İrəvanda “siyasi hərarət” aşağı düşür

Kütləvi etirazlar olmadı, Karapetyan isə II tur tələb edir

İyunun 7-də Ermənistanda keçirilmiş parlament seçkilərindən sonra əksər siyasi dairələrin gözlədikləri gərginlik baş vermədi. Seçki kampaniyası dövründə hakimiyyətlə müxalifət arasında sərt qarşıdurma müşahidə olunsa da, səsvermədən sonrakı mərhələdə ölkədə ümumi sabitlik qorunur. Küçə və prospektlərdə kütləvi etiraz aksiyaları keçirilmir, siyasi vəziyyət nəzarətdən çıxmayıb və ictimai həyat adi axarında davam edir.

Şübhəsiz, müxalifət seçkilərin nəticələrinə dair müxtəlif iradlar səsləndirib və onları Konstitusiya Məhkəməsində (KM) mübahisələndirib. Lakin prosesin hüquqi müstəvidə aparılması, etirazların məhkəmə yolu ilə həllinə üstünlük verilməsi diqqətçəkən məqamlardandır. Əgər müxalif qüvvələr nəticələri tamamilə saxtalaşdırılmış hesab etsə və onların dəyişdirilməsinə real ümid bəsləsəydi, bunun fonunda İrəvanda genişmiqyaslı küçə etirazlarının, vətəndaş itaətsizliyi çağırışlarının və daha sərt siyasi bəyanatların şahidi olmaq mümkün idi. Hazırda isə belə bir vəziyyət müşahidə edilmir. Bu amil seçkilərdə parlamentə düşən iki müxalif siyasi qüvvənin – “Ermənistan” və “Güclü Ermənistan” bloklarının da siyasi davranışında özünü göstərir. Hər iki qüvvə hələlik nəticələrin ləğvi ilə bağlı hüquqi prosedurun yekununu gözləsə də, onların fəaliyyətində parlamentdən kənar mübarizəyə üstünlük verilməsi əlamətləri görünmür. Əksinə, proseslərin gedişi belə deməyə əsas verir ki, tərəflər yaranmış siyasi reallığı nəzərə alır və hüquqi prosedur başa çatdıqdan sonra parlament fəaliyyətinə qoşulmaq variantını da istisna etmirlər.

Hazırda əsas diqqət KM-in iyulun 4-dək açıqlamalı olduğu qərara yönəlib. Məhkəmənin qərarı seçki prosesi ilə bağlı hüquqi mübahisələrə yekun nöqtəni qoyacaq. Bununla yanaşı, indiki mərhələdə müşahidə olunan sakit siyasi mühit onu deməyə əsas verir ki, Ermənistanda seçkisonrası proseslər kəskin qarşıdurma deyil, daha çox hüquqi-siyasi müstəvidə davam edir. Mövcud vəziyyət, həmçinin parlamentə düşən müxalif qüvvələrin nəticələri, faktiki olaraq, qəbul edərək mandatlarını götürəcəkləri ehtimalını da artırır.

Bu arada KM-in parlament seçkilərinin nəticələrinin mübahisələndirilməsi ilə bağlı “Güclü Ermənistan”ın verdiyi vəsatəti qismən təmin etdiyi məlum olub. Məhkəmənin hakimi Arman Dilanyan bildirib ki, sosioloq Mariam Mxitaryanın rəyi sübut kimi iş materiallarına əlavə ediləcək. Lakin M.Mxitaryanın şahid qismində dindirilməsi ilə bağlı vəsatət təmin edilməyib. Hakimin sözlərinə görə, “Çiçəklənən Ermənistan” partiyasının vəsatəti rədd edilib. Bununla belə, bu məsələnin məhkəmənin yekun qərarında öz əksini tapacağı ehtimal olunur. A.Dilanyan bildirib ki, vəsatətlərdə tələb olunan sübutlar artıq KM-ə təqdim edilib. Xatırladaq ki, KM daha əvvəl bu materialları MSK-dan tələb etsə də, ekspertiza təyin edilməsi barədə vəsatəti rədd edib və sübutların məhkəmə iclası zamanı araşdırılacağını bildirib. Məhkəmə, həmçinin “Çiçəklənən Ermənistan” partiyasının nümayəndəsinə materialların araşdırılması prosesində əməkdaşlıq göstərməyi təklif edib.

* * *

Seçki prosesində iştirak edən əsas odioz fiqurlardan biri – “Güclü Ermənistan” blokunun lideri Samvel Karapetyan isə seçkilərin nəticələrinin ləğv edilərək səsvermənin ikinci turunun keçirilməsinə nail olmağa çalışdıqlarını açıqlayıb. Karapetyan növbəti məhkəmə prosesindən çıxdıqdan sonra ədalət mühakiməsinin binası önündə jurnalistlərə deyib ki, KM ikinci turun keçirilməsi barədə qərar qəbul edərsə, hakim “Mülki müqavilə” partiyasının və Baş nazir Nikol Paşinyanın qalib gəlmək şansı olmayacaq. Karapetyanın sözlərinə görə, iyunun 7-də keçirilən parlament seçkilərində də Paşinyan “rəqəmlər şişirdilmədən” (?) qələbə qazana bilməzdi.

“Güclü Ermənistan”ın lideri qeyd edib ki, blokun bundan sonrakı addımları KM-in qərarından asılı olacaq. Onun sözlərinə görə, hazırda müxalifət qanun çərçivəsində hərəkət edir və buna görə də seçkilərin nəticələrinin mübahisələndirilməsi üçün məhkəməyə müraciət edib.

Karapetyan onu da bildirib ki, parlament mandatlarının qəbul edilməsi və ya küçə mübarizəsinə başlanması barədə hələlik yekun qərar verilməyib. “Konstitusiya Məhkəməsinin hansı qərarı qəbul edəcəyini gözləyirik. Ondan sonra növbəti addımlarımızı planlaşdıracağıq. Hazırda seçkilərin nəticələrinin ləğvi və yeni seçkilərin təyin edilməsi ilə bağlı təkliflərimizin qəbul olunacağına, az da olsa, ümid var. Buna görə də indidən başqa ssenariləri müzakirə etmək istəmirik”, – deyə o bildirib. Samvel, həmçinin N.Paşinyanın hakimiyyətdən uzaqlaşdırılması istiqamətində fəaliyyətlərini davam etdirəcəklərini vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, müxalifətin birlik çağırışına bir sıra siyasi qüvvələr cavab verib və yaxın vaxtlarda ilk ümumi toplantı keçiriləcək: “Bir çox siyasi qüvvə artıq bizimlə əlaqə saxlayıb. İlk toplantı baş tutanda bunu hamı görəcək. Bu, təkcə siyasi partiyalarla məhdudlaşmayacaq, tanınmış ictimai şəxslər də bizə qoşulacaqlar. Hazırda Konstitusiya Məhkəməsinin qərarını gözləyirik. Keçiriləcək görüşün formatı da həmin qərardan asılı olacaq”.

O, müxalifətin seçkilərin nəticələrini mübahisələndirdiyi halda hakim partiyanın artıq parlament rəhbərliyinə namizədlər müəyyənləşdirməsinə münasibət bildirərək deyib ki, hər kəs öz işi ilə məşğuldur. “Onlar öz işlərini görürlər, biz də öz işimizi görürük. Müxalifətçi Samvel Karapetyan Nikol Paşinyanın hakimiyyətdən uzaqlaşdırılması uğrunda mübarizə aparacaq. Bizim yol xəritəmizin olmadığını haradan bilirsiniz? Onu niyə indidən açıqlamalıyıq? Vaxtı gələndə hər şey məlum olacaq”, – deyə o qeyd edib.

Karapetyan KM-in müstəqilliyinin də bu prosesdə sınaqdan keçəcəyini bildirib: “Bu, keçməli olduğumuz hüquqi prosedurdur. Məhkəmənin hakimiyyətdən nə dərəcədə asılı olduğunu görəcəyik. Hesab edirəm ki, Konstitusiya Məhkəməsinin seçkilərin ikinci turunu təyin etmək imkanı var və biz məhz bunu gözləyirik”.

Deputat mandatlarının qəbul edilib-edilməyəcəyi məsələsinə toxunan Karapetyan bildirib ki, bununla bağlı qərar iyulun sonunadək veriləcək. “Komandamızdan parlamentə getməli olan gedəcək, getməməli olan isə getməyəcək”, – deyə o bildirib. O, Paşinyanın hakimiyyətdən uzaqlaşdırılması ilə bağlı planlarının olduğunu desə də, bu planı açıqlamaq niyyətində olmadığını bildirib: “Bizim öz planımız var, amma onu indi açıqlamayacağam. Heç nə etməsək belə, Nikol Paşinyan hər gün yol verdiyi uğursuzluqlarla özünü hakimiyyətdən uzaqlaşdıracaq. Erməni xalqı bunu görəcək və öz qiymətini verəcək”.

Karapetyanın açıqlamaları seçkilərin hüquqi qiymətləndirilməsindən daha çox siyasi təzyiq yaratmağa hesablanmış ritorikanı xatırladır. Bir tərəfdən KM-in qərarını gözlədiyini və qanun çərçivəsində hərəkət etdiyini desə də, digər tərəfdən məhkəmənin müstəqilliyini əvvəlcədən şübhə altına alması, paralel olaraq küçə mübarizəsi, hakimiyyət dəyişikliyi və hansısa “gizli plan” barədə danışması onun ziddiyyətli mövqe tutduğunu göstərir. Bu cür bəyanatlar hüquqi prosesi gözləməkdən daha çox tərəfdarlarını siyasi qarşıdurmaya hazırlamaq cəhdi təsiri bağışlayır.

Karapetyanın seçkilərin ikinci turunun qaçılmaz olduğu barədə iddiaları da hüquqi arqumentlərdən deyil, siyasi istəklərdən qaynaqlanır. Halbuki seçkilərin nəticələrinin dəyişdirilməsi yalnız konkret hüquqi əsaslar və sübutlar əsasında mümkündür. Onun səsləndirdiyi iddialar isə faktlardan çox populist şüarlar təsiri bağışlayır. Seçkidə məğlub olan siyasi qüvvənin cəmiyyəti qeyri-müəyyən və emosional çağırışlarla səfərbər etməyə çalışması Ermənistanın siyasi sabitliyinə xidmət etmir. Bu yanaşma müxalifətin konstruktiv alternativ formalaşdırmaq əvəzinə, revanşist gündəmi canlı saxlamaq niyyətindən əl çəkmədiyini bir daha nümayiş etdirir.

Səxavət HƏMİD
XQ