İnsanlarda gizli regenerativ qabiliyyətlər aşkar edilib…

...Amerikalı alimlər məməlilərin zədələnmələrdən və amputasiyalardan sonra itirilmiş toxumalarını bərpa etməsinə imkan verə biləcək texnologiyaların hazırlanması istiqamətində bir addım atıblar.

Texas Universitetinin tədqiqatçıları iki siqnal zülalının kombinasiyasından istifadə edərək sümükləri, bağları, vətərləri və oynaq strukturlarını bərpa etməkdə uğur qazanıblar.

SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, tədqiqatlarının nəticələri Nature Communications (NatCom) jurnalında dərc edilib. İtirilmiş bədən hissələrini bərpa etmək qabiliyyəti bəzi heyvanlar arasında geniş yayılmışdır.

Məsələn, salamandrlar bütün əzalarını yenidən böyüdə bilər. İnsanlarda və digər məməlilərdə bu cür zədələnmələr adətən orqan və toxumaların tam bərpası əvəzinə çapıq toxumasının əmələ gəlməsi ilə nəticələnir.

Texas Universitetinin Baytarlıq Fiziologiyası və Farmakologiyası kafedrasının professoru, tədqiqat rəhbəri Ken Muneoka bildirib ki, "Niyə bəzi heyvanlar bərpa oluna bilir, digərləri isə, xüsusən də insanlar, bərpa oluna bilmir?" sualı Aristotel dövründən bəri soruşulur.

Fibroblast hüceyrələri məməlilərdə yaraların sağalmasında əsas rol oynayır.

Adətən, onlar yaranı tez bağlayır və çapıq əmələ gətirirlər. Regenerasiya qabiliyyətinə malik heyvanlarda oxşar hüceyrələr blastema adlanan xüsusi bir quruluş əmələ gətirir və daha sonra yeni toxuma böyüyür.

Hüceyrələri ikinci yolu seçməyə vadar etmək üçün alimlər iki mərhələli müalicə rejimi hazırladılar.

Əvvəlcə normal sağalma başa çatdıqdan sonra fibroblast böyümə faktoru FGF2 tətbiq etdilər.

Bu, blastemaya bənzər bir quruluşun əmələ gəlməsini stimullaşdırdı. Bir neçə gün sonra tədqiqatçılar yeni toxumanın əmələ gəlməsini tetikləyən ikinci bir siqnal zülalı olan BMP2 əlavə etdilər.

Nəticədə alimlər amputasiya zamanı itirilən bütün əsas strukturları bərpa edə bildilər. Regenerasiya olunmuş ərazidə sümük, oynaq elementləri, vətərlər və bağlar peyda oldu. Onlar orijinal toxumaların mükəmməl surətləri olmasa da, quruluşları əsasən təbii anatomiyaya bənzəyirdi.

Əhəmiyyətli bir kəşf, regenerasiyanı başlatmaq üçün kök hüceyrə transplantasiyasının tələb olunmaması idi. Həmmüəllif Larri Suvanın sözlərinə görə, nəticələr məməli hüceyrələrinin bu cür yenidən proqramlaşdırmaya qadir olmadığı barədə uzun müddətdir mövcud olan fikirləri şübhə altına alır.

...Məlum olur ki, yenidən proqramlaşdıra bilməyən hüceyrələr əslində proqramlaşdırmalarını dəyişdirə bilirlər. Potensial yoxa çıxmayıb - sadəcə gizlənib, - deyə alim qeyd edib. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu texnologiyanın praktik tətbiqləri tam funksional ətraf bərpa metodlarının yaranmasından əvvəl də başlaya bilər.

Çapıqların qismən basdırılması belə yaraların sağalmasını və zədədən sonra toxumaların bərpasını yaxşılaşdıra bilər.

Əli Babayev