İsrail Azərbaycan strateji tərəfdaşlığı nə ideoloji, nə də emosional deyil, praqmatik və qarşılıqlı faydaya əsaslanan modeldir

“İsrail–Azərbaycan münasibətlərini tək bir sahə ilə izah etmək mümkün deyil — bu tərəfdaşlıq məhz bir neçə istiqamətin üst-üstə düşməsi ilə formalaşıb. Əsas istiqamətlər hansıdır: geosiyasi, iqtisadi, yoxsa hərbi? Qısa cavab versək; hamısı, amma geosiyasi faktor üstünlük yaradır”.

Bu barədə Bizimyol.info xəbər portalına politoloq Anar İsayev danışıb. Anar İsayev qeyd edib ki, geosiyasi faktorda (əsas baza) əsasən ortaq təhlükəsizlik məsələsi prioritet sayıla bilər, İran amili burada açar rol oynayır.

Anar İsayev

“İsrail İranı özünə birbaşa təhlükə kimi görür. Azərbaycan isə İranla mürəkkəb, bəzən gərgin münasibətlər fonunda balanslı təhlükəsizlik siyasəti yürüdür. Azərbaycanın müsəlman, amma sekulyar dövlət olması İsrail üçün regional baxımdan unikal tərəfdaşdır. Bakı İsrail üçün Cənubi Qafqazda strateji dayaq hesab edilir, Azərbaycan isə İsrail vasitəsilə Qərb təhlükəsizlik ekosisteminə dolayı çıxış əldə edir. Bu, klassik “düşmənimin düşməni dostumdur” yanaşmasından daha ağıllı, praqmatik bir ittifaqdır”-deyə politoloq bildirib.

Anar İsayev qeyd edib ki, hərbi–təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq da (ən görünən sahə) ən üst səviyyədə xarakterizə oluna bilər: “Əsasən İsrail silahları və texnologiyaları, xüsusilə PUA-lar (kəşfiyyat və zərbə), elektron müharibə sistemləri, kəşfiyyat və müşahidə texnologiyalarını qeyd etmək olar. 2020-ci il Vətən müharibəsi zamanı İsrail texnologiyalarının effektivliyi açıq şəkildə göründü. Burada ən vacib nüans ondan ibarətdir ki, İsrail Azərbaycana hazır siyasi şərtlər qoymadan, texnologiya verən nadir tərəfdaşlardandır. İqtisadi və enerji sahəsində də əməkdaşlıq artan templə davam edir. Belə ki, İsrailin neft tələbatının 30–40%-ə qədərini Azərbaycan qarşılayır. Bu, İsrail üçün enerji təhlükəsizliyi, Azərbaycan üçün isə sabit və etibarlı bazar deməkdir. Son illər su texnologiyaları, aqrar texnologiyalar, startap və kibertəhlükəsizlik sahələrində də əməkdaşlıq genişlənir”.

Regional gərginliklər İsrail–Azərbaycan əlaqələrinə necə təsir edib?

Anar İsayev vurğulayıb ki, Ermənistan–Azərbaycan münaqişəsində İsrail rəsmi olaraq balanslı dil istifadə etsə də, faktiki olaraq hər zaman Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü şübhə altına almayan mövqe sərgiləyib: “Ermənistanın İran və Rusiya ilə yaxınlığı fonunda İsrail üçün Bakı daha da önəmli oldu. İran–İsrail gərginliyi artdıqca Bakı–Təl-Əviv xətti daha strateji məna qazandı”.

Anar İsayevin fikrincə, Azərbaycan İsrailin ön cəbhə platformasına çevrilməməyə xüsusi diqqət edir: “Gərginliklər əlaqələri zəiflətməyib, əksinə strateji ehtiyac səviyyəsinə qaldırıb. İsraillə hərbi və texnoloji sahədə əməkdaşlıq Azərbaycana texnoloji üstünlük və hərbi balansın dəyişdirilməsi, yerli müdafiə sənayesinin inkişafı (texnologiya transferi), kəşfiyyat və təhlükəsizlik sistemlərinin modernləşməsi istiqamətində fayda versə də, bu münasibətlərdə potensial risklər də yox deyil. Belə ki, İranla münasibətlərdə əlavə gərginlik riski, regional rəqiblərin Azərbaycanı “blok siyasətində” göstərməyə çalışması və sair.

Burada vacib məqam ondan ibarətdir ki, Azərbaycan bu əməkdaşlığı diversifikasiya edilmiş siyasət çərçivəsində aparır. İsrail yeganə tərəfdaş deyil, sadəcə ən effektivlərdən biridir. İsrail–Azərbaycan strateji tərəfdaşlığı nə ideoloji, nə də emosional deyil, tamamilə praqmatik və qarşılıqlı faydaya əsaslanan bir modeldir. Bu münasibətlər Azərbaycanın təhlükəsizlik, texnologiya və diplomatik manevr imkanlarını artırır. Risklər mövcuddur, amma indiyə qədər Bakı bu balansı kifayət qədər soyuqqanlı şəkildə qoruyub”.

İradə Cəlil, Bizimyol.info