Milli superkompüter tezliklə hazır olacaq

İqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarov Bakıda keçirilən “Sənaye 4.0 Forumu – Gələcəyin sənayesi: Texnologiya və insan gücü” adlı konfransda bildirib ki, Azərbaycanda rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafına töhfə verəcək növbəti mühüm təşəbbüslərdən biri olan superkompüter infrastrukturunun yaradılması yekunlaşmaq üzrədir. Onun sözlərinə görə, superkompüter infrastrukturu iqtisadi proqnozların daha sürətli və dəqiq hazırlanmasını, qərar qəbuletmə proseslərində simulyasiya imkanlarının genişlənməsini, eləcə də əsaslandırılmış arqumentlərə əsaslanan analitik yanaşmaların tətbiqini gerçəkləşdirəcək.

M. Cabbarov əlavə edib ki, bu kimi təşəbbüsləri daha sistemli və davamlı şəkildə dəyərləndirmək məqsədilə Azərbaycanda Rəqəmsal İqtisadiyyat Strategiyası hazırlanıb. Strategiyada qlobal texnoloji trendləri və ölkənin inkişaf dinamikasını nəzərə alaraq, biznes, dövlət və cəmiyyət arasında sinerji yaratmaqla iqtisadiyyatın texnoloji transformasiyasını hədəfləmək qarşıya önəmli vəzifə kimi qoyulub.

Müasir dövrdə rəqəmsal iqtisadiyyat yalnız texnoloji yeniliklərlə deyil, eyni zamanda cəmiyyətin bütün sahələrinin – dövlət idarəçiliyindən sənayeyə, kənd təsərrüfatından təhsilə qədər – köklü transformasiyasını şərtləndirir. Azərbaycan da bu qlobal tendensiyadan kənarda qalmayaraq, rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafını milli strateji prioritetə çevirib.

Qeyd edək ki, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycanda son illər ərzində informasiya – kommunikasiya texnologiyalarına (İKT) və rəqəmsallaşmaya yönələn genişmiqyaslı islahatlar həyata keçirilib. “Azərbaycan 2030: sosial-iqtisadi inkişafa dair Milli Prioritetlər” sənədində rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafı əsas hədəflərdən biri kimi müəyyən edilib. Bununla yanaşı, 2022-ci ildə təsdiqlənən “Rəqəmsal transformasiya konsepsiyası” bu sahədə fəaliyyətlərin ardıcıl və məqsədyönlü şəkildə həyata keçirilməsini şərtləndirib.

Azərbaycan artıq “Elektron hökumət” mərhələsini geridə qoyaraq “Rəqəmsal dövlət” modelinə keçid edir. “myGov” platforması və “ASAN xidmət” modeli vətəndaşlara və sahibkarlara sürətli, şəffaf və səmərəli xidmətlərin göstərilməsini gerçəkləşdirir. Rəqəmsal sənədlərin tətbiqi, elektron imza sisteminin genişləndirilməsi və bulud texnologiyalarının dövlət orqanlarında istifadəsi bu keçidin mühüm tərkib hissələri kimi diqqət çəkir.

Rəqəmsal iqtisadiyyatın əsas drayverlərindən biri olan startap ekosistemi Azərbaycanda son illərdə sürətlə inkişaf edir. İnnovasiya və Rəqəmsal İnkişaf Agentliyi (İRİA) tərəfindən müxtəlif texnoloji təşəbbüslər, akselerasiya proqramları və startaplara maliyyə dəstəkləri həyata keçirilir. Ekspertlər tərəfindən “INNOLAND” İnkubasiya və Akselerasiya Mərkəzi, “Technest” təqaüd proqramı və “SİLICON VALLEY” ilə əməkdaşlıq layihələri bu istiqamətdə atılmış önəmli addımlar kimi yüksək dəyərləndirilir.

Pandemiya dövrü bir daha sübut etdi ki, rəqəmsal ticarət və onlayn platformalar iqtisadi dayanıqlığın təminatçısıdır. Azərbaycanda e-ticarətin həcmi ildən-ilə artır, “Azexport.az”, “Digital Trade Hub” və digər elektron platformalar vasitəsilə yerli sahibkarların məhsulları qlobal bazarlara çıxarılır. Bununla da ölkənin qeyri – neft sektorunun ixrac potensialı getdikcə genişlənir.

Rəqəmsal iqtisadiyyatın dayanıqlı inkişafı üçün insan kapitalı həlledici əhəmiyyət daşıyır. Bu baxımdan Azərbaycan hökuməti İKT üzrə ixtisaslı kadrların hazırlanmasına xüsusi önəm verir. “Technest” proqramı çərçivəsində gənclərə proqramlaşdırma, süni intellekt, kibertəhlükəsizlik və digər sahələrdə biliklər aşılanır. ADA Universiteti, Bakı Ali Neft Məktəbi və digər ali təhsil müəssisələrində rəqəmsal texnologiyalar üzrə mütəxəssis hazırlığı istiqamətində tədris proqramları yenilənir.

Azərbaycan süni intellekt sahəsində də öz potensialını inkişaf etdirmək istiqamətində ciddi addımlar atır. 2024-cü ildə təqdim edilmiş “Süni intellekt strategiyası” bu sahənin tənzimlənməsini, tətbiq imkanlarını və etik standartlarını müəyyənləşdirir. Eyni zamanda, rəqəmsallaşma fonunda kibertəhlükəsizliyin təmin olunması prioritet məsələ kimi gündəmdə saxlanılır. Xüsusilə dövlət və özəl sektorda təhlükəsizlik standartlarının tətbiqi genişlənir.

Azərbaycanın bölgələrində rəqəmsal transformasiya prosesinin sürətləndirilməsi regional bərabərsizliyin aradan qaldırılması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. “Rəqəmsal kənd”, “ağıllı şəhər” və “ağıllı kənd” layihələri bu baxımdan önəmlidir. Zəngilanın Ağalı kəndində həyata keçirilən “Ağıllı kənd” layihəsi innovativ texnologiyaların tətbiqinə nümunəvi misaldır.

Azərbaycan beynəlxalq texnoloji şirkətlər və təşkilatlarla əməkdaşlığı gücləndirərək rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafına töhfə verir. Dünya Bankı, BMT-nin Rəqəmsal Əməkdaşlıq Forumu, Avropa İttifaqı və digər tərəfdaşlar bu istiqamətdə müxtəlif layihələrin reallaşmasında iştirak edirlər. Ölkənin “Regional rəqəmsal mərkəz” ideyası çərçivəsində inkişafına bu gün mühüm önəm verilir.

Azərbaycanın rəqəmsal iqtisadiyyat strategiyası yalnız texnoloji yenilənmələri deyil, bütövlükdə, cəmiyyətin rifahını və iqtisadi dayanıqlığını hədəfləyir. Yeni çağırışlara cavab verən çevik iqtisadi modelin qurulması, texnologiya yönümlü startapların təşviqi, rəqəmsal savadlılığın artırılması və innovasiya mədəniyyətinin formalaşdırılması bu prosesin əsas dayaqlarıdır. Əminliklə demək olar ki, Azərbaycan rəqəmsal gələcəyə doğru inamla irəliləyir.