Məktəblər də süni intellekt inqilabına qoşulur

Son illər süni intellekt təhsil, iqtisadiyyat, səhiyyə, sənaye və s. sahələrin ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Texnologiyanın sürətli inkişafı gələcəyin kadrlarının yeni bacarıqlara yiyələnməsini zəruri edir. Bu baxımdan süni intellektlə bağlı biliklərin məktəb yaşlarından formalaşdırılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Elm və təhsil naziri Emin Əmrullayev bildirib ki, hazırda ölkəmizdə 1,5 milyona yaxın şagirdin təlim-tərbiyəsi ilə 150 mindən çox təhsil işçisi məşğul olur. Yeni tədris ilindən etibarən V sinifdən başlayaraq dərsliklərdə süni intellektlə bağlı mövzulara yer verilir. V-X siniflərdə kibertəhlükəsizlik üzrə mövzular tədris olunacaq. Müəllimlər artıq bu istiqamətdə təlimlərə cəlb edilir.

Bu prosesdə STEM (Elm, Texnologiya, Mühəndislik və Riyaziyyat) təhsilinin də rolu böyükdür. Hazırda 300 mindən çox şagirdin STEM üzrə təhsil alması onların məntiqi və analitik düşünmə, problem həlli və texnoloji bacarıqlarının inkişafına imkan yaradır.

Süni intellekt və rəqəmsal bacarıqların təhsilə inteqrasiyasında məktəblərin texniki imkanları da mühüm rol oynayır. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına əsasən, 2025-ci il oktyabrın 1-nə 4 min 167 əyani ümumtəhsil məktəbində, ümumilikdə, 176 min 34 kompüter olub ki, bu da əvvəlki illə müqayisədə 29,5 faiz çoxdur. Ölkə üzrə orta hesabla 9 şagirdə bir kompüter düşüb. Bu, ölkədəki məktəblərin 99,3 faizini təşkil edir.

Məktəblərdəki kompüterlərin 53,7 faizi internetə qoşulub. Ən yüksək göstərici Naxçıvanda 89,2 faiz, ən aşağı göstərici isə Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunda 31,6 faiz olub. Ümumilikdə, 963 min 356 şagird internetdən istifadə edib.

Bu rəqəmlər göstərir ki, süni intellekt və rəqəmsal bacarıqların tədris proqramlarına daxil edilməsi ilə yanaşı, bütün məktəblər üçün bərabər rəqəmsal imkanların yaradılması da əsas məsələlərdəndir. Çünki gələcəyin təhsilində texnologiyaya çıxış artıq əlavə üstünlük deyil, zəruri ehtiyacdır.

Müşfiq ƏLƏSGƏRLİ,
XQ-nin media eksperti

Qlobal “DataReportal” mərkəzinin məlumatına əsasən, 2026-cı ilin əvvəlində süni intellekt sistemlərindən (AI) aktiv istifadə edən insanların sayı 2 milyard 420 milyon nəfərə çatıb. ChatGPT-nin istifadəyə verildiyi 2022-ci illə müqayisə etsək, belə görünür ki, generativ AI 4 il müddətində sürətli inkişaf yolu keçərək, milyardlarla insanın istifadə etdiyi qlobal informasiya-kommunikasiya elementinə çevrilib.

Müasir dövrdə generativ AI artıq təhsil, media, biznes, dövlət idarəçiliyi, müştəri xidmətləri, yaradıcılıq və gündəlik kommunikasiya kimi çoxsaylı sahələrə nüfuz edən universal alətdir. Təsadüfi deyil ki, UNESCO-nun qəbul etdiyi “Süni intellektin etikası haqqında Tövsiyə”də AI sahəsində maarifləndirmə və məlumatlandırma işlərinin aparılması ən zəruri ehtiyac kimi irəli sürülür. Dünyanın 193 dövlətinin qəbul etdiyi sənəddə süni intellekt sahəsində maarifləndirmə və məlumatlandırma işinin aparılmasında təhsil müəssisələrinin rolu xüsusi vurğulanır.

“Azərbaycan Respublikasının 2025-2028-ci illər üçün süni intellekt Strategiyası”nda vətəndaşların süni intellektdən istifadə bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi əsas hədəflərdən biri kimi göstərilib. Bütün bunları nəzərə alaraq deyə bilərik ki, orta məktəblərdə şagirdlərə süni intellekt barədə nəzəri bilgilərin verilməsi ilə yanaşı, süni intellektin həm də praktiki baxımdan tətbiq edilməsi kifayət qədər vacib məsələdir.

Məktəblərdə ChatGPT və digər AI alətlərindən istifadəni öyrətməkdə məqsəd şagirdlərdə süni intellektin funksiyalarını anlamaq, əldə olunan məlumatı yoxlamaq, müəlliflik və etik prinsiplərə riayət etmək, həmçinin AI tərəfindən yaradılan manipulyativ məzmunu ayırd etmək bacarıqlarını formalaşdırmaqdır. Məktəb şagirdləri süni intellektdən şüurlu, məsuliyyətli və tənqidi düşüncə ilə istifadə edə bilən gələcək nəsil olaraq hazırlamalıdır.

Ləman TƏHMƏZ
XQ