Meymunlar münaqişədən sonra insanlardan daha tez barışırlar

Münaqişə tək bir həll yolu ilə həll edilə bilər, amma bu, münasibətlərin bərpa olunduğu anlamına gəlmir. Primat davranışları ilə bağlı tədqiqatlar göstərir ki, döyüşdən sonra etibar və sosial əlaqənin bərpası xüsusilə vacibdir. İnsanlarda bu, tez-tez öz mövqeyini sübut etmək və nüfuzunu qorumaq istəyi ilə əngəllənir.

Primatoloqlar uzun müddətdir ki, meymunların münaqişələrdən sonra necə davrandıqlarını müşahidə edirlər. Onlar yenidən əlaqə qura, bir-birini sakitləşdirə və barışdırıcı davranış nümayiş etdirə bilirlər.

Adalet.az "The Conversation"a istinadən xəbər verir ki, əməkdaşlığa çox güvənən növlər üçün qrup daxilində münasibətlərin qorunması vacibdir.

İnsan münaqişələri daha mürəkkəbdir: onlar ideologiya, qanunlar, təşkilati qaydalar və ya güc və resursların bölüşdürülməsi ilə əlaqəli ola bilər. Lakin, məhz digər primatlar arasında münaqişələrin sadəliyi bizə fundamental bir məqamı görməyə imkan verir: mübahisədən sonra yalnız problemi həll etmək deyil, həm də tərəflər arasındakı münasibətləri bərpa etmək vacibdir.

Tədqiqatçılar insanların münaqişənin bu tərəfini tez-tez görməməzlikdən gəlməsinin bir neçə mexanizmini müəyyən edirlər.

Birincisi, özünəhörmət və kimliyə təhdiddir. Fikir ayrılığı şəxsi mühakimə kimi qəbul edildikdə, müəyyən bir məsələ ilə bağlı mübahisə öz haqlılığı uğrunda mübarizəyə çevrilir. İnsan artıq digər insanın mövqeyini anlamağa deyil, öz mənlik imicini müdafiə etməyə çalışır.

İkincisi, münaqişəni gizlətmək istəyidir. İnsanlar tez-tez fikir ayrılıqlarını bağlı qapılar arxasında həll etməyə üstünlük verirlər ki, heç kim onların zəifliklərini və ya səhvlərini görə bilməsin. Nəticədə, digər qrup üzvləri fikir ayrılıqlarını həll etməyin konstruktiv yollarını görmək və onlardan öyrənmək imkanı əldə etmirlər.

Ümumi qaydalara və bütün qrupun işinə təsir edən münaqişələr əvvəlcə açıq şəkildə müzakirə olunmalıdır. Digər tərəfdən, şəxsi fikir ayrılıqları çox vaxt əvvəlcə təkbətək müzakirə olunmalıdır: şahidlərin iştirakı yalnız nüfuz qazanmaq istəyini artıra bilər.

Üçüncü mexanizm qərarları münasibətlərdən üstün tutmaqdır. Müasir təşkilatlar adətən nəticələri asanlıqla ölçürlər: bir tapşırığın yerinə yetirilib-yetirilmədiyini, bir məqsədə çatılıb-çatılmadığını və ya qərar verilib-verilmədiyini. Bu nəticələri mümkün edən insanlar arasındakı münasibətlərin vəziyyətini qiymətləndirmək daha çətindir.

Buna görə də, komanda formal olaraq bir tapşırığın öhdəsindən gələ bilər və eyni zamanda daha az birləşmiş olur. Gərginlik davam edərsə, onun nəticələri sonradan - xüsusən də qrupun xüsusilə etibara və qarşılıqlı dəstəyə ehtiyac duyduğu böhranda - özünü göstərə bilər.

İnsan və primat yanaşmaları arasındakı əsas fərq burada ortaya çıxır. Münaqişədən sonra meymunlar barışdırıcı davranış nümayiş etdirir və birbaşa sosial əlaqələri bərpa edirlər. Lakin insanlar üçün bəzən rəsmi razılığa gəlmək və məsələni bağlanmış hesab etmək kifayətdir.

Amma tərəflərdən biri özünü alçaldılmış və ya məğlub hiss edərsə, münaqişə münasibətlər səviyyəsində davam edə bilər.

Mədəniyyət həmçinin nüfuzu qorumaq qabiliyyətinə də təsir göstərir. Daha kollektivist cəmiyyətlərdə münaqişələrin həlli adətən münasibətlərin qorunmasına və digər tərəfin ictimai rüsvayçılıqdan qaçmaq qabiliyyətinə daha çox yönəldilir. Daha fərdi mədəniyyətlərdə isə öz mövqeyini və muxtariyyətini qorumaq daha böyük rol oynaya bilər.

Buna görə də ciddi bir mübahisədən sonra soruşmaq faydalıdır: İnsanlar həqiqətən də indi məsələni müzakirə edirlər, yoxsa sadəcə bir-birini mühakimə edirlər?

Əgər sonuncudursa, münaqişənin əsas hissəsinə birbaşa qayıtmaq tez ola bilər. Birincisi, özünəhörmətə olan təhlükəni azaltmaq və şəxsə mövqeyini məğlubiyyət kimi qəbul etmədən dəyişdirmək imkanı vermək lazımdır.

Bu halda, kompromis sadəcə mübahisəni həll etməyin bir yolu deyil, həm də insanların birlikdə işləməyə davam etməsinə imkan verən bir əlaqəni qorumağa kömək edir.

Tədqiqatçıların qeyd etdiyi kimi, münasibətlər xüsusi vaxt və diqqət tələb edir. Qərar bir neçə dəqiqə ərzində verilə bilər, lakin etibarın bərpası daha uzun çəkə bilər.

Buna görə də münaqişədən sonra yalnız "Kim haqlıdır?" və ya "Hansı qərarı verdik?" sualları vacib deyil. Bu qərardan sonra birlikdə işləməyə davam edib-etməyəcəyimiz sualı da eyni dərəcədə vacibdir.