Kəndin qapıları açıqdır, amma əvvəlki həyatı yoxdur KÖŞƏ

Kənd həyatı haqqında danışanda çoxlarının gözündə eyni mənzərə canlanır: səhər tezdən həyətə çıxan insanlar, samovar çayı, həyət-bacada görülən işlər, qonşuların bir-birinə baş çəkməsi, torpaqla məşğul olan ailələr... Bu mənzərə hələ də bəzi kəndlərdə yaşasa da, əvvəlki kənd həyatının bir çox xüsusiyyəti tədricən dəyişir. Kəndlər boşalmırsa belə, onların gündəlik ritmi, insan münasibətləri və məşğuliyyətləri əvvəlki kimi deyil.

Bir vaxtlar kənddə hər ailənin müəyyən təsərrüfatı, bağçası, heyvanları və torpaqla bağlı işi olurdu. İnsanlar öz ərzaqlarının böyük hissəsini özləri yetişdirir, mövsümə uyğun hazırlıq görürdülər. İndi isə bir çox ailə üçün bu təsərrüfatı saxlamaq həm fiziki, həm də iqtisadi baxımdan çətinləşib. Yem, gübrə, texnika və işçi qüvvəsinin xərcləri artdıqca kiçik təsərrüfatların davam etdirilməsi də asan olmur.

Kənddən şəhərə köçün əsas səbəblərindən biri iş imkanlarıdır. Gənclər təhsil almaq, işləmək və daha geniş imkanlardan yararlanmaq üçün şəhərlərə üz tuturlar. Nəticədə kənddə daha çox yaşlı nəslin nümayəndələri qalır. Bu isə yalnız əhali sayının dəyişməsi deyil, kənd təsərrüfatı üzrə təcrübənin, ənənələrin və gündəlik biliklərin də nəsildən-nəslə ötürülməsinə təsir göstərir.

Məsələn, bir vaxtlar uşaqlar kiçik yaşlarından heyvan saxlamağı, torpaq becərməyi, meyvə ağaclarına qulluq etməyi öyrənirdilər. Bu biliklər kitabdan deyil, ailə üzvlərinin yanında işləməklə qazanılırdı. İndi kənddə böyüyən uşaqların bir qismi belə işlərə əvvəlki qədər cəlb olunmur. Şəhərdə yaşayan nəsil isə kənd təsərrüfatını daha çox bayramlarda, yay tətilində və ya qohum ziyarətləri zamanı xatırlayır.

Digər tərəfdən, kəndə qayıdış haqqında danışmaqla kənddə yaşamaq üçün real şərait yaratmaq eyni şey deyil. Yaxşı yol, məktəb və tibb məntəqəsi vacibdir, amma bunlarla yanaşı, sabit gəlir mənbəyi, məhsulun satış imkanı, su təminatı və müasir təsərrüfat infrastrukturu da olmalıdır. İnsan yalnız doğulduğu yerə bağlı olduğu üçün orada yaşaya bilməz; həmin yerdə gələcəyini də görə bilməlidir.

Kəndin başqa bir problemi isə məhsulun istehsalı ilə onun bazara çıxarılması arasındakı çətinlikdir. Fermer məhsul yetişdirir, lakin onu münasib qiymətə satmaqda çətinlik çəkir. Bəzən məhsulun daşınması, saxlanması və alıcıya çatdırılması xərcləri qazancı azaldır. Belə vəziyyətdə kənd təsərrüfatı ilə məşğul olmaq zəhmətli iş olmaqla yanaşı, riskli fəaliyyətə də çevrilir.

Kəndin dəyəri yalnız orada yetişdirilən məhsulla ölçülməməlidir. Kənd həm də dilin, adətlərin, ailə münasibətlərinin, yerli mətbəxin və nəsillər boyu formalaşmış həyat təcrübəsinin qorunduğu məkandır. Bu xüsusiyyətlər itdikdə, kəndin yalnız coğrafi adı qalır, onu kənd edən həyat tərzi isə dəyişir.

Kəndi qorumaq insanları şəhərdən uzaqlaşdırmaq deyil, kənddə yaşamağı seçimə çevirməkdir. İnsan doğulduğu yerdə qalmaq istəyəndə bunu məcburiyyətdən deyil, orada normal həyat qurmağın mümkünlüyünə inandığı üçün etməlidir. Kəndin gələcəyi boşalmayan evlərin sayından yox, həmin evlərdə yaşamaq və işləmək üçün yaranan imkanlardan asılıdır.