Krediti qaytarmayanların sayı artır: NİYƏ?

Bu il iyulun 1-nə Azərbaycanda vaxtı keçmiş kreditlərin məbləği 527,4 milyon manat təşkil edib.

Azərbaycan Mərkəzi Bankına (AMB) istinadən xəbər verir ki, bu, iyunun 1-i ilə müqayisədə 3,8 % çoxdur. 

Ölkədə problemli kreditlərin məbləği ilin əvvəlinə nisbətən 17,4 %, son 1 ildə isə 16,75 % artıb.İyunun sonuna vaxtı keçmiş kreditlərin ümumi kredit portfelində xüsusi çəkisi 1,7 % təşkil edib.

Bu nisbət mayın sonuna da 1,7 %, ötən il dekabrın sonuna 1,5 %, ötən il iyunun sonuna isə 1,7 % olub.Maraqlıdır, problemli kreditlərin məbləğinin artması nə ilə bağlıdır və burada istehlak kreditlərinin artmasının böyük rolu varmı?

Məsələ ilə bağlı iqtisadçı-ekspert Razi Abbasbəyli “Cebheinfo.az”-a bildirib ki, ümumilikdə vaxtı keçmiş kreditlərin artması problem kimi görülməməlidir:

“Çünki ümumilikdə bankların kredit portfeli böyüyüb. Ötən illə müqayisədə bu artım təmxminən 300 milyon manata yaxındır. Yəni kredit götürənlərin və kredit verənlərin sayında artım var.

Nəticədə kredit portfelinin böyüməsi, eyni zamanda problemli kreditlərin artımında müəyyən qədər yüksəlmələrə səbəb olub. Bəzi hallarda kiçik, ani istehlak kreditləri ilə bağlı çətinliklər yaranır.

Bu, çox böyük məbləğ olmasa da, təxminən 60 milyon manata yaxın vəsaitdir ki, gündəlik istehlak problemlərini həll etmək üçün bank olmayan kredit təşkilatları 50-300 manatlıq ani kreditlər təklif edirlər.

Bu kreditlərin geri qaytarılması mexanizmləri çətindir. Həmin kreditləri öhdəlik üzrə geri qaytarmayanlarla bağlı hüququ mübarizə aparmaq da çətindir. Nəzərə almaq lazımdır ki, hər bir borclunu hüquqi müstəvidə məhkəməyə verməklə krediti tələb etmək üçün dövlət rüsumu tələb olunur.

Kiçik məbləğlər olduğuna görə, Bank Olmayan Kredit Təşkilatları məhkəmələrə və yaxud hüquqi müstəvidə dava açmağa o qədər də maraqlı olmurlar. Bu kreditlərin geri qaytarılması çətinləşir. Söhbət kiçik məbləğlərdə gedir. 

Bəzi hüquqi mexanizmlər olsa da, bu mexanizmlər də  kreditin geri alınmasını o qədər də mümkün etmir. Məsələn, krediti qaytarmayan 100 manatlıq kredit borcu olan vətəndaşın adı “qara siyahı”ya düşür və sonrakı mərhələdə kredit görürə bilmir. Lakin bu da kreditin geri alınması demək deyil.

Bu da problemli kreditlər portfelində müəyyən qədər yer tutan bir məbləğdir. Ancaq bütövlükdə ciddi bir problem deyil. Yəni 3,8 faiz böyümə ümumi kredit portfelinin böyüməsi ilə müqayisədə o qədər də böyük vəsait kimi təqdim edilməməlidir”.

Ekspertin sözlərinə görə, kredit götürənlərin sayının artması sosial vəziyyətin ağırlığı ilə bağlıdır və narahatlıq doğuran bir rəqəmdir:

“Çünki Azərbaycanda kredit faizləri də yüksəkdir. Görünən odur ki, vətəndaşlar sosial vəziyyəti ağırlaşdıqca alternativ gəlir olmadığına və gəlirlər mövcud bazar istehlak qiymətləri ilə uyğunlaşmadığına görə, real inflyasiya səviyyəsinin yüksək olması, nəticədə vətəndaşların kredit müraciətlərini artırıb. Bu, birbaşa olaraq əhalinin sosial vəziyyətinin ağırlaşmasının göstəricidir”.

Nigar Abdullayeva
“Cebheinfo.az”

Açar sözlər: Kretid Razi Abbasbəyli