İran necə dağılacaq? “3 cü böyük türk dövləti...”

Tehran Universitetinin təqaüddə olan siyasi elmlər üzrə professoru Əhməd Nəqibzadə fikirləri ilə diqqət çəkib. 

O, “Euronews”-un İran xidmətinə verdiyi müsahibədə İran İslam Respublikasının “SSRİ modeli”nə bənzər şəkildə dağılacağına dair fərziyyə irəli sürüb. Nəqibzadənin bu ehtimalı sosial şəbəkələrdə də ciddi müzakirə predmetinə çevrilib. Maraqlıdır, ideoloji baxımdan Sovet rejimindən kəskin fərqlənən İranın yuxarıdan parçalanacağı realdırmı? 

Məsələyə münasibət bildirən Güney Azərbaycan üzrə ekspert Elman Cəfərli “Cebheinfo.az”-a bildirib ki, İranı SSRİ-yə bənzətmək doğru yanaşma deyil: 

“SSRİ 1920-ci ildə yaranıb. Sovet bolşevizminin ideoloji təməlləri üzərində dayanan SSRİ-nin ömrü 70 il çəkdi. İranın hazırkı ideoloji bazası isə 1501-ci ildə yaradılıb. SSRİ müttəfiq respublikalardan ibarət idi. Hər respublikanın ana dilində təhsil hüququ, KİV-i, universitetləri var idi. Lakin bu güzəştlər İranda yoxdur. Biz Güney Azərbaycan deyirik, amma onun sərhədlərini kim bilir?

 Haradır Güney Azərbaycan? İranda 35 milyon azərbaycanlının yaşadığını deyirik. O rəqəm doğrudur, bəlkə soydaşlarımızın sayı daha çoxdur. Amma onlar bütün İran ərazisinə səpələniblər. Fars şovinistləri ölkəni “ərəb saçına” döndəriblər. Bundan başqa soydaşlarımızın bir qismi çox təəssüf ki, İranı öz vətəni hesab edir, özünü “iranlı” sayır. Əfsuslar olsun ki, bizim arzuladığımız siyasi yetkinlik, milli düşüncə azadlığı Təbriz, Urmiya, Sulduz və s. şəhərlərlə məhdudlaşır”. 

Onun sözlərinə görə, dünya İranın etnik zəmində bölünməsini istəmir: 

“ABŞ, Avropa İranda ən uzağı rejimin əvəzlənməsini istəyir. İranın bölünməsi kiminsə marağında deyil. İran parçalanarsa, bölgədə üçüncü böyük türk dövləti yaranacaq. Ən azı İranın şimalı Türkiyə və Azərbaycanın təsir dairəsinə düşəcək. Bunu ABŞ və ya Fransa kimi ölkələr istəyərmi? Cavab aydındır”. 

Elman Cəfərli bildirib ki, Qərb İranda demokratik bir sistemin formalaşmasında maraqlı görünür:

“Bu səbəbdən Qərbin kütləvi informasiya vasitələri, hüquq müdafiəçiləri daha çox hicab eleyhinə aksiyalara, qadın azadlığı hərəkatına dəstək verirlər. Bu hərəkatda isə öndə çox təəssüf ki, kürdlərin yaşadığı bölgələr gedir. Son antihicab aksiyasına azərbaycanlılar ciddi dəstək vermədi. 

Diqqət edirsinizsə, rejim əleyhinə hərəkat güclənən kimi rejim etnik zəmində qarşıdurmalara rəvac verir. Ya azərbaycanlılar təhqir edilir, ya da Qərbi Azərbaycanda kürdlərə əlavə imtiyazlar verilir. Nəticədə rejim əleyhinə vahid demokratik İran hərəkatı baş tutmur. Mənim fikrimcə, qeyri-fars millətləri əgər konsitusion hüquqlarını əldə etmək istəyirlərsə, ilk növbəfə vahid demokratik hərəkatda birləşməli, molla rejimini tarixin arxivinə göndərməlidir. Qeyri-fars millətlərinə milli kimlik və təhsil hüququnu yalnız demokratik rejim verə bilər”. 

Elmir Mustafa 
“Cebheinfo.az”
 

Açar sözlər: İran 3-cü böyük türk dövləti