksiyaların azalması

Keçmişdə insanlar vərəm, dizenteriya, revmatik qızdırma və digər xroniki infeksiyalardan daha çox əziyyət çəkirdilər. İmmunitet sistemi infeksiyalarla mübarizə apararkən enerji sərf edir və bədəndə istilik yaranır. Peyvəndləmə, antibiotiklər, gigiyena və tibbi xidmətlərin inkişafı infeksiyaların azalmasına şərait yaradıb.

2\. Daha rahat yaşayış şəraiti

Müasir insanlar həyatlarının böyük hissəsini temperaturu tənzimlənən məkanlarda keçirirlər. Kondisioner və mərkəzi istilik sistemləri orqanizmin ətraf mühitin temperaturuna uyğunlaşmaq üçün daha az enerji sərf etməsinə səbəb olur.

3\. Metabolizmin dəyişməsi

Yaş, fiziki aktivlik və bədən quruluşu temperatur göstəricilərinə təsir edir. Yaş artdıqca metabolizm və istilik istehsalı azala bilər.

4\. Həyat tərzi və qidalanma

Fiziki aktivliyin azalması, qidalanma vərdişlərinin dəyişməsi və ümumi sağlamlıq vəziyyətinin yaxşılaşması da bədənin enerji sərfiyyatına və istilik istehsalına təsir göstərə bilər.

BƏDƏN TEMPERATURUNA TƏSİR EDƏN 4 ƏSAS AMİL

Alimlər temperaturun hər kəsdə eyni olmadığını vurğulayırlar. Fərdi göstəricilərə bir neçə amil təsir edir:

- Yaş: Yaşlı insanlarda metabolizmin yavaşlaması ilə bədən temperaturu aşağı ola bilər.
- Cins: Qadın və kişilərin temperatur göstəriciləri fərqlənə bilər. Hormonal dəyişikliklər də bu fərqə təsir edir.
- Günün saatı: Bədən temperaturu səhər saatlarında daha aşağı, günün ikinci yarısında isə daha yüksək olur. Ən yüksək göstəricilər adətən 16:00–18:00 arasında qeydə alınır.
- Boy və çəki: Bədən quruluşu istilik itkisinə və istehsalına təsir göstərir. Bədən səthinin sahəsi və metabolik aktivlik temperatur göstəricilərində rol oynayır.

BƏS 37°C GÖSTƏRİCİSİ ARTİQ KÖHNƏLİB?

Bəzi müasir tibbi mənbələr normal temperaturun qiymətləndirilməsində fərdi göstəricilərə daha çox diqqət yetirməyə başlayıb. Bununla belə, 37°C rəqəmi tamamilə yanlış hesab edilmir.

Alimlər bildirirlər ki, bədən temperaturu üçün vahid və dəyişməz sərhəd yoxdur. Məsələn, 36,99°C ilə 37,01°C arasında tibbi baxımdan kəskin fərq axtarmaq düzgün deyil. Temperaturun qiymətləndirilməsi insanın yaşı, ölçmə üsulu, günün saatı və digər əlamətlərlə birlikdə aparılmalıdır.

Yetkinlərdə temperaturun 35°C-dən aşağı düşməsi hipotermiya, 40°C-dən yuxarı qalxması isə ciddi sağlamlıq probleminin əlaməti ola bilər. Belə hallarda tibbi qiymətləndirmə vacibdir.

NƏTİCƏ

İnsan bədəninin temperaturu son 150 ildə dəyişmiş ola bilər. Lakin alimlər bu prosesin bütün səbəblərini hələ tam müəyyən etməyiblər. Müasir tibb üçün əsas məsələ yalnız termometrdə görünən rəqəm deyil, həmin göstəricinin insanın ümumi sağlamlıq vəziyyəti ilə necə əlaqələndirilməsidir.

Mənbə: BBC Health 

Saglamolun.Az