İranın son şahının üç arvadı: onların axırı necə olub?

İranın son hökmdarının şəxsi həyatı həm diqqəti, həm də tənqidi cəlb edib, çünki o, üç dəfə evli olub.

Məhəmməd Rza Pəhləvi İranın sonuncu şahı, monarxiyanı müasir, Qərb üslublu bir dövlətə çevirməyə çalışan bir hökmdar olub. O, 1941-ci ildə taxta çıxıb və sürətli sənayeləşmə, neft sərvəti və genişmiqyaslı islahatlar dövründə təxminən qırx il hökmranlıq edib.

Onun hakimiyyəti dövründə torpaq islahatı, təhsilin inkişafı, qadın hüquqlarının genişləndirilməsi və dinin dövlət və ictimai həyatdan ayrılmasını əhatə edən "Ağ inqilab" baş verib. Onun rəhbərliyi altında İran Qərbin Yaxın Şərqdəki əsas müttəfiqlərindən birinə çevrilib. Lakin sürətli modernləşmə avtoritarizm, gizli polis vasitəsilə sərt repressiyalar, senzura və dərin sosial bərabərsizliklə müşayiət olunub. Dini və mədəni ənənələrdən ayrılma 1979-cu il İslam inqilabına qədər narazılığı daha da artırıb.

İran hökmdarının şəxsi həyatı da diqqətlə araşdırılıb, çünki o, üç dəfə evli olub: birinci arvadı Misir şahzadəsi Fəvziya Fuad, ikincisi İran aristokratı Soraya Esfandiari-Bəxtiyari, üçüncüsü isə 1967-ci ildə imperatriça titulunu almış Fərəh Pəhləvi idi.

Fəvziya Fuad

O, Misir kralının qızı idi və 1939-cu ildə şah Məhəmmədin ilk həyat yoldaşı olub, lakin onların birliyi təkcə romantik deyil, həm də siyasi idi. Evlilik şahzadənin atası tərəfindən planlaşdırılıb və onlar toydan əvvəl bir-birini yalnız bir dəfə görüblər. Cütlük həmçinin bir-birinin dillərində danışmayıblar, ona görə də toydan sonra yalnız hər ikisinin bildiyi fransız dilində ünsiyyət qura biliblər.

O, dövrünün ən gözəl qadınlarından biri adlandırılıb: zərif, təmkinli, aristokratik görünüşlü, Şərq kral saraylarının əzəmətini təcəssüm etdirib. Məhəmməddən bir övladı, Şahnaz Pəhləvi adlı bir qızı dünyaya gəlib.

Lakin evliliyi uğursuz olub - Fəvziyyə İranda çox bədbəxt idi və tez-tez vətəni Misir üçün darıxıb. Ərinin anası və bacıları münasibət problemlərini daha da ağırlaşdırıb - aralarında münaqişələr alovlanıb və Məhəmmədin bacılarından biri hətta Fəvziyanın başına vaza çırpıb. Şahın özü də qadınpərəst hesab olunub və daim digər qadınlarla birlikdə görünüb, onlarla birlikdə arvadına xəyanət edib.

Nəticədə, 1945-ci ildə Fəvziyyə İranı tərk edərək Misirə köçüb və şahın onu geri qayıtmağa inandırmaq üçün çoxsaylı cəhdlərinə baxmayaraq, Qahirədə qalıb. Bu boşanma əvvəlcə bir neçə il İran tərəfindən tanınmayıb, lakin nəhayət, 1948-ci ildə rəsmi boşanma alınıb. Boşanmanın əsas şərti qızının böyüyüb boya-başa çatmaq üçün İranda qalması olub. O, həmçinin Misir şahzadəsi titulunu geri alıb.

Şahzadə Fəvziya 1949-cu il martın 28-də Qahirədə polkovnik İsmayıl Çirinlə evlənib və onların iki övladı olub. Şahzadə Fəvziya 2013-cü ildə 91 yaşında vəfat edib.

Soraya Esfandiari-Bəxtiyari

Soraya Esfandiari-Bəxtiyari tarixə İran sarayının ən romantik siması kimi düşüb. O, yarı alman idi, Avropada böyümüşdü və müharibədən sonrakı zəriflik ruhunu Tehrana gətirmişdi. Onun stili və dramatik gözəlliyi onu 1950-ci illərin ikonası edib və Dior gəlinliyi əfsanəvi hala gəlib və bu gün də heyrətləndirməkdə davam edir.

O, İran şahı ilə 1948-ci ildə tanış olub. Onların toyu 2000 qonağın iştirakı ilə dövrünün ən dəbdəbəli toylarından biri olub, saray salonları Hollandiyadan gətirilən 1,5 ton orkide, lalə və qərənfillərlə bəzədilib və atçılıq sirki qonaqları əyləndirib.

Lakin Sorayanın tərbiyəsi tamamilə alman və katolik olduğu üçün ictimaiyyətin ona münasibəti qarışıq idi. Bu da onu qarışıq kimliklə qoyur və İranda böyük inamsızlıq obyektinə çevirib. Çünki müsəlman ruhaniləri şahın müsəlman tərbiyə almayan bu "yarı avropalı qız"la evlənməməli olduğunu deyiblər.

1954-cü ilin oktyabrında Məhəmməd Sorayaya onun varis doğmamasından narahat olduğunu bildirib və amerikalı sonsuzluq həkimlərindən kömək almaq üçün ABŞ-a səfər etməyi təklif edib. Müayinələrdən sonra ona sonsuz olduğu və heç vaxt uşaq dünyaya gətirə bilməyəcəyi deyilib. Şahın ilk arvadında olduğu kimi, anası və bacıları da ona daim xor baxır və ona xırda təhqirlər yağdırırdılar ki, bu da təbii ki, əri ilə münasibətlərinə də təsir edib. Şahın anası çox hökmran bir qadın idi və Sorayaya nifrət edib, ona görə də oğlunu boşanmağa məcbur edib və iddia edib ki, ona varis doğura bilməz.

O, 1958-ci ilin fevral ayında İranı tərk edib və sonda Almaniyanın Köln şəhərindəki valideynlərinin evinə gedib. Bir müddət əri onu oğlunu dünyaya gətirəcək ikinci bir arvad alacağına inandırıb və Soraya kraliça olaraq qalacaq, amma buna razı olmayıb və uzun sürən qarşıdurmalar nəticəsində boşanıblar.

Boşandıqdan sonra Soraya bir neçə məşhur kişi ilə görüşüb, filmlərdə rol alıb, sosial həyat sürüb, ömrünün qalan hissəsini Avropada keçirib və 2001-ci ildə 69 yaşında Parisdəki mənzilində naməlum səbəblərdən vəfat edib.

Fərəh Pəhləvi

O, şahın üçüncü və sonuncu arvadı və İran tarixində rəsmi olaraq imperatriça - şahbanu tacını taxmış yeganə qadın olub.

Fərəh təhsilli, müasir və incəsənət və memarlıqla maraqlanıb. O, mədəni və sosial təşəbbüsləri fəal şəkildə dəstəkləyib. Məhz onun rəhbərliyi altında ölkədə genişmiqyaslı incəsənət layihələri və dünya səviyyəli muzeylər yaranıb.

O, varlı bir İran ailəsində anadan olub, Parisdə memarlıq təhsili alıb və şahla İran səfirliyində tanış olub. Onlar 1959-cu ilin dekabrında evləniblər. Toy günlərində kraliça o vaxtlar Dior moda evinin dizayneri olan İv Sen-Loranun hazırladığı don geyinib və brilyant Nur-ol-Ayn tacını taxıb.

İran şahının əvvəlki iki evliliyi varis məsələsini həll etmədiyindən, Fərəh ciddi təzyiq altında olub. Lakin cütlüyün bu evlilikdə dörd uşağı - bir oğlu və üç qızı doğulub.

Varisinin doğulmasından sonra o, aktiv şəkildə xeyriyyəçilik işləri ilə məşğul olur və vaxtının çox hissəsini buna həsr edib. O, imperiya hökumətinin ən görkəmli simalarından birinə və 24 təhsil, tibb və mədəniyyət təşkilatının himayədarına çevrilib ki, bu da ona xeyli populyarlıq gətirən humanitar rol oynayıb. Fərəhin əhəmiyyəti 1967-ci ildə İranın ilk Şahbahı (imperatriçası) titulunu qazandığı tacqoyma mərasimində iştirakı ilə təsdiqlənib.

1978-ci ilin əvvəllərində İranın dünyəvi imperiya hökumətindən narazılıq artıb. İlin sonuna qədər islamçılar monarxiyaya qarşı nümayişlərə başlayıblar. Məhəmməd və Fərəh 1979-cu il yanvarın 16-da təyyarə ilə İranı tərk ediblər.

Cütlük bir müddət Misirdə, bir müddət Panama adalarında yaşayıb və ərinin ölümündən sonra Fərəh uşaqları ilə birlikdə ABŞ-da məskunlaşıb və əsasən toylarda iştirak etməyə davam edib. Hazırda 87 yaşı olan Fərəh hələ də ABŞ-da, Vaşinqton yaxınlığında yaşayır və hətta iş və şəxsi fotolarını paylaşdığı sosial media hesablarını da saxlayır.