Məzuniyyətlə bağlı YENİ QAYDA

İşçinin illik əmək məzuniyyətinə çıxması üçün mütləq şəkildə ərizə yazması tələb olunurmu? Bəs işçi məzuniyyət vaxtı çatmasına baxmayaraq ərizə yazmaqdan imtina edərsə, işəgötürən nə edə bilər? Əmək qanunvericiliyinə edilən yeni dəyişikliklər bu məsələdə işəgötürənin imkanlarını genişləndirib.
Bizim.Media “Oxu24.com”a istinadən xəbər verir ki, Əmək Məcəlləsinin yeni 138-ci maddəsində nəzərdə tutulan qaydalara əsasən, müəyyən hallarda işəgötürən işçinin ayrıca ərizəsi olmadan onun məzuniyyətə göndərilməsini rəsmiləşdirə bilər. Burada əsas məqsədlərdən biri işçilərin illərlə istifadə etmədikləri məzuniyyət günlərinin toplanmasının qarşısını almaq və əmək məzuniyyətlərindən vaxtında istifadəni təmin etməkdir.
Məsələn, işçinin illik əmək məzuniyyətinin iyulun 1-dən başlanması əvvəlcədən müəyyən edilib. 
Lakin həmin tarix yaxınlaşdıqda işçi məzuniyyətə çıxmaq üçün ərizə təqdim etmir. Belə vəziyyətdə işəgötürənin məzuniyyəti rəsmiləşdirmək üçün müəyyən edilmiş prosedura əməl etməsi vacibdir.
İlk növbədə müəssisədə əvvəlcədən təsdiqlənmiş əmək məzuniyyətləri cədvəli olmalıdır. Bu cədvəl işçilərin məzuniyyətlərinin hansı tarixlərdə veriləcəyinin əvvəlcədən müəyyənləşdirilməsinə imkan yaradır. Yəni işçinin məzuniyyətə göndərilməsi son anda rəhbərliyin verdiyi şifahi qərarla həyata keçirilə bilməz.
Məzuniyyət vaxtı yaxınlaşdıqda işəgötürən işçini bu barədə rəsmi qaydada yazılı şəkildə məlumatlandırmalıdır. İşçiyə məzuniyyətinin başlanma tarixi əvvəlcədən bildirilməli və qanunvericilikdə nəzərdə tutulan müddətlərə əməl edilməlidir.
Burada xüsusilə 5 günlük qayda diqqət çəkir. 
İşəgötürən işçiyə “sabahdan məzuniyyətdəsən” deyərək onu qəfil məzuniyyətə göndərə bilməz. Məzuniyyətin rəsmiləşdirilməsi ilə bağlı əmr müvafiq qaydada və məzuniyyətin başlanmasına ən azı 5 gün qalmış verilməlidir.
Bu tələb işçinin əmək hüquqlarının qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Çünki işçi məzuniyyətə əvvəlcədən hazırlaşmalı, istirahətini planlaşdırmalı və əmək münasibətlərində hansı tarixlərdə işdə olmayacağını bilməlidir.
Məsələn, Əlinin əmək məzuniyyəti iyulun 1-dən başlanmalıdırsa, işəgötürən müvafiq rəsmiləşdirməni son günə saxlamamalıdır. İşçiyə əvvəlcədən yazılı məlumat verilməli, məzuniyyətin başlanma tarixi və digər zəruri məlumatlar bildirilməlidir.
Əgər işçi məzuniyyət vaxtının dəyişdirilməsi ilə bağlı qanuni əsaslarını təqdim etmirsə və müəyyən edilmiş məzuniyyət cədvəlinə uyğun olaraq istirahətə çıxmalı olduğu halda ərizə yazmırsa, bu, məzuniyyətin ümumiyyətlə rəsmiləşdirilməyəcəyi anlamına gəlmir.
Belə vəziyyətdə qanunvericilikdə müəyyən edilmiş prosedura əməl edən işəgötürənin işçiyə məzuniyyət verilməsi barədə əmr rəsmiləşdirmək hüququ yaranır. Başqa sözlə, məzuniyyət hüququ yalnız işçinin ərizə yazıb-yazmamasından asılı vəziyyətə düşmür.
Burada mühüm məqam odur ki, söhbət işəgötürənin istədiyi vaxt işçini birtərəfli qaydada məzuniyyətə göndərməsindən getmir. Bunun üçün qanunvericilikdə nəzərdə tutulan prosedur, o cümlədən məzuniyyət cədvəlinin mövcudluğu və işçinin əvvəlcədən xəbərdar edilməsi kimi tələblər yerinə yetirilməlidir.
Yeni yanaşmanın əsas məqsədlərindən biri işçilərin istifadə etmədikləri məzuniyyətlərin uzun illər ərzində yığılmasının qarşısını almaqdır. 
Əmək məzuniyyəti işçinin sadəcə müəyyən sayda gün əldə etdiyi hüquq deyil, eyni zamanda onun istirahət və əmək qabiliyyətinin bərpası üçün nəzərdə tutulmuş mühüm əmək hüququdur. Praktikada isə bəzi işçilər müxtəlif səbəblərdən məzuniyyətə çıxmır, bəzi hallarda isə işçi ərizə təqdim etmədiyinə görə məzuniyyət rəsmiləşdirilmir və nəticədə istifadə olunmamış günlər yığılır. Bu vəziyyət həm işçi, həm də işəgötürən üçün sonradan müəyyən hüquqi və maliyyə problemləri yarada bilər.
Yeni qaydanın tətbiqi ilə işçinin məzuniyyət hüququnun faktiki həyata keçirilməsinə daha çox diqqət yetirilir. İşəgötürən müəyyən edilmiş prosedura əməl etməklə məzuniyyəti rəsmiləşdirə bilər və bunun üçün hər bir halda işçinin ayrıca ərizəsinin olmasına ehtiyac yaranmaya bilər.
Lakin bu, işəgötürənə işçinin məzuniyyət tarixini özbaşına müəyyən etmək və qanunda nəzərdə tutulmuş tələbləri nəzərə almamaq hüququ vermir. Məzuniyyət cədvəli, əvvəlcədən xəbərdarlıq, əmrin vaxtında rəsmiləşdirilməsi və digər prosedur tələbləri qorunmalıdır.
Eyni zamanda işçi də məzuniyyət məsələsində hüquqlarını bilməlidir. 
Əgər işçinin məzuniyyət tarixinin dəyişdirilməsi üçün qanunvericilikdə nəzərdə tutulan əsasları varsa, həmin məsələnin işəgötürənlə vaxtında müzakirə edilməsi vacibdir. İşçi məzuniyyətə çıxmaq istəmədiyi üçün sadəcə ərizə yazmamaqla məzuniyyət hüququnun rəsmiləşdirilməsinin qarşısını avtomatik olaraq ala bilməz.
Beləliklə, yeni qaydanın mahiyyəti ondan ibarətdir ki, işçinin məzuniyyət hüququnun həyata keçirilməsi yalnız onun ərizə yazmasından asılı olmamalıdır. Əgər müəssisədə məzuniyyət cədvəli əvvəlcədən təsdiqlənibsə, işçiyə qanunvericilikdə nəzərdə tutulan qaydada əvvəlcədən məlumat verilibsə və digər prosedur tələblərinə əməl olunubsa, işəgötürən işçinin ayrıca ərizəsi olmadan da məzuniyyəti rəsmiləşdirə bilər.
Bu səbəbdən işçilər üçün əsas məsələ “ərizə yazmasam, məzuniyyətə çıxa bilmərəm” yanaşmasının artıq hər vəziyyətdə keçərli olmadığını nəzərə almaqdır. Digər tərəfdən, işəgötürənlər də yeni imkandan istifadə edərkən qanunvericiliyin müəyyən etdiyi prosedurları dəqiq yerinə yetirməlidirlər. Əks halda məzuniyyətin rəsmiləşdirilməsi ilə bağlı mübahisə yarana və işçinin hüquqlarının pozulması məsələsi ortaya çıxa bilər.
Nəticə etibarilə, məzuniyyətin məqsədi işçinin illərlə istifadə etmədiyi günləri toplamaq deyil, onun müəyyən dövrlərlə istirahət etməsini və əmək qabiliyyətini bərpa etməsini təmin etməkdir. Yeni mexanizm də məhz bu məqsədə xidmət etməklə, həm işçinin məzuniyyət hüququnun faktiki təmin edilməsinə, həm də müəssisələrdə məzuniyyətlərin daha sistemli şəkildə planlaşdırılmasına yönəlib.
Bizim.Media