Məhsa Əmininin ölümündən sonra başlayan dalğa Qadın, həyat, azadlıq ... İranda yeni dövr başlayır?

İranda illərlə davam edən məcburi hicab tələbi ölkə daxilində ən çox müzakirə edilən və gərginlik yaradan mövzulardan biri olub. Son açıqlamalar isə vəziyyətin dəyişdiyinə işarə edir. İran Məsləhət Şurasının üzvü Məhəmmədrza Bahonərin sözlərinə görə, artıq hicab taxmaqla bağlı cəza və inzibati tədbirlərin icrası hüquqi baxımdan mümkün deyil. Onun “Bu məsələ ilə bağlı polislərə də bəyan edilsin” fikri, ölkədə uzun illərdən bəri hökm sürən sərt qanunun praktiki olaraq qüvvədən düşməsi kimi qiymətləndirilir.

Dəyişiklik haradan qaynaqlanır?

İran cəmiyyətində son illərdə baş verən proseslər, xüsusilə 2022-ci ildə Məhsa Əmininin ölümündən sonra başlayan kütləvi etirazlar dövlətin ictimai nəzarət siyasətinə qarşı kəskin etiraz dalğası yaratdı. “Qadın, həyat, azadlıq” şüarı ölkə hüdudlarını aşaraq bütün dünyada səsləndi. Bu hadisələrdən sonra hökumət müəyyən dövrdə sərt tədbirləri daha da gücləndirsə də, sosial təzyiqin və beynəlxalq reaksiyaların artması nəticəsində siyasi sistem daxilində yeni düşüncə tərzi formalaşmağa başladı. Prezident Məsud Pezeşkianın “zorla heç bir nəticə əldə edilə bilməz” sözləri bu dəyişimin açıq etirafı idi.

İslahatların başlanğıcı, yoxsa taktiki addım?

Mütəxəssislər arasında bu açıqlamanın mahiyyəti barədə fərqli fikirlər var. Bəziləri hesab edir ki, bu, İranın sosial gərginliyi azaltmaq və Qərblə münasibətləri yumşaltmaq üçün atdığı taktiki addımdır. Digərləri isə bunu ölkədə reformistlərin güclənməsi və cəmiyyətin təzyiq gücünün nəticəsi kimi qiymətləndirirlər.

Siyasi analitiklərin fikrincə, məcburi hicabın aradan qaldırılması yalnız dini məsələ deyil, həm də siyasi sistemin xalqla münasibətlərində dönüş nöqtəsi ola bilər. Çünki bu qərar, İranda dərin sosial bölünmələr yaradan bir məsələni yumşaldır və fərdi azadlıqların genişlənməsi üçün presedent yaradır.

İran qadınları üçün simvolik dönüş

İran qadınları üçün hicab təkcə geyim deyil, mübarizə və kimlik simvoluna çevrilib. Bir tərəfdə onu inancın tərkib hissəsi kimi qəbul edənlər, digərində isə şəxsi seçim azadlığını müdafiə edənlər dayanır.

Son açıqlama, uzun illər “məcburi itaət” altında yaşayan qadınlar üçün ictimai azadlığın ilk rüzgarı kimi qarşılanır. Bununla belə, bir çox qadın hüquqları fəalları xəbərdarlıq edir ki, qanunun icrası dayandırılsa belə, mədəni və sosial təzyiqlər hələ də qalmaqdadır. Çünki hicab məsələsi İran cəmiyyətində təkcə dövlət qərarı ilə deyil, həm də dərin ictimai münasibətlərlə bağlıdır.

İranda məcburi hicab qanununun icrasının dayandırılması yalnız hüquqi qərar deyil, cəmiyyətin öz istəyi ilə formalaşan yeni reallığın təsdiqidir. Bu, həm də İranın gələcək inkişaf istiqaməti barədə mühüm siqnaldır: xalqın səsini nəzərə almadan davam etmək mümkün deyil. Əgər bu proses ardıcıl islahatlarla müşayiət olunarsa, İran doğrudan da yeni dövrə qədəm qoya bilər.

Leyla Mirzə, Bizimyol.info