Lerikin bərəkət ünvanları

Rayonun ölkədə ərzaq bolluğuna töhfəsi artır

Lerik şəhəri dəniz səviyyəsindən 1100 metr yüksəkdə yerləşir. Yayın isti, qızmar, yandırıcı havası uca dağlar qoynunda da hiss olunur. Rayon mərkəzində bir kilometr aralıda yerləşən Cəngəmiran kəndi dağlıq ərazidədir. Səfalı, füsunkar, gözoxşayan mənzərələri diqqəti cəlb edir. Kəndə uzanan yolun hər iki tərəfində kəhrəba taxıl zəmiləri artıq biçilib. Ərazidə mal-heyvanın qış azuqəsi üçün küləş də yığılıb.

Lerik Dövlət Aqrar İnkişaf Mərkəzinin direktoru Cahani Nüsrətzadə çox gənc olsa da, bu yerlərin hər qarışına, torpaq xüsusiyyətlərinə, əkinçilərin qayğılarına yaxşı bələddir. Biçinin gedişi barədə məlumat verərək dedi:

– İl bərəkətli, ruzili gəlib. Rayonumuzda hansı əraziyə, kəndə-kəsəyə üz tutsan, taxılçılıqda yaxşı nəticələrin şahidi olursan. Yazda yağıntının çox düşməsinə baxmayaraq, torpaq barını əsirgəmədi. Ataların gözəl məsəli var: torpaq deyər, öldür məni, dirildim səni. Əkinçi payızda, yazda çəkdiyi zəhmətin bəhrəsini bu gün görəndə sevinir.

Cari dövrün məhsulu üçün rayonda 3 min 359 hektarda taxıl əkilib. Bunun 3 min 188 hektarı buğda, 126 hektarı arpa, 50 hektarı çovdar sahələri olub. Rayonda 161 kəndin 123-də taxılçılıq əhalinin əsas məşğuliyyəti, ruzi, qazanc mənbəyinə çevrilib. Biçinə 17 kombayn cəlb olunub. Bunun 4-ü Aqroservisə məxsusdur, ən çətin, mürəkkəb dağlıq şəraitdə işləyən NEW HOLLAND markalı müasir kombaynlardır. Rayonun aşağı və orta dağətəyi ərazilərində biçin başa çatıb. Biçilmiş zəmilərin orta məhsuldarlığı 2,6 tondur. Nümunəvi fermer təsərrüfatlarında bu rəqəm 4-5 tona çatır. Rəqəmlər isə bolluqdan, firavanlıqdan, gözəl güzərandan soraq verir.

Cəngəmiran, Blaband, Kirəvud, Livədirqə, Nüvədi, Züvüç inzibati ərazi dairəsi üzrə kəndlərdə taxılçıların nailiyyətləri daha ürəkaçandır. Murya taxılçılıqda zəngin ənənələrə malikdir. Kənddə 100 hektara yaxın “Qobustan” sortlu taxıl əkilib. Biçin 5 kombayn vasitəsilə iki həftəyə başa çatdırılıb. Baxış Muradovun, Rükəxan Ağayevin, Əlimərdan Manafovun ailə təsərrüfatları hektardan 3-3,5 ton taxıl götürüblər.

Nüvədi kəndinin torpaqları məhsuldarlığı ilə fərqlənir. Kəndin taxılçıları 44 hektar buğda sahəsindən itkiyə yol vermədən 100 ton məhsul yığıblar. Kirəvud, Boykəndil, Ordahal, Buruq və Aran kəndlərində ümumilikdə 130 hektar sahədə taxıl becərilib. Buruq kəndindən Səyahət Əliyevin ailə təsərrüfatı 2,5 hektardan 7 ton, Aran kəndindən Müşfiq Xəlilov 1,5 hektardan 4 ton, Kirəvud kəndində Vasif Ağayev 1 hektardan 2,5 ton, Namiq Kərimov 2 hektardan 5 ton məhsul götürüb. Elə ailələr var ki, özləri üçün 2 illik taxıl ehtiyatı görüb. İstehsalçılar buğdanı üyütmək üçün qonşu Şingədulan kəndindəki yeni, müasir tipli dəyirmana aparırlar.

Dəniz səviyyəsindən 2 min metrdən artıq yüksəklikdə yerləşən Qosmalian, Orand, Kələxan, Mistan və ümumilikdə rayonun 25 kəndində taxıl gec yetişdiyindən biçin hələ başlanmayıb.

– Əkinçilik rayonun iqtisadiyyatında prioritet istiqamətlərdən biridir. Bəs, aqrar sahə ilə məşğul olan fermerlər, ailə təsərrüfatları hansı çətinliklərlə üzləşirlər?

– Mayın 25-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin sədrliyi ilə keçirilən kənd təsərrüfatı məslələrinə həsr edilmiş respublika müşavirəsi və “Azərbaycan Respublikasında kənd təsərrüfatı, balıqçılıq və akvakultura məhsullarının istehsalı və emalı sahələrinin inkişafına dair 2026-2030-cu illər üçün Dövlət Proqramı”nda ərzaq təhlükəsizliyini gücləndirmək, kənd təsərrüfatının rəqabət qabiliyyətini artırmaq və yüksək əlavə dəyər yaradan müasir istehsal və emal sistemlərini inkişaf etdirməklə əlaqədar qarşıya mühüm vəzifələr qoyulub.

Qeyd edim ki, aqrar sahənin inkişafı müasir çağırışlardan irəli gələrək, yeni və daha təkmil mərhələyə qədəm qoyur. O cümlədən aqrar sahədə özəl sektorun yaxından iştirakı ilə müasir texnologiyaların və yanaşmaların tətbiqi genişlənir, kəndlərdə əhalinin məşğulluq imkanları artır.

Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi və Lerik Rayon İcra Hakimiyyəti tərəfindən dağlıq şəraitdə kənd təsərrüfatının intensiv metodlarla inkişaf etdirilməsinə yüksək diqqət, davamlı qayğı göstərilir. Taxıl biçininin vaxtında və itkisiz başa çatdırılmasını təmin etmək məqsədilə Lerik Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının müvafiq sərəncamı ilə qərargah yaradılıb.

Son illərdə biçin dövründə texnika çatışmazlığı o qədər hiss olunmur. Mövsüm ərzində rayona texnika əsasən qonşu Cəlilabad və Lənkəran rayonlarındakı Aqroservis müəssisələrindən gətirilir. Vətəndaşlara məxsus traktor və kombaynların əksəriyyəti artıq istismar müddətini başa vurub.

Nəticədə, yerli fermerlər, ailə təsərrüfatları kənd təsərrüfatı texnikası və digər aqroservis xidmətlərindən operativ şəkildə yararlana bilmirlər. Əkin və biçin işlərinin bəzən vaxtında həyata keçirilməsi çətinləşir, əlavə nəqliyyat və xidmət xərcləri yaranır. Əkin materiallarının uzaqdan gətirilməsi əlavə maliyyə xərclərinə və vaxt itkisinə səbəb olur. Digər tərəfdən mineral gübrələrin, pestisidlərin və toxumların rayonda daimi satış məntəqəsinin olmaması ciddi çətinliklər yaradır.

Fermerlərin fikrincə, dəmyə şəraitində sertifikatlı toxumla aparılan taxıl əkinlərinə verilən subsidiyaların sertifikatsız toxumla aparılan əkinlərə nisbətən daha yüksək məbləğdə müəyyən edilməsi məqsədəuyğun olardı. Bu yanaşma fermerləri yüksək reproduksiyalı, keyfiyyətli və məhsuldar toxumlardan istifadəyə təşviq etməklə yanaşı, məhsuldarlığın artmasına, məhsul istehsalının yüksəlməsinə şərait yaradacaq.

Hazırda subsidiya ödənişləri monitorinq proseslərindən sonra həyata keçirildiyindən aqrotexniki tədbirlərin aparılması yubanır. Payızlıq taxıl və yazlıq əkinlər, meyvə bağları üzrə subsidiyaların ən azı 50 faizinin əvvəlcədən ödənilməsi məqsədəuyğun olardı. Bu, eyni zamanda fermerlərə gübrə və pestisidləri vaxtında alıb tətbiq etməyə, məhsuldarlığı artırmağa və istehsal xərclərini azaltmağa kömək edər. Subsidiyaların artırılması və vaxtında ödənilməsi fermerlərin marağının artmasına, yüksək məhsuldarlığın əldə olunmasına imkan açacaqdır.

Lerik kimi ucqar rayonda aqroservis müəssisəsinin yaradılmasına böyük ehtiyac vardır. Belə olarsa kənd əməkçiləri taxıl sahələrini genişləndirəcək, ökəmizin ərzaq bolluğuna töhfələrini daha da artıracaqlar.

– Rayonda meyvəçilik, kartofçuluq və son illər tərəvəzçilik də inkişaf etdirilən sahələrdən birinə çevrilib. Kəndlərdə gül, qərənfil, çiyələk plantasiyaları salınıb, müasir innovativ texnologiyaların tətbiqinə maraq artıb. Aqrar İnkişaf Mərkəzinin direktoru qarşıda duran vəzifələrdən də söz açdı:

– Rayonda 542 hektar meyvə bağı mövcuddur. Bunun 467 hektarı məhsuldar bağlardır. Fermerlər arasında yeni intensiv və super intensiv meyvə bağlarının salınmasına diqqət artıb. Zuvand bölgəsində alma və kartof istehsalçıları qrupları yaradılıb. Son illər intensiv üsulla 20 hektarda meyvə tingləri əkilib. “Lerik dağ alması” brendləşdirilib.

Lerik bağlarında istehsal olunan ekoloji cəhətdən təmiz və keyfiyyətli alma, armud, badam, ərik, albalı, gavalı, alça, gilas, fındıq, feyxoa və digər meyvələrə ölkəmizin daxili bazarlarında tələbat çoxdur.

Rayonun bütün kəndlərində kartof əkilir. Bəzi ərazilərdə damcı ilə suvarma üsulu tətbiq edilərək ekoloji cəhətdən təmiz məhsul yetişdirilir. Cari ildə əkilmiş 1555 hektar kartof sahəsində yığım yaxın günlərdə başa çatacaqdır.

Tərəvəz əkinləri ildən-ilə genişləndirilir. Aşağı Amburdərə kəndində 50 hektara yaxın sahədə “Zuvand pomidoru” becərilir. Veri, Piran, Vizəzəmin, Pirasora ərazilərində istixana şəraitində, Kələxan və digər kəndlərdə açıq havada pomidor, kələm və digər tərəvəz bitkiləri yetişdirilir. Dadı, ləzzəti, yüksək keyfiyyəti ilə fərqlənən Lerik brendli pomidor, kartof respublikamızın bazarlarında çoxdan alıcı rəğbətini qazanıb.

Dəniz səviyyəsindən 1500 metr yüksəklikdə yerləşən Tatoni və Hiveri kəndlərində ilk dəfə İtaliyadan gətirilmiş “murano” sortlu çiyələk əkilib. Bu günlərdə kənd təsərrüfatı naziri Məcnun Məmmədov rayonda olarkən Tatoni və Kələxan kəndlərində çiyələk, kartof və pomidor sahələrinə, Veri Əliabad kəndində qərənfil yetşdirilən istixanaya, Piran kəndindəki istixana təsərrüfatına baş çəkib. Fermerlər məhsulun keyfiyyətinin yüksəldilməsi, soyuducu anbarların tikilməsi və bazar tələblərinə uyğun istehsalın təşkili istiqamətində görüləcək işlər barədə məlumat veriblər.

Görüş zamanı nazir “Azərbaycan Respublikasında kənd təsərrüfatı, balıqçılıq və akvakultura məhsullarının istehsalı və emalı sahələrinin inkişafına dair 2026-2030-cu illər üçün Dövlət Proqramı”nın əsas məqsəd və prioritetləri, aqrar sahədə nəzərdə tutulan yeni dəstək mexanizmləri, su və torpaq ehtiyatlarından səmərəli istifadə, aqrar emal və logistika infrastrukturunun inkişafı, eləcə də fermerlərin müasir aqrar xidmətlərə çıxışının genişləndirilməsi, dövlət dəstəyi tədbirləri barədə fermerləri ətraflı məlumatlandırıb.

Yeri gəlmişkən, bir vacib məsələni də qeyd etmək yerinə düşərdi. Rayonun bəzi ərazilərində fermerlər illər boyu primitiv sututarlardan istifadə etməklə əkin sahələrini, tərəvəz, bostan və meyvə bağlarını suvarırlar. Kələxan, Qosmalian, Mistan, Monidigah, Pirasora, Nuravud və Orand inzibati ərazi dairələrinə daxil olan kəndlərin relyefi böyük maliyyə vəsaiti xərcələmədən dağ çaylarının qarşısına kiçik bəndlər çəkməklə sututarların yaradılmasına imkan verir. Bu isə çətin, mürəkkəb coğrafi şəraitə malik ucqar dağlıq rayonda torpaqların əkinə cəlb edilməsinə, əhalinin məşğulluğunun təmin olunmasına, ekoloji cəhətdən təmiz meyvə, kartof, tərəvəz və bostan bitkilərinin istehsalının həcminin və çeşidinin artırılmasına şərait yaradacaqdır.

Dağlar diyarının əməkçiləri əkin sahələrinin genişləndirilməsi, intensiv üsullarla məhsuldarlığın artırılması istiqamətində əzmlə çalışır, uğurlarını artırırlar.

Əlisəfa HƏSƏNOV,
XQ-nin bölgə müxbiri