Məktəb bitir, amma öyrənmək bitmir KÖŞƏ

Məktəbin son zəngi çalınanda insan elə bilir ki, uzun illər davam edən bir mərhələ nəhayət başa çatdı. Kitablar yığılır, dəftərlər kənara qoyulur, səhər tezdən məktəbə getmək məcburiyyəti bitir. Bir müddət sonra insan düşünür ki, artıq dərs oxumaq dövrü geridə qalıb.

Amma həyatın qəribə tərəfi də elə burada başlayır.

Məktəb bitir, imtahanlar bitir, qiymətlər tarixə çevrilir. Ancaq öyrənmək davam edir. Sadəcə bundan sonra qarşımızda dərs cədvəli, müəllim və zəng olmur. Həyat özü müəllimə çevrilir.

İlk dəfə işə başlayanda bunu daha aydın hiss edirik. Məktəbdə və universitetdə öyrəndiyimiz biliklər vacibdir, amma real həyatın öz sualları var. İnsanlarla necə ünsiyyət qurmaq, məsuliyyət daşımaq, səhv etdikdə vəziyyəti düzəltmək, vaxtı bölmək, pul qazanmaq və xərcləmək, öz qərarlarının nəticəsini qəbul etmək – bunların çoxunu kitabdan oxumaq mümkün olsa da, həqiqətən öyrənmək üçün onları yaşamaq lazım gəlir.

Həyatın verdiyi bəzi dərslərin qiyməti də olur. Bəzən səhv qərar veririk və nəticəsini özümüz yaşayırıq. Bəzən güvəndiyimiz insan bizi məyus edir. Bəzən istədiyimiz iş alınmır. Bəzən çox çalışdığımız halda nəticə gözlədiyimiz kimi olmur. Həmin anlarda heç kim bizə qiymət yazmır. Sadəcə yaşadığımız hadisədən nə götürdüyümüz qalır.

Məktəbdə səhv cavabın qarşısında qırmızı xətt çəkilirdi. Həyatda isə səhvlərin qarşısında başqa bir imkan olur: nəticəni anlayıb yenidən cəhd etmək.

Bəlkə də böyüklükdə öyrənməyin ən çətin tərəfi budur. Artıq müəllim qarşında dayanıb “bu belədir” demir. Hansı məlumatın doğru, hansının yanlış olduğunu özün araşdırmalısan. Özün sual verməlisən, özün cavab axtarmalısan. Hətta bəzən illərdir doğru hesab etdiyin bir fikrin dəyişməsinə hazır olmalısan.

Çünki insanın öyrənməsi yalnız yeni məlumat əldə etməsi deyil. Bəzən köhnə bildiklərindən imtina etməsidir.

Həyatın hər mərhələsi insana başqa bir şey öyrədir. Gənclikdə özünü tanımağa çalışırsan. İş həyatında məsuliyyətin nə olduğunu anlayırsan. Ailə quranda güzəşt etməyi, valideyn olduqda səbrin başqa formasını öyrənirsən. Yaş artdıqca bəzi şeylərin heç vaxt insanın nəzarətində olmadığını qəbul etməyə başlayırsan.

Bunların heç birinin dərsliyi yoxdur.

Bəlkə də müasir dünyada öyrənmək anlayışına yalnız diplom və sertifikatla yanaşmaq düzgün deyil. Yeni bir dil öyrənmək, peşə bacarığını artırmaq, kitab oxumaq əlbəttə ki, vacibdir. Amma insanın öyrənməsi bununla bitmir. Birini dinləməyi, vaxtında susmağı, səhvini qəbul etməyi, “bilmirəm” deməkdən çəkinməməyi də öyrənmək lazımdır.

Ən böyük dərslərdən biri də hər şeyi bilməyin mümkün olmadığını qəbul etməkdir.

Məktəbdə cavabı bilməməkdən utanırdıq. Böyüdükcə isə “bilmirəm” deməyin bəzən ən dürüst cavab olduğunu anlayırıq. Çünki insan hər şeyi bildiyini düşündüyü anda öyrənmək üçün qapını bağlayır.

Bu gün dünyanın dəyişmə sürəti də insanı daim öyrənməyə məcbur edir. Dünən kifayət edən bir bacarıq bu gün yetərli olmaya bilər. Yeni texnologiyalar, yeni iş üsulları, dəyişən sosial münasibətlər insanın bildiklərini yeniləməsini tələb edir. Bir dəfə öyrənib ömür boyu həmin biliklərlə yaşamaq artıq mümkün deyil.

Amma bütün bunların içində ən vacib öyrənmə bəlkə də insanın özünü tanımasıdır.

Nəyə gücünün çatdığını, nədən qorxduğunu, hansı mühitdə yaxşı işlədiyini, hansı insanlarla münasibətdə özünü itirdiyini, nəyi həqiqətən istədiyini zamanla öyrənirsən. Bu dərsin də nə imtahanı var, nə də diplomu.

Sadəcə həyatın özü var.

Məktəb bitəndə bir çoxumuz elə düşünürük ki, artıq müəllimlərdən azad olmuşuq. Sonra anlayırıq ki, müəllimlər dəyişib. Bəzən qarşımıza bir insan çıxır, bəzən bir hadisə, bəzən uğursuzluq, bəzən də itki. Hər biri bizə bilmədiyimiz bir şeyi öyrədir.

Əslində insanın təhsili diplom aldığı gün bitmir.

O gün sadəcə dərsin forması dəyişir.

Sinif otağı həyat olur, kitabın yerini təcrübə tutur, qiymətin yerini nəticə verir. Ən maraqlısı isə budur ki, bu məktəbdən məzun olmaq mümkün deyil.

Çünki insan yaşadığı müddətdə nəyisə öyrənir.

Bəzən bir kitabdan, bəzən bir insandan, bəzən də öz səhvindən.

Məktəb bitir.

Amma həyatın dərsi heç vaxt son zənglə başa çatmır.