Kiyev və Moskva təəccübləndi: Trampın kürəkəni məsələyə qarışdı

ABŞ Prezidenti Donald Trampın xüsusi nümayəndəsi Stiv Uitkoff və  kürəkəni Jared Kuşnerin Ukrayna üçün 28 bəndlik sülh planını Moskva və Kiyev ilə ilkin məsləhətləşmələr aparmadan hazırladıqları bildirilir.

Məlumata görə, plan dövlət katibi Mark Rubioya Vaşinqtonda təqdim olunub.  Analitiklərin fikrincə, bu, “arxa qapı” diplomatiyası kimi görünür, sülh planı ciddi beynəlxalq və tərəfdaş rəyləri nəzərə alınmadan hazırlanıb. Əvvəlcə məsələyə yalnız Vaşinqton və ehtimal ki, Moskva daxil edilib.

Globalinfo.az-a danışan politoloq Züriyə Qarayeva deyib ki, “Vol Strit Jurnal”ın (VSJ) məlumatına görə, Uitkoffla Trampın kürəkəni Kuşner hazırladıqları sülh planını Moskva və Kiyevlə əvvəlcədən məsləhətləşmədən özləri formalaşdırıblar:

“Bu xəbər bir neçə mühüm məqamı ortaya çıxarır və həm Vaşinqtonun Ukrayna siyasətinin yeni kursunu, həm də Tramp administrasiyasının müharibəyə baxışını anlamaq baxımından diqqətəlayiqdir.

Əvvəla, planın qeyri-rəsmi şəkildə və əsas maraqlı tərəflərlə əvvəlcədən razılaşdırılmadan hazırlanması onu göstərir ki, Trampın komandasının hədəfi ənənəvi diplomatik çərçivələri kənara qoyaraq daha çevik, sürətli və “biznes yönümlü” danışıqlar modeli qurmaqdır. Uitkoff və Kuşnerin prosesdə mühüm rol alması isə Trampın şəxsi çevrəsinin yenidən ABŞ-ın xarici siyasətində meydana çıxmağa başladığını göstərir. Bu yanaşma administrasiyanın dövlət departamenti və klassik institutlar üzərindən deyil, daha çox şəxsi kanallar və qeyri-formal əlaqələr vasitəsilə prosesə müdaxilə etdiyini fikrini təsdiqləyir.

Digər tərəfdən, bu cür planın Ukrayna və Rusiya kimi tərəflərlə əvvəlcədən müzakirə edilməməsi həm risklər, həm də siyasi nəticələr doğurur. Kiyevin iştirakı olmadan hazırlanmış sənəd, Ukrayna üçün qəbuledilməz ola bilər və bu, prosesin əvvəlcədən uğursuzluğa düçar olması riskini artırır. Moskva ilə məsləhətləşmələrin aparılmaması isə planın Kreml üçün nə dərəcədə cəlbedici olacağı barədə ciddi suallar yaradır. Tramp administrasiyası bunu məqsədli şəkildə – yəni əvvəlcədən tərəflərdən heç birinə öhdəlik vermədən “neytral başlanğıc nöqtəsi” yaratmaq kimi də təqdim edə bilər. Amma praktikada bu, real danışıqlara zəmin hazırlayan mexanizmləri zəiflədən bir addımdır”.

Züriyə Qarayeva

Politoloq bildirib ki, məsələnin digər tərəfi ABŞ daxilindəki siyasi mesajla bağlıdır:

“Trampın Ukrayna müharibəsini tez şəkildə bitirmək vədinin fonunda onun nümayəndələrinin müstəqil sülh paketi hazırlaması daxili auditoriyaya göstəriş istəyinə əsaslanır. Administrasiya iddia edir ki, Vaşinqton artıq əvvəlki siyasətdən fərqli, daha praqmatik və müharibəni uzatmayan bir xəttə keçir. Bu, həm də Avropa ilə münasibətlərdə yeni dinamikanın yaranmasına səbəb ola bilər, çünki Avropa İttifaqı (Aİ) artıq Trampın təqdim etdiyi sülh modelinin zəif cəhətlərini nəzərə alaraq öz alternativ planını hazırlamağa başlayıb.

Nəticə etibarilə, sülh planının məhz Uitkoff–Kuşner cütlüyü tərəfindən, münaqişə iştirakçıları ilə razılaşdırılmadan hazırlanması Tramp administrasiyasının Ukrayna müharibəsində ənənəvi ABŞ diplomatiyasından fərqli, daha fərdi, qeyri-institusional, lakin bir o qədər də riskli yanaşma tətbiq etdiyini göstərir. Bu prosesin gedişatı həm Vaşinqton–Kiyev münasibətlərini, həm Moskvanın reaksiyasını, həm də ümumi danışıqlar arxitekturasını ciddi şəkildə müəyyənləşdirəcək”.

Turan Rzayev
Globalinfo.az