Keçmişdən bu günə səməni gənclər bu adəti yaşadırmı? ARAŞDIRMA

Novruz bayramının ən tanınmış rəmzlərindən biri olan səməni əsrlərdir Azərbaycan mədəniyyətində xüsusi yer tutur. Yaşıl cücərtilə bəzədilən bu sadə, lakin mənalı atribut təkcə bayram süfrəsinin elementi deyil, həm də bolluq, yenilənmə və həyatın davamlılığının simvoludur. Bəs səməni ənənəsi necə yaranıb və bu adət bu gün gənclər arasında necə yaşadılır?

Səməni ənənəsi necə yaranıb?

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.

Səməni qoymaq ənənəsi Novruzun öz qədim tarixi ilə sıx bağlıdır. Araşdırmalara görə, Novruzun kökü dinlərdən daha əvvəlki dövrlərə – təbiətə bağlı mərasimlərə gedib çıxır və yazın gəlişi, torpağın oyanması ilə əlaqələndirilir.

Səməni isə məhz bu oyanışın rəmzidir. Qədim insanlar yazın başlanğıcında taxıl cücərdərək torpağın məhsuldarlığını simvolizə edir, bolluq və bərəkət arzulayırdılar. Bu ənənə ilə bağlı “Səməni, saxla məni, ildə göyərdərəm səni” kimi ifadələr də xalq arasında geniş yayılıb.

Tarixi mənbələrdə “səməni toyu” kimi mərasimlərin keçirildiyi də qeyd olunur. Bu mərasimlərdə insanlar bir araya gələr, cücərdilmiş buğdanı sıxıb onun suyundan şirniyyat hazırlayar və paylaşardılar. Bu isə həm birlik, həm də paylaşma mədəniyyətinin göstəricisi idi.

Beləliklə, səməni yalnız dekorativ element deyil, minilliklər boyu formalaşmış aqrar (əkinçilik) mədəniyyətinin və insanın təbiətlə əlaqəsinin simvoludur.

Səməninin rəmzi mənası

Səməni bir neçə əsas məna daşıyır:

Bolluq və bərəkət – məhsuldar ilin arzusu
Yenilənmə – təbiətin oyanması
Həyat və ümid – yaşıl rəngin verdiyi enerji
Davamlılıq – həyatın dövri xarakteri

Bu səbəbdən Novruz süfrəsi səmənisiz demək olar ki, təsəvvür edilmir.

Gənclər bu ənənəni davam etdirirmi?

Müasir dövrdə həyat tərzi dəyişsə də, səməni ənənəsi hələ də geniş şəkildə yaşadılır. Xüsusilə:

-Ailələrdə uşaqlara bu adət öyrədilir
-Məktəblərdə və bağçalarda səməni qoymaq ənənəsi davam etdirilir
-Sosial şəbəkələrdə gənclər səməni hazırlayıb paylaşır

Lakin bəzi dəyişikliklər də müşahidə olunur:

-Bəzi gənclər səmənini hazır şəkildə almağa üstünlük verir
-Ənənəvi mərasimlər (məsələn, səməni toyu) əvvəlki kimi geniş yayılmayıb
-Daha çox estetik və dekorativ yanaşma ön plana çıxıb

Səməni qiymətləri

Hazırda səməninin qiymətləri satış yerindən, ölçüsündən və bəzədilməsindən asılı olaraq dəyişir.

-Kiçik ölçülü, sadə səmənilər: təxminən 2–5 AZN
-Orta ölçülü, bəzəkli səmənilər: 5–10 AZN

-Böyük və xüsusi dizaynlı səmənilər: 10–20 AZN və daha yuxarı

Bayram günləri yaxınlaşdıqca tələbat artdığı üçün qiymətlərdə müəyyən artım müşahidə olunur. Küçə satıcılarında və bazarlarda qiymətlər nisbətən daha münasib olsa da, gül mağazaları və dekorativ satış nöqtələrində daha bahalı variantlara rast gəlmək mümkündür.

Əgər ev şəraitində hazırlanarsa, səməni daha ucuz başa gəlir və eyni zamanda ənənənin yaşadılması baxımından daha dəyərli hesab olunur.

Buna baxmayaraq, səməni Novruzun əsas simvollarından biri olaraq öz aktuallığını qoruyur və yeni nəsil tərəfindən fərqli formada olsa da yaşadılır.

Səməni qoymaq ənənəsi sadə bir adət kimi görünsə də, onun arxasında dərin tarixi və mədəni məna dayanır. Bu ənənə insanın torpaqla bağlılığını, yenilənməyə olan inamını və gələcəyə ümidini ifadə edir. Zaman dəyişsə də, səməni hələ də Novruzun ruhunu yaşadan əsas simvollardan biri olaraq qalır.

Ayşən Vəli