Mərkəzi Bank uçot dərəcəsini artırmaq əvəzinə azaltdı Dollar bahalana bilərmi?

Xəbər verdiyimiz kimi, Mərkəzi Bankın İdarə Heyəti bu gün uçot dərəcəsini 0,25 faiz bəndi azaldılaraq 7,25 %-dən 7 %-ə endirilməsi barədə qərar qəbul edib.
Yeniavaz.com xəbər verir ki, uçot faiz dərəcəsi sonuncu dəfə 2024-cü ilin may ayının 2-də dəyişdirilib.
Qeyd edək ki, həmin tarixdə uçot dərəcəsi 0,25 faiz bəndi azaldılaraq 7,25% səviyyəsinə düşürülüb. Bu tarixdən sonra Mərkəzi Bankın İdarə Heyəti uçot dərəcəsi ilə bağlı 8 iclas keçirib və dərəcəni dəyişməz saxlayıb.
Xatırladaq ki, uçot dərəcəsinin dəyişdirilməsində əsas məqsədlərdən biri inflyasiya səviyyəsini nizamlamaqdan ibarətdir. Uçot faiz dərəcəsi və ya yenidən maliyyələşmə dərəcəsi Mərkəzi Bankların ölkənin digər banklarını və maliyyə qurumlarını pul kütləsi ilə təmin etməsidir. Yəni Mərkəzi Bank banklara və digər maliyyə qurumlarına müəyyən müddət üçün pul verir və onlar həmin pulu geri ödəyərkən üzərində uçot faiz dərəcəsi həcmində əlavə vəsait qaytarırlar. Məsələn, mövcud uçot faiz dərəcəsinə (7%) uyğun olaraq Mərkəzi Bankdan 100 min manat götürən hər hansı bank bu vəsaiti bir ildən sonra geri qaytararkən 100 min manatdan əlavə olaraq 7 min manat ödəməli olacaq.
Mərkəzi Banklar bu üsuldan istifadə edərək dövriyyədəki nağd pul kütləsini azaltmağa və bununla da inflyasiyanı cilovlamağa çalışırlar. Bu səbəbdən də uçot dərəcəsi inflyasiya səviyyəsinə uyğun şəkildə dəyişir. İnflyasiya artdıqca, faiz dərəcəsi də artırılır, azaldıqca, endirilir.
Lakin maraqlıdır ki, Azərbaycanda inflyasiya artdığı bir vaxtda Mərkəzi Bank uçot dərəcəsinin azaldılması barədə qərar qəbul edib. Belə ki, ötən ilin sonunda Azərbaycanda 12 aylıq inflyasiya 4,9% olduğu halda, bu ilin may ayında 6,3%-ə yüksəlib. Bu, 19 aydan sonra qeydə alınan ən yüksək göstərici olub.
İnflyasiya səviyyəsi sonuncu dəfə 2023-cü ilin avqust ayında bu göstəricidən yüksək olub.
Mərkəzi Bankın 2025-ci ilin aprel ayında yenilənən proqnozlarına görə illik inflyasiyanın cari ildə 5,3%, 2026-cı ildə isə 4,3% ətrafında olacağı gözlənilir. Göründüyü kimi, illik inflyasiya Mərkəzi Bankın proqnozundan da yüksək olub.
Məsələ ilə bağlı Yeniavaz.com-a açıqlama verən iqtisadçı-ekspert Allahverdi Aydın bildirir ki, inflyasiya artdığı halda uçot dərəcəsinin azalması onu göstərir ki, inflyasiya daxili deyil, xarici amillərlə bağlıdır:
“Belə bir vəziyyətdə, uçot dərəcəsinin sabit saxlanılmasının, ya da artırılmasının heç bir mənası qalmır. Adətən uçot dərəcəsinin artırılması, əsasən istehlak xərclərini azaltmaq, yəni daxili tələbi azaltmaq üçündür. Amma problem xaricdən gəlirsə, tələbi azaltmaq heç nəyi dəyişmir. Yəni, uçot dərəcəsini artırsan da, çörəyin qiyməti düşməyəcək, çünki buğda xaricdən gəlir və onun da qiymətini biz deyil, satanlar müəyyən edir. Görünür, Mərkəzi Bank da bunu nəzərə alaraq uçot dərəcəsini azaldaraq iqtisadiyyatda canlanma yaratmaq istəyir”.

Allahverdi Aydın
İqtisadçı qeyd edir ki, son zamanlar kredit faizlərində artımlar müşahidə olunurdu:
“Uçot dərəcəsinin azaldılmasının səbəblərindən biri də bu ola bilər. Xüsusən də biznes və daşınmaz əmlak kreditlərinə maraq azalmaqdadır. Yüksək fazilər səbəbindən insanlar kredit almağa çəkinirlər. Məslənən, nümunə üçün deyə bilərəm ki, ölkənin ən böyük özəl bankı olan “Kapital Bankı”ın biznes kreditləri son 3 ayda 0,2% azalıb. Başqa bir aparıcı bankda – “Paşa Bank”da isə biznes kreditləri 1,9% azalıb. “Kapital Bankı”ın daşınmaz əmlak kreditləri də son 3 ayda azalıb. Uçot dərəcəsinin azaldılmasından sonra bankların kredit fazilərində də enmələr baş verə bilər”.
İqtisadçı-ekspert uçot dərəcəsinin azaldılmasının manatın məzənnəsinə təsirinə də münasibət bildirib. Onun sözlərinə görə, uçot dərəcəsinin azaldılmasının manat üzərində daha çox psixoloji təsirləri olacaq:
“İnflyasiyanın artdığı bir zamanda uçot dərəcəsinin azaldılmasından belə başa düşülür ki, Mərkəzi Bank artıq inflyasiya ilə daha az mübarizə aparmaq niyyətindədir. Bu isə gələcəkdə manatın dəyər itirməsi ilə bağlı gözləntiləri artırır”.
Elnur Əli