Mikro, kiçik və orta biznesə dövlət dəstəyi
Xalq qazeti saytından verilən məlumata əsasən, Icma.az məlumatı açıqlayır.
Çevik idarəetmə və səmərəliyin artırılması yolları
Hazırda kiçik və orta biznesin inkişafı, investisiyaların və ixracın təşviqi sahəsində yeni institusional çərçivənin təsdiqlənməsi dəstək mexanizmlərinin daha əlaqələndirilmiş idarə olunması üçün əlavə imkanlar yaradır.
Mikro, kiçik və orta biznes (KOB) iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, yeni iş yerlərinin yaradılması, rəqabət mühitinin gücləndirilməsi və innovativ təşəbbüslərin istehsala tətbiqi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu sahibkarlıq subyektləri bazar dəyişikliklərinə çevik uyğunlaşmaq, yerli tələbatı qarşılamaq və iqtisadi fəallığı regionlar üzrə genişləndirmək imkanlarına malikdir. Bununla belə, maliyyə resurslarına çıxışın məhdudluğu, girov təminatının çatışmazlığı, idarəetmə bacarıqlarının yetərli olmaması və xarici bazarlara daxilolma xərcləri onların davamlı inkişafını çətinləşdirən əsas amillərdəndir.
Azərbaycan Respublikasının 2 dekabr 2022-ci il tarixli “Mikro, kiçik və orta sahibkarlığın inkişafı haqqında” Qanunu bu sahədə dövlət siyasətinin hüquqi əsaslarından biridir. 2026-cı ildə isə KOB-un inkişafı, investisiyaların təşviqi və ixraca dəstək funksiyalarının institusional baxımdan əlaqələndirilməsi istiqamətində yeni mərhələyə keçid üçün hüquqi və təşkilati zəmin formalaşmışdır.
Hazırda sahibkarlara investisiya təşviqi sənədinin və onun əsasında təsdiqedici sənədin verilməsi, hüquqi şəxslər və hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslər tərəfindən texnika, texnoloji avadanlıqlar və qurğuların idxalı üçün təsdiqedici sənədin rəsmiləşdirilməsi istiqamətində xidmətlər göstərilir.
Bu xidmətlərin iqtisadi əhəmiyyəti sahibkarların müxtəlif inzibati prosedurlar üzrə vaxt və əməliyyat xərclərinin azaldılmasına, investisiya və istehsal layihələrinin həyata keçirilməsinin asanlaşdırılmasına şərait yaratması ilə bağlıdır. Xüsusilə texnika və texnoloji avadanlıqların idxalı üçün təsdiqedici sənədlərin rəsmiləşdirilməsi istehsalın modernləşdirilməsi, yeni texnologiyaların tətbiqi və müəssisələrin rəqabət qabiliyyətinin yüksəldilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bununla yanaşı, belə xidmətlərin səmərəliliyi onların əlçatanlığı, göstərilmə müddəti, inzibati prosedurların sadəliyi və sahibkarların real fəaliyyətinə təsiri əsasında qiymətləndirilməlidir.
İnvestisiya təşviqi və ixracın dəstəklənməsi istiqamətində atılan institusional addımların digər mühüm nümunəsi Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2026-cı il 9 iyun tarixli 681 nömrəli Fərmanı ilə qeyri-neft-qaz məhsullarının ixracında daşıma xərclərinə görə dövlət dəstəyi mexanizminin yaradılmasıdır.
Bu mexanizm yerli istehsalçıların xarici bazarlara çıxışı zamanı qarşılaşdıqları logistika xərclərinin azaldılmasına və ixrac fəaliyyətinin stimullaşdırılmasına yönəlmişdir. Onun əhəmiyyəti yalnız sahibkarların cari xərclərinin azaldılması ilə məhdudlaşmır. Mexanizmin düzgün və nəticəyönümlü tətbiqi ixrac coğrafiyasının genişləndirilməsi, yeni məhsul qruplarının xarici bazarlara çıxarılması, milli logistika xidmətlərinin inkişafı və Azərbaycanın beynəlxalq ticarət əlaqələrinin daha dayanıqlı strukturunun formalaşdırılması üçün əlavə imkanlar yarada bilər.
Xüsusilə kiçik və orta sahibkarlıq subyektləri üçün logistika xərcləri xarici bazarlarda qiymət rəqabətliliyinə təsir göstərən mühüm amillərdəndir. Bu baxımdan daşıma xərclərinə dövlət dəstəyi onların ixrac imkanlarının genişləndirilməsi və xarici bazarlarda mövqelərinin möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
KOB-un inkişafında maliyyə dəstəyi qədər qeyri-maliyyə xidmətləri də əhəmiyyətlidir. Biznes məsləhətləri, təlimlər, biznes planlarının hazırlanmasına kömək, maliyyə savadlılığının artırılması, bazar araşdırmaları, rəqəmsallaşma və ixrac üzrə məsləhət xidmətləri müəssisələrin idarəetmə imkanlarını genişləndirir.
Qeyri-maliyyə xidmətlərinin səmərəliliyi onların sayı və ya iştirakçıların çoxluğu ilə ölçülməməlidir. Təlimlərdə iştirak edən sahibkarların sayının artması həmin xidmətlərin iqtisadi nəticə yaratdığını özlüyündə sübut etmir. Təlimdən və ya məsləhətdən sonra idarəetmə keyfiyyətində, məhsuldarlıqda, satışda və rəqəmsal alətlərdən istifadədə baş verən dəyişikliklər də qiymətləndirilməlidir.
Dövlət dəstəyi proqramlarının nəticəliliyi yalnız maliyyə alətlərinin xüsusiyyətlərindən deyil, onların vahid idarəetmə sistemi daxilində necə əlaqələndirilməsindən də asılıdır. Bu baxımdan bir neçə məsələ xüsusi diqqət tələb edir.
İlk növbədə, dəstək tədbirləri sahibkarların real ehtiyaclarına uyğunlaşdırılmalıdır. Müəssisələrin maliyyə, texnologiya, idarəetmə və bazara çıxış ehtiyacları onların ölçüsünə, fəaliyyət sahəsinə, yerləşdiyi regiona və inkişaf mərhələsinə görə fərqlənir. Bütün sahibkarlara eyni dəstək paketinin təqdim edilməsi resursların səmərəsiz bölüşdürülməsi riskini artırır.
İkinci mühüm məsələ qurumlararası koordinasiya və məlumat mübadiləsidir. Sahibkarın müxtəlif proqramlara müraciəti zamanı eyni məlumatların təkrar təqdim edilməsi, prosedurların uzanması və xidmətlər arasında əlaqənin zəif olması inzibati yük yarada bilər. Yeni institusional modelin imkanlarından istifadə etmək üçün müraciətlərin qəbulu, ilkin qiymətləndirmə, uyğun xidmətlərə yönləndirmə və nəticələrin izlənilməsi prosesləri əlaqələndirilməlidir. Bununla yanaşı, qurumların qanunla müəyyən edilmiş səlahiyyətləri və məsuliyyətləri dəqiq saxlanılmalıdır.
Üçüncü məsələ nəticələrin ölçülməsi və hesabatlılıqdır. Ayrılmış büdcə vəsaiti, verilmiş kreditlərin sayı və keçirilmiş təlimlərin həcmi proqramın fəaliyyətini əks etdirir, lakin onun iqtisadi təsirini tam göstərmir. Dövlət dəstəyinin real nəticələri müəssisələrin davamlı fəaliyyəti, məhsuldarlıq artımı, yeni investisiyalar, məşğulluq və ixrac imkanları ilə ölçülməlidir. Bu göstəricilər izlənilmədikdə proqramların qarşıya qoyulmuş məqsədlərə nə dərəcədə nail olduğunu müəyyənləşdirmək çətinləşir.
Nəhayət, dəstəyin uzunmüddətli davamlılığı qiymətləndirilməlidir. Maliyyələşmədən sonra fəaliyyətini dayandıran müəssisə ilə satışlarını artıran, yeni iş yerləri yaradan və xarici bazarlara çıxan müəssisənin nəticələri eyni səviyyədə qiymətləndirilə bilməz. Bu səbəbdən proqramlar başa çatdıqdan sonra müəyyən müddət ərzində benefisiar müəssisələrin fəaliyyətinin izlənilməsi vacibdir.
Mövcud mexanizmlərin səmərəliliyinin artırılması üçün, ilk növbədə, vahid rəqəmsal xidmət və məlumat mübadiləsi sisteminin inkişaf etdirilməsi məqsədəuyğundur. Belə platforma sahibkarlara mövcud dəstək proqramları barədə məlumat almaq, uyğun alətləri seçmək, elektron müraciət etmək və müraciətlərinin vəziyyətini izləmək imkanı verməlidir. Platformanın funksiyası yalnız elektron sənəd qəbulundan ibarət olmamalı, sahibkarın fəaliyyət sahəsi, ölçüsü, regionu və inkişaf məqsədləri əsasında uyğun xidmətlərə yönləndirilməsini də əhatə etməlidir.
Rəqəmsal inteqrasiya zamanı məlumatların təkrar toplanmasının azaldılması, elektron xidmətlər arasında uyğunluq və fərdi məlumatların qorunması təmin olunmalıdır. Avtomatlaşdırılmış ilkin qiymətləndirmə sahibkarın uyğun proqramları müəyyənləşdirməsinə kömək edə bilər. Bununla belə, maliyyələşdirmə qərarları şəffaf meyarlara və əsaslandırılmış qiymətləndirməyə söykənməlidir.
İkinci prioritet nəticəyönümlü monitorinq və qiymətləndirmə sisteminin qurulmasıdır. Hər bir proqram üzrə məqsədlər, başlanğıc göstəriciləri, hədəflər və qiymətləndirmə müddəti əvvəlcədən müəyyənləşdirilməlidir. Qiymətləndirmə üç səviyyəni əhatə etməlidir: ayrılmış vəsait və digər resurslar; maliyyələşdirilən layihələr və göstərilən xidmətlər; müəssisələrin fəaliyyəti və iqtisadi nəticələrində baş verən dəyişikliklər.
Üçüncü istiqamət sahibkarlığın inkişaf mərhələlərinə uyğun diferensiallaşdırılmış dəstək paketlərinin hazırlanmasıdır. Yeni fəaliyyətə başlayan müəssisələr üçün biznes planlaması, maliyyə savadlılığı, hüquqi və vergi məsələləri üzrə məsləhətlər, rəqəmsal uçot və ilkin bazar araşdırmaları daha vacibdir. Qeyd edim ki, ixrac və beynəlxalq genişlənmə mərhələsində isə sertifikatlaşdırma, xarici bazarların araşdırılması, logistika, beynəlxalq satış kanallarına çıxış və tərəfdaşlıq əlaqələrinin qurulması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Bu yanaşma dövlət dəstəyinin sahibkarın dəyişən ehtiyaclarına uyğunlaşdırılmasına və maliyyə ilə qeyri-maliyyə xidmətlərinin qarşılıqlı tamamlayıcı şəkildə tətbiqinə imkan verər.
Dördüncü istiqamət riskəsaslı maliyyələşdirmənin təkmilləşdirilməsidir. Kredit zəmanətləri, faiz subsidiyaları və digər maliyyə alətləri tətbiq edilərkən layihənin iqtisadi əsaslandırılması, müəssisənin risk profili və gözlənilən nəticələri nəzərə alınmalıdır. Dövlət zəmanəti bankların risk qiymətləndirməsi məsuliyyətini aradan qaldırmamalı, özəl maliyyə institutlarının qərarvermə funksiyasını tamamlamalıdır. Eyni zamanda, dövlət dəstəyinin yaratdığı fiskal yük və bazar rəqabətinə təsir müntəzəm qiymətləndirilməlidir.
Beşinci istiqamət qeyri-maliyyə xidmətlərinin keyfiyyət standartlarının müəyyənləşdirilməsidir. Biznes məsləhətləri, təlimlər və bazar araşdırmaları üzrə minimum keyfiyyət tələblərinin müəyyən edilməsi, xidmət təminatçılarının peşəkarlığının yoxlanılması və nəticələrin qiymətləndirilməsi vacibdir. Özəl sektorun bu xidmətlərin göstərilməsinə cəlb edilməsi rəqabəti və ixtisaslaşmanı artıra bilər. Lakin seçim prosesinin şəffaflığı, maraqların toqquşmasının idarə olunması və nəticələrin yoxlanıla bilməsi təmin edilməlidir.
Altıncı istiqamət regional və sahəvi xüsusiyyətlərin nəzərə alınmasıdır. Regionların istehsal imkanları, logistika infrastrukturu, əmək bazarı və bazarlara çıxış şəraiti fərqli olduğundan, eyni dəstək modelinin bütün ərazilərdə eyni nəticə verməsi gözlənilə bilməz. Buna görə yerli iqtisadi ixtisaslaşma və mövcud təchizat zəncirləri nəzərə alınmalı, dəstək tədbirləri regionların və sahibkar qruplarının konkret ehtiyaclarına uyğunlaşdırılmalıdır.
Hazırda kiçik və orta biznesin inkişafı, investisiyaların və ixracın təşviqi sahəsində yeni institusional çərçivənin təsdiqlənməsi dəstək mexanizmlərinin daha əlaqələndirilmiş idarə olunması üçün əlavə imkanlar yaradır. Lakin bu dəyişikliklərin real iqtisadi səmərəyə çevrilməsi xidmət proseslərinin inteqrasiyasından, məlumat mübadiləsinin keyfiyyətindən, səlahiyyət və məsuliyyət bölgüsünün aydınlığından, eləcə də nəticələrin sistemli qiymətləndirilməsindən asılıdır.
Bu məqsədlə vahid rəqəmsal xidmət mühitinin inkişafı, nəticəyönümlü monitorinq və qiymətləndirmə sisteminin qurulması, sahibkarlığın inkişaf mərhələlərinə uyğun dəstək paketlərinin hazırlanması, riskəsaslı maliyyələşdirmənin tətbiqi və regional xüsusiyyətlərin nəzərə alınması zəruridir.
Beləliklə, Azərbaycanda dövlət dəstəyi siyasətinin təkmilləşdirilməsinin başlıca istiqaməti mövcud alətlərin sadəcə sayını artırmaq deyil, onları vahid, şəffaf, çevik və nəticələrə əsaslanan idarəetmə sistemi daxilində birləşdirməkdir. Bu yanaşma dövlət vəsaitlərinin səmərəli istifadəsinə, sahibkarlıq mühitinin güclənməsinə və iqtisadiyyatın dayanıqlı şaxələndirilməsinə töhfə verə bilər.
Asif HƏSƏNOV,
iqtisad elmləri üzrə fəlsəfə doktoru
Bu mövzuda digər xəbərlər:
Baxış sayı:82
Bu xəbər 17 Noyabr 2026 10:49 mənbədən arxivləşdirilmişdir



Daxil ol
Online Xəbərlər
Xəbərlər
Hava
Maqnit qasırğaları
Namaz təqvimi
Kalori kalkulyatoru
Qiymətli metallar
Valyuta konvertoru
Kredit Kalkulyatoru
Kriptovalyuta
Bürclər
Sual - Cavab
İnternet sürətini yoxla
Neftin Qiyməti
Azərbaycan Radiosu
Azərbaycan televiziyası
Haqqımızda
TDSMedia © 2026 Bütün hüquqlar qorunur







Günün ən çox oxunanları



















