Icma.az
close
up
RU
Menu

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

Bakıda temperatur 7 8 dərəcə enəcək Növbəti 3 günün hava proqnozu

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

Leyla Əliyeva İSESKO nun Baş direktoru ilə görüşüb

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

Kitabın ruhu olarmış... Malik Atilay yazır

Kitabın ruhu olarmış... Malik Atilay yazır

Icma.az, 525.az portalından verilən məlumatlara əsaslanaraq xəbər verir.

Bir kağız vərəqi çevriləndə təkcə cümlələr deyil, illər də çevrilir bizimlə , ömür səhifəsi qatlanır hər səhifədə. Hər vərəq - zamanın bir qatıdır, hər kitab - susaraq danışan bir insan ömrü. Ənənəvi kitab - yəni çap olunmuş, kağızdan olan, qapağını əlinlə açdığın o qədim dost - bu gün elektron dünyada unudulmağa doğru getsə də, əslində ruhun ən saf sığınacağı olaraq qalır. Onun varlığı yalnız oxumaq üçün deyil, həm də düşünmək, yaşamaq, yaddaşla barışmaq üçündür.

Kitab sadəcə bir informasiya bankı deyil. Əgər belə olsaydı, telefonun yaddaşı ilə insan beyni arasında heç bir fərq olmazdı. Amma biz bilirik ki, Tolstoyun “Anna Karenina”sını PDF formatında oxumaqla, onu köhnəlmiş, bəlkə də sovet dövründən qalma bir kitabın saralmış, tütün qoxulu vərəqlərindən oxumaq arasında dağlar qədər fərq var. Birində məzmun var, o birində isə həm məzmun, həm zaman, həm də ruh.

Təsəvvür et: bir adam Dostoyevskini oxuyur. Amma necə oxuyur? Telefon ekranında sürüşdürərək, reklamların arasından sıyrılıb gələn cümlələrləmi? Yoxsa vərəqləri çevirdikcə, qəhrəmanların içində yaşadığını hiss edərəkmi? “Cinayət və Cəza”nı bir PDF fayl kimi oxumaq — Raskolnikovun qatil olduğunu öyrənməkdir. Amma onu çap olunmuş kitabda, gecənin bir aləmində,stolüstü lampada oxumaq — Raskolnikovun qatil olduğuna görə sən özünün vicdan əzabı çəkməyini görməkdir.

Kitab bir obyekt deyil. O bir canlıdır. Təsadüfi deyil ki, bir çox mədəniyyətlərdə kitabı yerə qoymaq, üstünə bir şey qoymaq, cırmaq günah sayılırdı. Çünki kitab müqəddəslik əlaməti daşıyır. Bəlkə də, bu gün biz kitablara “daha rahat”, “daha yüngül” deyərək elektronlaşdıqca, həyat da daha mənasız, daha səthi, daha sürüşkən olur. Kağız kitabı əvəzləyən texnologiya yaddaşı silir, çünki “çəkisi yoxdur”.

Halbuki yaddaş çəki deməkdir. Cümlələrin yükü olmalıdır. Sözün məsuliyyəti var.

Odur ki, hər evdə kitab rəfi olmalıdır. Bu yalnız bilik üçün deyil, həm də bir mesaj üçündür. Kitab rəfi — ailəyə, uşaqlara, qonağa, gələcəyə deyilən susqun bir cümlədir: “Bu evdə düşünülür.” O rəf — dilsiz bir iqrar, səssiz bir intellektual möhürdür. Uşaqlar kitab rəfini görmədikcə, kitabla tanış olmurlar. Və kitabla tanış olmayan uşaqlar yalnız testləri cavablandırmağı öyrənir, həyatın suallarını isə cavabsız buraxırlar.

Əgər bir evin mərkəzində televizor dayanırsa, o ev gündəmin oyuncağıdır. Əgər bir evin mərkəzində kitab rəfi dayanırsa, o ev zamanın şahididir.

Sən Kafka-nın “Çevrilmə” əsərini yalnız bir mətləb kimi deyil, öz varlığınla oxuyursansa — yəni Gregor Samsanın səhər oyananda böcəyə çevrildiyini oxuyub, özünü də bəzən insanlıqdan çıxmış hiss edirsənsə — bu artıq kitab deyil, sənin həyatındır. Kağızın mövcudluğu bu transformasiyanı gerçək edir. Elektron cihazlarda bu təcrübə kəsilir, çünki oxumaqla yaşamaq arasındakı divar orada qoparılmır. Bir növ sədd çəkir...

Kağıza yazılmış, sətirlərində illərin nəfəsi olan, bir vaxtlar kiminsə göz yaşı düşmüş, ya da sevincindən vərəqini qatlamış söz. Kitab rəfi bu sözlərin bir araya yığılmış məbədi kimidir.

Ədəbiyyat nümunələri göstərir ki, yazıçıların özü belə kitaba obyekt kimi deyil, varlıq kimi yanaşıblar. Orhan Pamukun “İstanbul” memuarını oxuyan biri biləcək ki, Pamuk öz uşaqlıq evindəki kitab rəfinə necə ehtiramla baxırdı — sanki atasının yaddaşı idi o rəf. Ya da Milan Kunderanın “Varolmanın dözülməz yüngüllüyü”ndəki fəlsəfi cümlələr — onlar heç vaxt SMS tonunda yazılmayıb. Onlar üçün “sükut yoldaşlığı” lazımdır — məhz kağız kitabın sükutu.

Kağız kitabın səsi yoxdur, amma səsi eşidilən bütün mətnlərin təməli oradadır.

Alman filosofu Walter Benjamin yazırdı ki, “Hər kolleksiyaçı üçün kitabın əsl dəyəri onun əldə edilməsi tarixindədir.” Yəni kitab yalnız içindəki mətndən ibarət deyil. O, necə alındı, kimdən alındı, nə vaxt oxundu, nə zaman yarımçıq qoyuldu — bütün bunlar da o kitabın “özəl mətni”dir. Elektron kitab bu mətni yazmır. O, sadəcə "copy-paste"dir.

Və biz insanıq. Biz copy-paste yox, canlılıq istəyirik.

Ənənəvi kitablar təkcə informasiyanı deyil, nəsilləri daşıyır. Onlar atalarımızın əllərini, analarımızın baxışını, uşaqlarımızın gözlərini görmüş əşyalardır. Kitab rəfi isə bu əmanətin məzar yox, məbədi olmalıdır. Bir evin divarında asılmış rəsm gözəl ola bilər, amma kitab rəfi o evin düşünən beyni kimidir.

Bəlkə də bir gün texnologiya yaddaşımızı tam əvəzləyəcək, amma o gün gəldikdə biz artıq insanlar yox, funksiyalara çevriləcəyik. Ona görə də, kitablar yalnız keçmişin deyil, insan olmağın son qalalarıdır.

Və biz, insan qalmaq üçün, hələ də bir vərəqi çevirməliyik.


Malik Atilay 

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:169
embedMənbə:https://525.az
archiveBu xəbər 18 İyun 2025 15:46 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see323

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see292

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see287

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see238

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see237

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see235

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see230

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see228

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see220

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see216

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see211

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see207

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

15 Noyabr 2026 14:02see198

Bakıda temperatur 7 8 dərəcə enəcək Növbəti 3 günün hava proqnozu

15 Noyabr 2026 09:13see188

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

15 Noyabr 2026 21:02see184

Leyla Əliyeva İSESKO nun Baş direktoru ilə görüşüb

15 Noyabr 2026 04:16see184

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

15 Noyabr 2026 15:38see183

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see179

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

15 Noyabr 2026 22:01see174

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see172
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri