KTMT də formal iştirak, faktiki boykot: Ermənistanın ikili oyunu

Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının baş katibinin Ermənistana yönəlmiş son mesajı İrəvan-Moskva münasibətlərindəki dərin çatları bir daha üzə çıxarır. Tasmaqambetovun “gələcəkdə vəziyyət dəyişə bilər” deməsi əslində həm Ermənistana açıq qapı mesajıdır, həm də KTMT-nin özünün zəifləməsini gizlətməyə hesablanmış diplomatik jestdir.

Ermənistanın sammitlərdə iştirakdan ardıcıl imtina etməsi, amma sənədlərin qəbuluna formal etiraz bildirməməsi onun klassik “faktiki boykot – hüquqi iştirak” taktikasını seçdiyini göstərir. Bu yanaşma İrəvanın Moskva ilə əlaqələri tam qoparmaq niyyətində olmadığını, amma eyni zamanda təşkilatda qalaraq heç bir öhdəliyi faktiki icra etmək istəmədiyini ortaya qoyur.

Hazırkı siyasi reallıq Paşinyanın KTMT-dən dərhal ayrılmasını mümkün etmir. Moskva Ermənistanın təhlükəsizlik arxitekturasında hələ də təsir rıçaqlarına malikdir və bu rıçaqların böyük hissəsi daxili siyasətə birbaşa toxunur. Ermənistan daxilindəki siyasi müxalifətin Rusiyayönlü qanadlara söykənməsi, energetika və iqtisadiyyatın ciddi şəkildə Rusiyadan asılı olması, eləcə də informasiya mühitində Kremlin dominantlığı Paşinyanın kəskin addım atmasına mane olan əsas amillərdir. Rəsmi çıxış qərarı Moskvanın iqtisadi təzyiq mexanizmlərini işə salması, habelə informasiya müharibəsini gücləndirməsi ilə nəticələnə bilər ki, bu da seçki ərəfəsində Paşinyanın legitimliyini zəiflədər.

Ermənistanın KTMT-dən uzaqlaşmasının ikinci mühüm səbəbi onun təhlükəsizlik fəlsəfəsinin dəyişməsidir. Qarabağ müharibəsindən sonra ölkənin təhlükəsizlik zənciri Rusiya mərkəzli modellə uyğun gəlmir. İrəvan nə 2020-ci ildə, nə də sonrakı sərhəd gərginliklərində KTMT-dən real yardım ala bilmədi və bu, erməni ictimai şüurunda “bu təşkilat bizi müdafiə etmir” düşüncəsini gücləndirdi. Bu inamsızlıq fonunda Ermənistan Qərblə hərbi əməkdaşlığın genişləndirilməsinə, xüsusən də Fransa, ABŞ və Avropa İttifaqı ilə təhlükəsizlik dialoqunun dərinləşdirilməsinə üstünlük verir. Bu proses tədricən Ermənistan ordusunun Rusiyadan kənar təlim, texnika və struktur modeli ilə yenilənməsinə gətirib çıxarır.

İrəvanın seçdiyi yol açıq şəkildə göstərir ki, KTMT-dən qopma tək siyasi məsələ deyil, həm də uzunmüddətli təhlükəsizlik transformasiyasıdır. Ermənistan öz ordusunu yeni tərəfdaşlarla modernləşdirməyə çalışır və bu proses tam formalaşmadan təşkilatı rəsmi tərk etməyə cəsarət etmir. Çünki ordunun struktur və komandanlıq səviyyəsində Rusiyaya bağlılıq hələ də qalmaqdadır. Bu keçid dövrü tamamlanmadan Ermənistanın KTMT-dən rəsmi çıxışı həm həssas təhlükəsizlik balansını poza, həm də daxili institusional müqaviməti gücləndirə bilər.

Moskva isə Ermənistanın təşkilatı tərk etməsinin KTMT üçün ciddi zərbə olacağını anlayır. Ermənistan olmasa, təşkilatın coğrafi tamlığı pozular, Cənubi Qafqazda nüfuz dairəsi daha da daralar və KTMT-nin regional təhlükəsizlik subyekti kimi imici zəifləyər. Tasmaqambetovun yumşaq ritorikası da məhz bu itki ehtimalının yaratdığı narahatlığın əlamətidir.

Mövcud gedişata əsasən, Ermənistan KTMT ilə münasibətləri tam qoparmağa tələsməyəcək. Sülh sazişi imzalananadək balans siyasəti davam edəcək – kəskin addımlar olmadan, amma təşkilatın real fəaliyyətindən kənarda qalmaq şərtilə. Bu strategiya həm Moskvanın qəzəbini cilovlamağa, həm də Qərblə inteqrasiyanın sürətini artırmağa xidmət edir. Lakin uzunmüddətli perspektivdə Ermənistanın KTMT-də qalması real görünmür. Siyasi kurs dəyişməzsə, İrəvanın təşkilatdan tam çıxışı yalnız zaman məsələsi olacaq və bu addım həm regiondakı ittifaqların xarakterini, həm də Cənubi Qafqazın təhlükəsizlik balansını köklü şəkildə dəyişdirəcək.

Züriyə Qarayeva