Kremlin yeni taktiki kurs seçimi

“Moskva xarici siyasətdə Avropa diktəsinə qəti şəkildə müqavimət göstərən Tbilisi ilə qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın genişləndirilməsinə açıqdır”.

Bunu Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Mariya Zaxarova bildirib. Diplomat KİV nümayəndələri üçün keçirdiyi brifinqdə qeyd edib ki, Gürcüstan hakimiyyəti, görünür, ölkənin suverenliyinin və ləyaqətinin bərpası istiqamətində seçim edib. Sonra əlavə edib ki, Rusiya Gürcüstan rəhbərliyinin xaricdən edilən diktəyə son qoymaq cəhdlərini anlayışla qarşılayır. “Qarşılıqlı fayda gətirən və qarşılıqlı hörmət prinsipləri əsasında qurulan əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün Moskva açıqdır”, – deyə o vurğulayıb.

Bu bəyanat fonunda Rusiyanın Gürcüstana münasibətində müşahidə olunan ritorik dəyişikliklər diqqətdən yayınmır. Uzun illər Moskvanın Cənubi Qafqaz siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri Gürcüstanın ərazi bütövlüyünün pozulması nəticəsində formalaşmış status-kvonun qorunması, separatçı rejimlərin dəstəklənməsi və Tbilisinin Qərbə inteqrasiyasının məhdudlaşdırılması olub. Lakin son vaxtlar Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin nümayəndələrinin çıxışlarında fərqli ton hiss edilir. Gürcüstan artıq əvvəlki kimi tənqid hədəfi deyil, daha çox “suveren siyasət” yürüdən və Qərbin təzyiqlərinə müqavimət göstərən dövlət kimi təqdim olunur.

Bu isə mühüm bir sual doğurur: Moskva həqiqətənmi uzun illər əsaslandığı neoimperialist yanaşmadan uzaqlaşmağa başlayır, yoxsa bu dəyişiklik, sadəcə, yeni taktiki manevrdir? Bu sualın cavabı yalnız Rusiya–Gürcüstan münasibətlərini deyil, bütövlükdə, Cənubi Qafqazın gələcək siyasi mənzərəsini anlamaq baxımından da əhəmiyyətlidir.

Qeyd etmək lazımdır ki, Rusiyanın postsovet məkanında yürütdüyü siyasət uzun müddət “məhdud suverenlik” konsepsiyasına əsaslanıb. Moskva keçmiş sovet respublikalarını öz təsir dairəsinin ayrılmaz hissəsi hesab edir və onların xarici siyasət kursuna təsir göstərməyə çalışırdı. Gürcüstanla 2008-ci il müharibəsi, eləcə də Ukraynada 2014-cü ildə başlayan və 2022-ci ildə tammiqyaslı müharibəyə çevrilən proseslər bu siyasətin bariz nümunələridir.

Lakin Ukrayna müharibəsi Rusiyanın imkanlarını ciddi şəkildə məhdudlaşdırıb. Hərbi, iqtisadi və diplomatik resursların böyük hissəsinin bu istiqamətə yönəldilməsi Kremlin postsovet məkanındakı təsir imkanlarını zəiflədib. Eyni zamanda, Ermənistanın Moskvanın təhlükəsizlik çətirindən uzaqlaşaraq Qərblə əlaqələrini genişləndirməsi də Rusiyanın Cənubi Qafqazdakı mövqelərinə zərbə vurub.

Belə şəraitdə Gürcüstan Moskva üçün artıq əvvəlki kimi “cəzalandırılmalı qonşu” deyil, regionda qorunması vacib olan son təsir kanallarından biri kimi görünür.

***

Kremlin son bəyanatlarında Gürcüstanın xarici siyasət kursuna hörmət ifadə olunması və Tbilisinin “suveren seçim” etdiyinin vurğulanması bu geosiyasi reallığın nəticəsi kimi dəyərləndirilə bilər. M.Zaxarovanın son çıxışları bu dəyişimin simvolik göstəricilərindəndir. Əvvəllər Gürcüstanla bağlı açıqlamalarda tez-tez qabardılan separatçı bölgələr mövzusu bu dəfə demək olar ki, gündəmə gətirilməyib.

Diqqətçəkən məqamlardan biri də budur ki, bu ritorika Kremlin son illər önə çıxardığı “ənənəvi dəyərlər”, “milli suverenlik” və “mədəni özünəməxsusluq” diskursu ilə üst-üstə düşür. Moskva Gürcüstanı geosiyasi rəqibdən daha çox, Qərbin təsirinə qarşı müqavimət göstərən potensial tərəfdaş kimi təqdim etməyə çalışır. Hazırkı mərhələdə Rusiya üçün Gürcüstanın tamamilə Qərb düşərgəsinə inteqrasiyasının qarşısını almaq və onu balanslaşdırılmış siyasət yürütməyə təşviq etmək daha real məqsəd təsiri bağışlayır.

Bununla belə, Moskva Gürcüstanın ərazi bütövlüyü ilə bağlı fundamental problemlər barədə susmağa üstünlük verir. Halbuki Gürcüstan üçün əsas təhlükəsizlik və suverenlik məsələsi Abxaziya və Cənubi Osetiya bölgəsinin statusu olaraq qalır. Rusiya rəsmilərinin son bəyanatlarında bu mövzunun kənarda saxlanılması təsadüfi deyil. Çünki məhz həmin məsələ Moskvanın region siyasətinin mahiyyətini və onun neoimperialist yanaşmadan nə dərəcədə uzaqlaşıb-uzaqlaşmadığını müəyyənləşdirən əsas göstəricidir.

Bu səbəbdən Kremlin ritorikasındakı yumşalmanı hələlik Cənubi Qafqaza yönəlik siyasətinin mahiyyətində dəyişiklik kimi qiymətləndirmək çətindir. Görünən odur ki, Moskva dəyişən geosiyasi şəraitə uyğun yeni taktiki kurs formalaşdırmağa çalışır. Əgər Rusiya həqiqətən də Gürcüstanın suverenliyinə və milli maraqlarına hörmət etdiyini nümayiş etdirmək istəyirsə, bunun əsas göstəricisi bəyanatlar deyil, konkret addımlar-ərazi bütövlüyünün tanınması olmalıdır. Hələlik isə belə addımlar müşahidə olunmur.

Əksinə, Rusiya Gürcüstan ərazilərinin bir hissəsində hərbi mövcudluğunu davam etdirir, Abxaziya və Cənubi Osetiyanın müstəqilliyini tanımaq qərarını geri götürməyib, gürcü qaçqınların geri qayıtması, beynəlxalq hüququn bərpası və ya işğal olunmuş ərazilərin gələcəyi ilə bağlı yeni təşəbbüslər də gündəmdə deyil. Bu baxımdan Kremlin ritorikasındakı yumşalma strateji dönüşdən çox, dəyişən geosiyasi şəraitin diktə etdiyi taktiki adaptasiyadır. Neoimperializm başqa dövlətlərin daxili və xarici siyasətinə təsir göstərmək, onların ərazilərinə nəzarət etmək və suverenliklərini məhdudlaşdırmaq cəhdi kimi başa düşülürsə, Moskvanın bu siyasətdən imtina etdiyini təsdiqləyən konkret addımlar hələlik görünmür.

Bununla bağlı gürcüstanlı politoloq Vüqar İsayev XQ-yə bildirdi ki, Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin son açıqlamaları ilk baxışdan Moskvanın Cənubi Qafqaz siyasətində ciddi dəyişikliklərə getdiyi təəssüratı yaratsa da, əslində söhbət neoimperialist siyasətdən imtinadan deyil, dəyişən geosiyasi reallıqlara uyğunlaşmaq cəhdindən gedir: “Rusiyanın Gürcüstanın ərazi bütövlüyü ilə bağlı mövqeyində fundamental dəyişiklik görünmür. Buna görə də Moskvanın son mesajları daha çox taktiki xarakter daşıyır”.

Politoloq hesab edir ki, əgər Rusiya həqiqətən də neoimperialist yanaşmadan uzaqlaşmaq niyyətindədirsə, bunu bəyanatlarla deyil, konkret addımlarla sübut etməlidir. Onun fikrincə, Abxaziya və Cənubi Osetiyanın “müstəqilliyinin” tanınmasının yenidən nəzərdən keçirilməsi, gürcü qaçqınların təhlükəsiz qayıdışına şərait yaradılması, işğal olunmuş ərazilərdə hərbi mövcudluğun mərhələli şəkildə azaldılması və Tbilisi ilə ərazi bütövlüyü məsələsində birbaşa siyasi dialoqun başlanması real addımlar ola bilər: “Bu addımlar atılmadan “suverenlik”, “milli ləyaqət” və “qarşılıqlı hörmət” haqqında səsləndirilən fikirlər daha çox diplomatik jest təsiri bağışlayır. Ona görə də hazırkı mərhələdə Moskvanın neoimperialist iddialardan əl çəkdiyini deyil, dəyişən regional şəraitə uyğun yeni taktiki davranış modeli formalaşdırdığını söyləmək daha doğru olar”.

Beləliklə, Moskvanın yeni mesajları strateji dönüşdən deyil, zəifləyən imkanlar fonunda təsirini qorumağa yönəlmiş praqmatik və taktiki manevrdən xəbər verir. Neoimperialist siyasətdən real imtinanın ölçüsü isə sözlər deyil, ilk növbədə, Gürcüstanın ərazi bütövlüyü ilə bağlı atılacaq konkret addımlar olacaq.

Pünhan ƏFƏNDİYEV
XQ