İranda edam cəzaları necə tətbiq edilir?

Azərbaycanın Tehrandakı səfirliyinə terror hücumu etmiş Yasin Hüseynzadə barəsində çıxarılan edam hökmü İran Ali Məhkəməsi tərəfindən təsdiqlənib.

İSNA agentliyi hökmün icra üçün Tehran məhkəməsinə göndərildiyinə dair məlumat yayıb.

Bəs İranda edam cəzaları və cinayət məhkəməsi prosedurları hansı formada həyata keçirilir?

Teleqraf.com bununla bağlı materialı təqdim edir.

Sözügedən ölkədə qanunlar İslami Şura Məclisi tərəfindən yaradılır və Keşikçilər Şurası tərəfindən yoxlanılır. Qanunların şəriətə uyğun olması gözlənilsə də, bir çox qanunlar mülki qanunlardan irəli gəlir. Məsələn, bu ölkədə edilən edamların əksəriyyəti narkotik alverçiləri ilə bağlıdır və bu qanunlar şəriət qanunlarına deyil, mülki qanunlara əsaslanır.

İranda cinayət məhkəmələri üç növə ayrılır:

1) Birinci instansiya cinayət məhkəmələri: Bu məhkəmələr ağır cinayətlərə, qətl, zorlama və oğurluq kimi qisas cinayətlərinə baxır. Bu məhkəmələr ölüm hökmü verə bilər.

2) İkinci instansiya cinayət məhkəmələri: Qanun pozuntularına və digər cinayətlərə baxır.

3) İslam İnqilab Məhkəmələri: Dövlətə qarşı yönəlmiş cinayətlərə, o cümlədən qaçaqmalçılıq, terrorizm və dövlətə xəyanətə baxır. Bu məhkəmələr də ölüm hökmü verə bilər.

İranda edamların təxminən 90%-i cinayətin baş verdiyi əyalətin həbsxanasında həyata keçirilir. Bəzi hallarda cinayətkarlar ictimaiyyət qarşısında edam edilir. Ölüm hökmündən şikayət etmək mümkündür və şikayətlər İranın Ali Kassasiya Məhkəməsinə göndərilir. Əgər məhkəmə qanun pozuntusu aşkar edərsə, iş yenidən aşağı instansiya məhkəməsinə göndərilir.

2011-ci ildən etibarən Təhlükəli Narkotiklər Aktına edilən dəyişikliklə narkotik cinayətləri üçün müraciət hüququ dəyişdirilib və baş prokurora birbaşa müraciət etmək tələb olunur. Çox hallarda edam cəzaları, şəxs həbs cəzasını tamamlayana qədər təxirə salınır.

Ölüm cəzaları isə iki əsas növdə verilir:

1) Qesas-e-nəfs (İntiqam): Qətl qurbanının ailəsinin bağışlamaqdan imtina etdiyi halda tətbiq edilir.

2) Hokm-e-edam (Adi ölüm hökmü): Zorlama, narkotik ticarəti kimi cinayətlərə görə verilir.

Beynəlxalq insan haqları təşkilatları, xüsusən "Amnesty International" İranda məhkəmə sisteminin qeyri-adekvat olduğunu və məhkəmələrin müstəqil və ədalətli olmadığını iddia edir. Məhbuslara tez-tez vəkillərlə görüşmək imkanı verilmir və apellyasiya prosedurları da kifayət qədər etibarlı sayılmır.