İsa dirildi... Pasxa bayramı niyə fərqli tarixlərdə qeyd olunur?

Pasxa xristian dünyasının ən qədim, ən mühüm və simvolik mənası ən dərin olan bayramıdır.

Pasxa, xristian inancına görə, İsa Məsihin çarmıxa çəkilməsindən üç gün sonra yenidən dirilməsini bayram edir. Bu hadisə ölüm üzərində qələbəni, günahlardan təmizlənməni və əbədi həyat ümidini simvolizə edir. "Pasxa" sözü ivrit dilindəki "Pesax" (keçid) sözündən gəlir.

Göndərdiyiniz materialda qeyd olunduğu kimi, Pasxa hər il fərqli günlərdə qeyd olunur. Bunun əsas səbəbi Yuli və Qriqorian təqvimləri arasındakı fərqdir: İznik Şurasının (325-ci il) qərarına görə Pasxa bahar ekinoksundan (gecə-gündüz bərabərliyi) sonra gələn ilk bütöv aydan sonrakı ilk bazar günü qeyd edilməlidir.

Roma Katolik və Protestant kilsələri 1582-ci ildə Papa XIII Qriqori tərəfindən tətbiq edilən Qriqorian təqvimini əsas götürürlər. Ortodoks (Pravoslav) kilsələri isə hələ də qədim Yuli təqviminə sadiq qaldıqları üçün (hazırda 13 gün fərq var), onların hesablamaları çox vaxt bir-iki həftə gecikir.Maraqlı Fakt: Məhz bu təqvim islahatına görə 1582-ci ildə Avropada bəzi günlər "silinib" (4 oktyabrdan birbaşa 15 oktyabra keçid).

Roma katolikləri, protestantlar və ortodokslar arasındakı təqvim fərqi, Pasxanın Avropada müxtəlif tarixlərdə qeyd edilməsinə səbəb olur.

Xristian dünyasının böyük bir hissəsi növbəti həftəsonu Pasxa bayramını qeyd etməyə hazırlaşsa da, Avropa daxilində bu bayram eyni tarixdə qeyd olunmur. Roma katolikləri və protestantlar üçün Pasxa bazarı 5 aprelə təsadüf etdiyi halda, müxtəlif məzhəblərə mənsub Ortodoks xristianlar bu bayramı bir həftə sonra qeyd edirlər. Bəs, bunun səbəbi nədir?

Bunu anlamaq üçün dörd əsrdən də çox geriyə getmək və "Avropalı katoliklər 5–14 oktyabr 1582-ci il tarixləri arasında nə etdilər?" sualını vermək lazımdır. Cavab təəccüblüdür: əslində heç nə etmədilər. Çünki həmin günlər heç yaşanmadı; təqvim bir anda 4 oktyabrdan 15 oktyabra keçdi.

Bu dəyişiklik, Yuli Sezar tərəfindən tətbiq edilən Yuli təqviminin zamanla ulduz hərəkətlərinə görə geri qalması səbəbindən edildi. Papa XIII Qriqori bu kənarlaşmanı düzəltmək üçün daha dəqiq bir təqvim sisteminin tətbiq edilməsini əmr etdi.

Beləliklə, bu gün Qərb dünyasında həm dini, həm də mülki həyatda istifadə olunan və yaradıcısının adı ilə tanınan Qriqorian təqvimi yarandı. Hazırda Yuli təqvimi Qriqorian təqvimindən təxminən 13 gün geridə qalır.

I Konstantinin təşəbbüsü ilə 325-ci ildə toplanan İznik Şurası (Nikaia), Pasxanın bütün xristianlar tərəfindən eyni tarixdə qeyd olunmalı olduğunu açıq şəkildə bəyan etdi. Daha sonra (çox vaxt yanlışlıqla şuraya aid edilən bir qərarla) bu tarixin ilk baharın ilk bütöv ayından (dolunay) sonrakı ilk bazar günü olması qəbul edildi.

Lakin bahar gecə-gündüz bərabərliyinin (ekinoks) tarixi iki fərqli təqvimdə fərqləndiyi üçün problem hələ də qalmaqdadır.

Roma Katolik kilsəsi və protestant kilsələrinin əksəriyyəti Qriqorian təqvimini qəbul etdiyi halda, Ortodoks kilsələri üçün Yuli təqvimi əsas istinad nöqtəsi olaraq qalır. Rusiya nümunəsində bu vəziyyət təkcə dini bayramlarla məhdudlaşmırdı; mülki təqvim yalnız 1917-ci il Rusiya İnqilabından sonra dəyişdirildi (buna görə də "Oktyabr İnqilabı" əslində noyabr ayında baş verib).

Yuli təqvimi zamanla Qriqorian təqvimi ilə uyğunlaşacaq şəkildə islah edilsə də (və 2800-cü ildən sonra yenidən fərqlənəcək formada), bu tənzimləmə hamı tərəfindən qəbul edilmədi.

Yunan Ortodoks kilsəsi islahatdan keçmiş Yuli təqvimini yalnız Milad (Noel) kimi sabit bayramlar üçün istifadə edir, Pasxa və Pentekost kimi hərəkətli bayramlarda isə köhnə təqvimə sadiq qalır. Buna qarşılıq olaraq, Rusiya Ortodoks Kilsəsi bütün dini bayramlar üçün köhnə təqvimi istifadə edir.

Bu səbəbdən yunanlar Miladı Qərblilərlə eyni tarixdə qeyd etsələr də, Pasxanı eyni gün qeyd etmirlər; ruslar isə hər iki bayramı fərqli tarixlərdə qeyd edirlər. Ötən il isə nadir rast gəlinən bir hal baş vermiş və Katoliklərin Pasxa bayramı ortodokslarınkı ilə eyni günə təsadüf etmişdi.

Pasxa həm dini ayinlər, həm də xalq inancları ilə zəngindir. Pasxada qırmızı yumurta və "Yumurta döyüşü" məşhurdur. Yumurta yeni həyatın və dirilişin rəmzidir. Qırmızı rəng isə İsa Məsihin tökülən qanını təmsil edir. İnsanlar boyanmış yumurtaları bir-birinə vuraraq "döyüşdürürlər". Kimin yumurtası sınmasa, onun il boyu şanslı və sağlam olacağına inanılır.

Xüsusilə Qərb mədəniyyətində geniş yayılmış bu simvol məhsuldarlığı təmsil edir. Əfsanəyə görə, Pasxa dovşanı rəngli yumurtaları bağçalarda gizlədir və uşaqlar onları tapmağa çalışırlar.

Ortodoks xristianların Pasxa qeyd etmələrini Qərbdəkilərdən ayıran bəzi özünəməxsus ənənələr var.

Pasxa şənbə gününü bazara bağlayan gecə keçirilən ayinlə qeyd olunur. Bu ayində inananlar ayaq üstə dayanır və əllərində yanan şamlar tuturlar. Gecə yarısı keşiş "İsa peyğəmbər dirildi" sözlərindən ibarət ilahini oxuyur.

Gecə yarısından sonra insanlar bir-birini bu sözlərlə salamlayırlar. "Bayramınız mübarək" demək əvəzinə "İsa dirildi" deyilir; qarşı tərəf isə "Həqiqətən dirildi" ifadəsi ilə cavab verir.

Ayindən sonra adətən ənənəvi bir oyun oynanılır: hər iştirakçının qırmızıya boyanmış qaynadılmış yumurtası olur və məqsəd digərlərinin yumurtasının qabığını sındırmaqdır.

Ənənəvi "yumurta ovu" kimi tədbirlərdə, istər həqiqi boyanmış yumurtalar, istərsə də şokoladlı yumurtalar istifadə edilsin, yumurta ilə bağlı oyunlar bütün Pasxa qeyd etmələrində geniş yayılmışdır.

Məhsuldarlığı və yenilənməni təmsil edən yumurta bu bayramın demək olar ki, universal simvolu hesab olunur.