İsti insanları öldürür və bu, son deyil: Məyusedici PROQNOZ

Avropada “səssiz, lakin dağıdıcı” iyunda baş verən istilər 12 böyük şəhərdə 2300-ə yaxın insanın həyatına son qoyub.

Newws24.az xarici mediaya istinadla xəbər verir ki, iyun ayının sonlarında Avropanı bürüyən anomal istilər, planetin istiləşməsinə səbəb olan çirklənmə səbəbindən ölümlərin üç qat artmasına səbəb olub. Bu nəticə Avropanın 12 böyük şəhərindəki vəziyyətin ilkin təhlilini ehtiva edir.

Ekspertlər eyni vaxtda Avropa səhiyyəsində nəzərə alınmayan, lakin dərinləşən böhran barədə xəbərdarlıq edirlər. Alimlərin hesablamalarına görə, yüksək temperatur cəmi 10 gün ərzində, yəni iyunun 23-dən iyulun 2-nə kimi Avropanın 12 şəhərində 2300 nəfərin həyatına son qoyub. Bunlardan 1500 ölüm birbaşa olaraq ekstremal temperaturları daha da artıran iqlim dəyişikliyi ilə bağlı olub.

Milan ən çox zərər çəkib, 499 istiliklə bağlı ölümdən 317-si iqlim dəyişikliyi ilə əlaqələndirilib, onu Paris və Barselona izləyib. Londonda 273 ölüm qeydə alınıb, onlardan 171-ni tədqiqatçılar insanın iqlimə təsiri ilə əlaqələndirib.

London gigiyena və tropik tibb məktəbinin epidemioloqu Malkolm Mistri deyib: "Bu araşdırma nə üçün isti dalğaların "səssiz qatillər" kimi tanındığını nümayiş etdirir. İspaniya, Fransa və İtaliyada bir neçə ölüm halı qeydə alınsa da, istilər nəticəsində minlərlə insanın öləcəyi gözlənilir".

World Weather Attribution qrupunun sürətli təhlilində ölümlərin üçdə ikisində iqlim dəyişikliyi günahlandırılır.

Görünməz təhlükə və həssas qruplar

Araşdırma yaşlı insanlar arasında ən yüksək ölüm nisbətini müəyyən edib, iqlimlə bağlı ölümlərin 88 faizi 65 yaşdan yuxarı insanlarda baş verir. Alimlər vurğulayıblar ki, həddindən artıq istilər "az qiymətləndirilməmiş" bir təhlükədir, qurbanların əksəriyyəti evdə və xəstəxanalarda ictimaiyyət tərəfindən nəzərə alınmadan ölür və buna medianın diqqəti azdır.

"İstilik dalğaları meşə yanğınları və ya tufanlar kimi dağıntı izi buraxmır. Onların təsiri böyük ölçüdə görünməzdir və çox təlaş olmadan həyatı pozur. Cəmi 2 və ya 3°C-lik dəyişiklik minlərlə insan üçün həyat və ölüm arasında fərq yarada bilər", - İmperiya kollecinin iqlimşünası Ben Klark bildirib.

Alimlər Paris, London, Madrid və Roma kimi böyük şəhərlərdə istiliklə bağlı ölümləri hesablamaq üçün epidemioloji modellərdən istifadə ediblər.

Onlar müəyyən ediblər ki, iqlim dəyişikliyi bəzi şəhərlərdə temperaturu 4°C artırıb və nəticədə 1500 nəfər əlavə ölüb. Bu rəqəm, Avropanın şimal-qərbində İspaniyanı vuran 2021-ci ildə baş verən daşqınlar kimi digər çirklənmə ilə şiddətlənən hava fəlakətlərinin sayından artıqdır.

Proqnoz və "tropik gecələr"

Əvvəlki araşdırmalar göstərib ki, Avropada hər il orta hesabla 44 min insan istidən ölür. Alimlər bildirirlər ki, bu yay xüsusilə təhlükəli ola bilər.

Statistikaya görə, ötən iyun ayı dünyada üçüncü ən isti ay olub. Qərbi Aralıq dənizində "müstəsna" dəniz isti dalğası qeydə alınıb və dəniz səthinin rekord temperaturu 27°C olub. Havanın temperaturu 20°C-dən aşağı düşməyən “tropik gecələrin” də sayı artıb. Məsələn, İspaniyanın bəzi yerlərində iyunda 30 gecədən 24-ü belə gecə olub.

Tədqiqatçı Samanta Bercess deyib: "Getdikcə istiləşən dünyada istilik dalğalarının daha tez-tez, daha intensiv olacağı və bütün Avropada daha çox insana təsir edəcəyi ehtimalı var".

Başqa bir təhlil, Aralıq dənizinin təxminən üçdə ikisinin rekordun ən böyüyü olan intensiv dəniz isti dalğalarına məruz qaldığını göstərib. Dənizlərin istiləşməsi balıqları və digər dəniz həyatını pozur, ekosistemlərin ümumi zəifliyini artırır.

Xatırladaq ki, həddindən artıq istilər Avropanı bürüyüb, meşə yanğınlarına səbəb olub və on minlərlə insanın həyatına təhlükə yaradıb. Eyni zamanda İtaliya, Yunanıstan, Portuqaliya və Qərbi Balkanlarda 45 dərəcədən yuxarı anormal temperatur dalğası qeydə alınıb.