İran bölgədə tranzit üstünlüyünü itirmək istəmir EKSPERT

Sədrəddin Soltan: "Tehran Zəngəzur dəhlizini pantürkist layihə kimi təqdim edərək gözdən salmaq istəyir"

Cənubi Qafqaz və Yaxın Şərq regionları son illərdə geosiyasi maraqların toqquşduğu strateji məkana çevrilib. Bu məkanın mərkəzində dayanan İran isə öz maraqlarını qorumaq və regional güc statusunu saxlamaq üçün müxtəlif diplomatik və iqtisadi alətlərdən istifadə edir. 

Zəngəzur dəhlizi məsələsində də tez-tez bəyanatlar səsləndirən İranın Ermənistandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Mehdi Sübhani heç bir Zəngəzur dəhlizinin olmayacağını söyləyib. Belə görünür ki, İran dəhlizin açılma ehtimalından narahatdır. Regionda həyata keçirilən yeni nəqliyyat layihələri, xüsusilə beynəlxalq dəhlizlərin formalaşması prosesi, İranın maraq dairəsini birbaşa təsir altına alır. 

Mövzu ilə bağlı politoloq Sədrəddin Soltan Sherg.az-a açıqlama verib:

"İran Yaxın Şərq və Körfəz ölkəsidir. Bu səbəbdən hesab edir ki, Asiya ilə Avropanı, şimal ilə cənubu, şərqlə qərbi birləşdirə biləcək bütün əsas tranzit nəqliyyat xətləri onun ərazisindən keçməlidir. Rəsmi Tehran Şərq-Qərb və ya Cənub-Şimal nəqliyyat dəhlizlərini–məsələn, Azərbaycandan və ya Ermənistandan Rusiyaya keçən yolları–layihələndirməyə çalışır.

Uzun illərdir ki, Azərbaycandan keçməsi nəzərdə tutulan və planlaşdırılan Cənub-Şimal dəhlizi hələ də Tehran hakimiyyətinə görə tam reallaşmayıb. Eyni zamanda, Zəngəzur dəhlizinin açılması İranın bu istiqamətdəki planlarını arxa plana keçirir. Bu, İran üçün təkcə iqtisadi deyil, həm də siyasi və mənəvi zərbədir. Başqa sözlə, Tehran Şərqlə Qərbi birləşdirəcək vacib tranzit yolundan kənarda qalmaq təhlükəsi ilə üz-üzədir. Bu səbəbdən Tehran hakimiyyəti Ermənistanı bölgədə strateji tərəfdaş kimi saxlamaya çalışır və onun vasitəsilə Cənubi Qafqazda təsir imkanlarını qorumaq istəyir". 

Ekspert İranın Zəngəzur dəhlizinin reallaşmasına maneə törətdiyini və bunu Ermənistanın ərazi bütövlüyünə təhdid kimi təqdim etməyə çalışdığını söyləyib: 

"Hətta bu dəhlizi "Turan yolu", "pantürkist layihə" kimi təqdim etməklə onu gözdən salmağa çalışır.

Əslində isə Zəngəzur dəhlizi Ermənistan üçün Rusiyadan asılılıqdan qurtulmaq, Avropa və ABŞ-la daha yaxın münasibətlər qurmaq baxımından böyük fürsət ola bilər. Bu dəhliz Ermənistanın iqtisadi və siyasi müstəqilliyinə töhfə verə bilər. Lakin Tehran müxtəlif bəhanələrlə Ermənistan hakimiyyətinin bu layihədə maraqlı görünməməsinə zəmin yaradır və bununla da başqa bir suveren dövlətin daxili işlərinə müdaxilə imkanı əldə edir.

İran səfiri Sübhaninin verdiyi son bəyanat da məhz bu məqsədlərə xidmət edir. Son vaxtlar Azərbaycan və İran arasında baş verən diplomatik təmaslar–Azərbaycan Prezidentinin köməkçisinin Tehrana səfəri, Azərbaycanın İrandakı səfirliyinə hücum edən şəxsin edamı, Azərbaycanla İran hərbçilərinin Qarabağda birgə təlimləri və İran nümayəndə heyətinin Bakıya səfəri–münasibətlərin normallaşmasına ümidlər yaratmışdı. 

Müsahibimiz sonda bu kontekstdə İranın Zəngəzur dəhlizinə razılıq verə biləcəyinin düşünüldüyünü son bəyanatın isə rəsmi Tehranın mövqeyini dəyişmək niyyətində olmadığını göstərdiyini qeyd edib.