Macarıstanda yeni hakimiyyətin yeni siyasi üslubu

Macarıstanda hakimiyyət dəyişikliyi artıq reallığa çevrildikdən sonra müzakirə fərziyyə mərhələsindən çıxıb və konkret siyasi xəttin necə formalaşacağı sualı ön plana keçib. Yeni baş nazir Peter Madyarın hakimiyyətə gəlməsi ilk növbədə Budapeştin Avropa İttifaqı ilə münasibətlərində korrektələr edəcəyini göstərir. Bu, demək olar ki, qaçılmazdır, çünki onun siyasi ritorikası daha çox Brüssellə gərginliyi azaltmağa yönəlib.

Lakin bu dəyişiklik avtomatik olaraq Macarıstanın Türk Dövlətləri Təşkilatı ilə münasibətlərdən geri çəkiləcəyi anlamına gəlmir. Əksinə, burada incə bir fərq ortaya çıxır: Orban dövründə bu istiqamət daha çox siyasi jest və alternativ güc mərkəzləri ilə balans yaratmaq aləti idisə, Madyar dövründə bu əlaqələr daha praqmatik və iqtisadi əsaslara oturdula bilər. Yəni ideoloji ton zəifləyəcək, funksional əməkdaşlıq isə qalacaq.

Viktor Orbanın siyasəti Macarıstanı həm Aİ daxilində fərqli mövqeyə çıxarır, həm də Şərq istiqamətində simvolik açılımlar edirdi. Yeni hakimiyyət isə bu modelin daha az konfliktli versiyasını seçə bilər. Bu o deməkdir ki, Budapeşt bir tərəfdən Brüssellə münasibətləri normallaşdırmağa çalışacaq, digər tərəfdən isə artıq qurulmuş alternativ kanalları tam bağlamayacaq.

Burada əsas məsələ realist yanaşmadır. Macarıstan üçün Türk dünyası ilə əlaqələr heç vaxt əsas xarici siyasət istiqaməti olmayıb, lakin bu platforma ona əlavə iqtisadi və geosiyasi imkanlar təqdim edir. Müşahidəçi statusunun saxlanılması, əməkdaşlıq layihələrinin davamı və diplomatik iştirakın qorunması Madyar hökuməti üçün aşağı riskli qərarlardır. Buna görə də kəskin geri çəkilmə ehtimalı zəifdir.

Daha real ssenari ondan ibarətdir ki, Macarıstanın xarici siyasəti “sərt balansdan” “yumşaq balans” modelinə keçəcək. Yəni, əvvəlki kimi açıq qarşıdurma üzərindən manevr deyil, daha sakit və koordinasiyalı çoxvektorlu siyasət yürüdüləcək. Bu isə həm Aİ ilə münasibətləri sabitləşdirəcək, həm də digər istiqamətlərdə qapıları açıq saxlayacaq.

Nəticədə, hakimiyyət dəyişikliyi istiqamətin yox, üslubun dəyişməsi kimi görünür. Macarıstan yenə də müxtəlif geosiyasi platformalar arasında özünə yer axtaracaq, sadəcə bu dəfə daha az ideoloji, daha çox hesablanmış və praqmatik şəkildə.

Ruslan Zəngəzur