İstintaqdan yayınan blogerlərlə bağlı bu tədbirlər GÖRÜLƏCƏK

Azərbaycan Respublikasının Baş prokurorluğu bir müddət əvvəl xaricdə yaşayan blogerlərə istintaqa gəlmələri üçün müraciət etdmişdi. Qanunvericiliyə uyğun olaraq, istintaqa çağırılanlar arasında Elşad Məmmədov, Məhəmməd Mirzəli, Qabil Məmmədov, Tural Sadıqlı, Qurban Məmmədov və digərlərinin adları var.

Bu şəxslərdən bəziləri haqda hətta məhkəmə qiyabi olaraq hökm də çıxarıb.

Onlar isə hələ ki istintaqa gəlməkdən boyun qaçırıblar.

Maraqlıdır ki, belə hallarda qanunla prokurorluq hansı addımları ata bilər?

Mövzu ilə əlaqədar Modern.az-a danışan hüquqşünas, Konstitusiya Araşdırmalar Fondunun rəhbəri Əliməmməd Nuriyev bildirib ki, bu məsələdə mövcud qanunvericilik olduqca aydındır:

“Cinayət Prossesual Məcəllə və "Prokurorluq haqqında" qanun prokurorluğun çağırışını məhkəmə və istintaq orqanlarının qanuni tələbi hesab edir. Bu o deməkdir ki, çağırışa əməl etmək yalnız vətəndaş borcu deyil, həm də hüquqi öhdəlikdir. Çağırışa gəlməmək prosessual intizam pozuntusu sayılır və qanun bunun üçün ardıcıl hüquqi mexanizmlər müəyyən edib.
Birinci mərhələ çox sadədəir. İlkin mərhələdə çağırış təqdim olunur, burada kimin nə vaxt və hansı məqsədlə istintaq orqanına gəlməli olduğu, gəlməməyin hansı nəticələri doğuracağı aydın şəkildə göstərilir. Çağırış yazılı və ya elektron qaydada təqdim olunur. Qanun şəxsin üzr istəmək hüququnu da tanıyır. Xəstəlik, ailə vəziyyəti, fövqəladə hallar kimi məsələlər üzrlü sayılır.
Üzrsüz gəlməmək isə növbəti mərhələyə - məcburi gətirilməyə yol açır. Cinayət Prosessual Məcəllədə bu, ayrıca tənzimlənir. Məcburi gətirmə hüquqi baxımdan çağırışa tabe olmayan şəxsin dövlətin prossesual iradəsinə tabe etdirilmə vasitəsidir. Sadə dillə desək, bu, polis və ya digər səlahiyyətli orqan tərəfindən şəxsin məcburi formada istintaqa gətirilməsidir. Qərarı müstəntiq və prokuror verir və sənəd icra üçün göndərilir. Burada məqsəd cəzalandırmaq yox, ədalət mühakiməsinin normal axarını təmin etməkdir. Məcburi gətirilmə zamanı şəxsin hüququları, əlbəttə ki, qorunur. Fiziki zor yalnız zəruri hallarda tətbiq oluna bilər. Hansı hallarda fiziki zor tətbiq edilə biləcəyinin də siyahısını qanunvericilik tam təsbit edib. Hamilə qadınlara, 14 yaşına çatmamış şəxslər və səhhətinə görə hərəkət edə bilməyənlərə isə bu tədbirlər tətbiq edə bilməz.
Şəxs çağırışlardan yayınmağa davam edir, yaşayış yerini gizlədir və xaricdə yaşamağını bəhanə edirsə, növbəti mexanizm - axtarış və tutulma qərarı olur. Prokuror belə hallarda ölkə daxilində axtarış elan edə bilər. Lazım olduğu halda İNTERPOL vasitəsilə beynəlxalq axtarışa da verilə bilər. Həmin şəxs 48 saat ərzində istintaq orqanına gətirilir, bu müddət ərzində ona hüquqları izah edilir və müdafiəçi ilə təmin olunur. Bu artıq prosesin hüquqla təmin olunmuş sərt mərhələsi hesab olunur. Vəziyyət bəzən elə gətirir ki, nə şəxs istintaqın çağırışına tabe olur, nə də beynəlxalq axtarış nəticə verir. Belə olan hallarda istintaq prosesi dayanmasın deyə, işə qiyabi formada baxıla bilir. Qiyabi icraat sübutlar kifayət qədər toplandıqda və şəxsin qəsdən prossesual iştirakdan yayınması təsdiq olunduqdan sonra baş tutur.
Görürsünüz ki, Azərbaycan Baş prokurorluğu bu şəxslər barədə hətta KİV vasitəsilə də elan verdi ki, istintaqa gəlsinlər. Onlar isə bundan da imtina ediblər. Qiyabi hökmdən sonra həmin şəxslər tutulduqda, hökm tətbiq edilir. O da müdafiə hüququndan istifadə edərək, işə yenidən baxılmasını tələb edə bilər”.

Ə.Nuriyev vurğulayıb ki, bu mexanizmlər həm dövlətin hüquqi davamlılığını, həm də şəxsin müddafiə imkanlarını balansda saxlayır:

“Çağırışa gəlməmək birbaşa cinayət məsuliyyəti doğurmur, lakin davranışın davamlılığı istintaqın işinə maneə kimi qiymətləndirilir. Cinayət Məcəlləsinin 146-cı maddəsi (məhkəmə qərarlarını icra etməmək) də tətbiq oluna bilər. Yuxarıda sadaladığımız mexanizmlərin hamısı bir məqsədə - ədalət mühakiməsinin fasiləsizliyini təmin etməyə yönəlib. Dövlət heç bir şəxsin çağırışa tabe olmaması, gizlənməsi ilə ədalət sisteminin işini dayandırmır. Bu, qanunun aliliyinin təmin edilməsinin və vətəndaş məsuliyyətinin göstəricisidir. Qanuni çağırışa gəlməmək yalnız prosessual pozuntu deyil, həm də özünün mədəniyyətinə, ictimai etimada zərbədir. Nəticə etibarilə prokurorluğun çağırışına üzrsüz səbəbdən gəlməyən şəxs ya zorla gətirilir, ya da axtarışa verilir, uzun müddət qəsdən istintaqdan yayınma olduqda isə məhkəmə qiyabi olaraq hökm verir. Bu qanunun aliliyinin təminatı olmaqla yanaşı, vətəndaşın hüquqi məsuliyyətinin göstəricisidir”.