“İranda bu prosesin geri dönüşü yoxdur” Partiya sədrindən QAYNAR açıqlamalar

Moderator.az xəbər verir ki, Musavat.com-un “Üç sual, üç cavab” layihəsində sualları Respublikaçı Alternativ (REAL) Partiyası Siyasi Komitəsinin sədri Natiq Cəfərli cavablandırıb. Partiya sədri İranla bağlı son məsələlərə münasibət bildirib. Müsahibəni təqdim edirik:

- Natiq bəy, prezident Pezeşkian təsdiqlədi ki, ABŞ-la dialoqa başlamağı xarici işlər naziri Əraqçiyə tapşırıb. Rejim bu dəfə də varlığını qoruya bildimi?

- İrandakı mövcud siyasi rejim varlığını əvvəlki kimi qoruya bilmir. Bu illər ərzində ölkə xeyli dəyişib və köhnə qaydalarla idarə etmək mümkün olmur. Sadəcə, İran kimi dövlətdə proses sancılı keçir. Çünki ideoloji və dini çevrələr yox, iqtisadi maraq qrupları proseslərə təsir baxımdan daha ağır basır. Hazırda iqtisadi maraq qruplarından biri xüsusi xidmət orqanlarıdır və ölkənin əksər hissəsinə nəzarət edirlər. Amma İrandakı gündəlik həyat tərzində dəyişikliklər baş verir. Sadəcə, rejimin tam çöküşü üçün prosesin başa çatması zaman tələb edir. Tehran da yaxşı dərk edir ki, Birləşmiş Ştatlarla dialoqa getməsə, İran özünü qalib elan edə bilməyəcək. Eyni zamanda, İrana hərbi müdaxilə olarsa, xalq artıq onu dəstəkləməyəcək. İran rəhbərləri bunu bilir. Əvvəllər xarici müdaxilələr olanda hakimiyyət həmişə insanları öz ətrafında birləşdirirdi. İndi o da keçərli deyil. Çünki minlərlə insan həlak olub. Üstəlik, İran ənənələrə sadiq ölkədir. Ona görə də həlak olanların 40 mərasimində yenidən böyük etirazlar gözlənilir. Odur ki, İran ABŞ-la danışıqlarda güzəştə getməyə məcburdur. İstənilən halda, İranda dəyişiklik sürətlə gedəcək və ABŞ siyasi elitadan hansısa qüvvələrlə separat danışacaqlar aparacaq. Məncə, məhz siyasi elitanın içindən bir qrupa dəstək verməklə İranda dəyişikliyin son akkordlarını vurmaq mümkün olacaq.

- Minlərlə insanın ölümündə Trampın da məsuliyyət payı varmı? Çünki “Binaları tutub, biz də gəlirik” demişdi, amma gəlmədilər..

- Burada siyasi məsuliyyətdən söhbət gedə bilər. Amma etirazların səbəbi ABŞ deyil, İranın iqtisadi problemləridir. İranın büdcəsi öz siyasi səhvləri ucbatından Türkiyədən 9 dəfə azdır. İqtisadi çətinlikləri isə Tramp İrana yaratmayıb. O baxımdan, bu məsələdə siyasi və mənəvi məsuliyyətdən danışmaq olar. Əsas cavabdeh İrandakı rejimdir. Artıq geri dönüşü olmayan bir dəyişikliyin əsası qoyulub. Sadəcə, hazırda İranda dəyişikliyi həyata keçirəcək strukturlar yoxdur. Belə şəraitdə isə şah tərəfdarları və ümumən xaricdəkilər önə çıxmağa çalışır. İranın daxilində nəzarət edəcək qrupların olmaması bu prosesin uzanmasına səbəb ola bilər.

Eyni zamanda, Tramp administrasiyası əvvəlki hökumətlərin keçmiş səhvlərindən nəticə çıxarır. Məsələn, İraqa hərbi müdaxilə səhv idi və ABŞ bu ölkədə illər ərzində 5 milyard zərər etdi. Ən vacib məqam odur ki, bu hücum bölgədə İranın güclənməsinə səbəb oldu, Tehran Bağdadda təsirini artırdı, Yaxın Şərqdə proksi qüvvələr formalaşdırdı. Bu nöqteyi-nəzərdən daxildə elit qruplar arasında parçalanma yaranmasa və məsuliyyəti üzərinə götürən bir avanqard güc meydana çıxmasa, İrana kənardan müdaxilənin təsiri olmayacaq.

- Bəs bu proseslərdə rəsmi Bakının hansı rolu oldu? Yəni Əliyev Pezeşkiana zəng etdi, İsrail və İran diplomatları ölkəmizdə oldular...

- Azərbaycan təbii ki, İranda iç xaosun yaranmasında maraqlı deyil. Orada yaşayan milyonlarla azərbaycanlı var və Suriya kimi İranın daxilində də qarışıqlıq olsaydı, ölkəmizə təsir edəcəkdi. Ona görə Azərbaycan da bu proseslərdə müəyyən rol oynamağa çalışır. Amma gələcəkdə İranda ola biləcək dəyişikliklərlə bağlı öz strategiyamız olmaldır.