İranda bugünkü etirazların səbəbləri yalnız iqtisadi amillərlə izah edilə bilməz Hikmət Babaoğlu

İranda milli valyutanın kəskin dəyər itirməsi fonunda başlayan etiraz dalğası ölkənin qərb və cənub-qərb bölgələrində qanlı toqquşmalarla müşayiət olunur. Xatırladaq ki, dekabrın sonundan etibarən iqtisadi çətinliklərə etiraz olaraq başlayan aksiyalar artıq ölkənin 25 əyalətində 60-dan çox şəhəri bürüyüb. Ən şiddətli qarşıdurmalar Lordeqanla yanaşı, Məlikşahi və Kirmanşah şəhərlərində qeydə alınıb.

Mövzu ilə bağlı Redaktor.az-a danışan Milli Məclisin deputatı Hikmət Babaoğlunun sözlərinə görə, İranda milli valyutanın kəskin dəyərdən düşməsi bugünkü etirazların səbəbi olsa da, tək səbəb deyil. 

Onun sözlərinə görə, uzun illərdir İran sanksiyalar altında yaşayır və əhalinin rifahı onsuz da aşağıdır:

"Bununla yanaşı, İran cəmiyyətində ağır ideoloji təzyiqlər mövcuddur. Yəni bugünkü etirazların səbəbləri yalnız iqtisadi amillərlə izah edilə bilməz. İranda hüquqi sistem də böhran içindədir. Müxtəlif xalqların hüquqları məhdudlaşdırılır, təzyiq altında saxlanılır və illər keçdikcə sərt qaydalar daha da sərtləşir".

Millət vəkili bildirdi ki, cəmiyyətə tətbiq olunan təzyiq fizikanın təsir-əks-təsir qanunu kimi işləyir:

"Uzun müddət təzyiq altında qalan cəmiyyət bir gün eyni güclə cavab verir. İranda baş verən etirazlar da məhz bu uzunmüddətli təzyiqin nəticəsidir. Hazırkı vəziyyət ciddi dəyişikliklər gətirəcəksə, proseslərin idarə olunması üçün liderlərin önə çıxması vacibdir. Əks təqdirdə, enerjinin boşuna sərf edildiyi, xaotik davranışlar müşahidə oluna bilər. Lakin 40 ildən çoxdur ki, lider potensialı ola biləcək ziyalılar təqiblərə məruz qalır, ölkədən çıxarılır və ya sistem tərəfindən məhdudlaşdırılır. Bu isə indiki durumda kimin lider olaraq önə çıxmasını çətinləşdirir və İranın rasional, pozitiv dəyişikliklərə irəliləməsini ləngidir".

Müsahibimizin fikrincə, etirazçılar arasında müəyyən şüur formalaşarsa, konkret tələblər və məqsədlər müəyyənləşdirilərsə, İranda demokratik və hüquqi proseslərin başlanması üçün şərait yarana bilər:

"Əks halda, əvvəlki illərdə olduğu kimi, etirazlar nəticəsiz qalar. Digər diqqətçəkən məqam İran dövlətinin davranışıdır. Təcrübə göstərir ki, dövlət etirazlar səngidikdən sonra ciddi repressiyalara əl atır və etirazçılar yenidən təşkilatlanmaq imkanından məhrum olurlar. Hazırkı vəziyyətdə də İran dövləti eyni taktikanı tətbiq edir: etirazçıların tələblərinə cavab vermir, lakin güc mexanizmlərini də sonuna qədər işə salmır. Bu liberal yanaşma, təəssüf ki, etirazların nəticəsiz qalmasına yol aça bilər. Hər şey İrandakı cəmiyyətin davranışlarından asılıdır. Ümid edək ki, bu proses düzgün idarə olunaraq, qonşu İranın rifaha qovuşması və dərin radikal islahatların həyata keçirilməsi üçün bir fürsət yaradacaq", - deyə Hikmət Babaoğlu yekunlaşdırdı.

Xədicə BAXIŞLI