Milli Televiziya və Radio Günü

Milli Televiziya və Radio Günü yalnız bir tarix deyil, hər evin, hər küncün, hər səsin həyatımıza necə nüfuz etdiyinin simvoludur. Televiziya ekranları və radio dalğaları uzun illərdir ki, insan düşüncəsini formalaşdıran, duyğulara istiqamət verən və milli şüuru oyadan güclü vasitələr kimi çıxış edir. Bu gün biz yalnız texnologiyanın məhsuluna baxmırıq. Biz bir mədəniyyətin, bir millətin səsi və üslubu ilə üz-üzəyik.

Azərbaycanın ilk radio siqnalları havaya çıxanda, hər səs yalnız informasiya ötürmürdü. O, bir xalqın ümidini, arzularını, sevinclərini və kədərini də daşıyırdı. Televiziya ekranları işıqlananda isə, yalnız şəkillər görünmürdü. Hər bir görüntü milli yaddaşın, tariximizin və gələcək vizionumuzun bir parçalarını oxuculara çatdırırdı. Bu, sadəcə texnologiya deyil, həm də insan təcrübəsinin və milli identikliyin formalaşmasının güzgüsüdür.

Milli Televiziya və Radio Günü həm də cəmiyyətin dəyişiminin, düşüncə və duyğuların transformasiyasının şahididir. Səs dalğaları və ekran görüntüləri ilə baş verən dəyişikliklər, insan davranışlarını, gündəlik həyatın ritmini, hətta kollektiv yaddaşı təsir edir. Bəzən bir xəbər, bir proqram bir xalqın düşüncə tərzini dəyişə bilir, bəzən isə həyatın sadə, amma dərin detalları ilə insanı öz köklərinə qaytarır.

Bu gün, biz həm keçmişi xatırlayır, həm də gələcəyə baxırıq. Radio və televiziya vasitəsilə ötürülən hər mesaj, hər xəbər, hər səs yalnız indi deyil, gələcək nəsillər üçün də bir arxiv rolunu oynayır. Beləliklə, Milli Televiziya və Radio Günü həm tarixi bir hadisə, həm də milli şüurun yaşadığı bir bayramdır.

Azərbaycan mediasının inkişaf yolu, xalqın özünü tanıması və milli kimliyini gücləndirməsi baxımından unikal bir nümunədir. Radio və televiziya ilk dəfə əhaliyə çatanda, bu vasitələr yalnız informasiya ötürmə aləti deyildi, onlar bir millətin mədəni yaddaşını qoruyan, yeni nəsillərə ötürən körpü rolunu oynayırdılar.

Azərbaycanın ilk radio yayımı 1926-cı ildə başlamışdır. “Azərbaycan Radiosu” kimi tanınan bu platforma, hər bir dalğası ilə həm məlumat verir, həm də xalqın mədəni və mənəvi həyatına təsir göstərirdi. O dövrdə radio yayımı yalnız xəbər verməkdən ibarət deyildi, musiqi, poeziya və dramaturji proqramlar vasitəsilə insanlar arasında milli şüurun oyadılmasına xidmət edirdi (Azərbaycan Respublikasının Milli Arxivi, 1926–1940).

Televiziya isə Azərbaycanda 1956-cı ildə yayıma başlamışdır. İlk televizorlar çox az evdə olsa da, onların göstərdiyi proqramlar xalqın gündəlik həyatına və düşüncəsinə dərin təsir göstərmişdir. Televiziya yalnız xəbər və əyləncə deyil, həm də tarixi hadisələrin vizual yaddaşı, mədəniyyətin və milli kimliyin güzgüsü rolunu oynayırdı. Məsələn, 1960–1970-ci illərdə hazırlanan televiziya proqramları milli musiqi və ədəbiyyatı geniş auditoriyaya çatdırmaqla yanaşı, sosial və ideoloji mesajları da yayımlayırdı (Azərbaycan Televiziya Tarixi, 2005).

Texnologiyanın inkişafı ilə televiziya və radio yayımı da sürətlə dəyişdi. 1990-cı illərdən sonra rəqəmsal yayımın tətbiqi, kabel və peyk televiziyasının genişlənməsi media mühitini daha dinamik və interaktiv etdi. Bu, yalnız texnoloji dəyişiklik deyildi, eyni zamanda cəmiyyətin düşüncə tərzinin, zövqünün və sosial davranışlarının dəyişməsinin bir göstəricisi idi. İnsanlar artıq yalnız məlumat alıcıları deyildi, eyni zamanda media ilə qarşılıqlı əlaqədə olan aktiv iştirakçılara çevrilmişdilər.

Milli Televiziya və Radio Gününün əhəmiyyəti buradan gəlir. Bu vasitələr zaman-zaman həm milli kimliyin qorunmasına, həm də cəmiyyətin dəyişən dinamikasına xidmət etmişdir. Hər bir radio proqramı və televiziya yayımı həm tarixi yaddaş, həm də gələcək üçün bir dərsdir. Məsələn, Azərbaycanın müasir tarixində, televiziya vasitəsilə yayımlanan maarifləndirici proqramlar kənd və şəhər həyatının fərqli mühitlərdə yaşayan insanları yeni bilik və dəyərlərlə tanış etmişdir. Uşaqlar üçün hazırlanan təhsil proqramları onların dünyagörüşünü formalaşdırmış, gənclər üçün yayımlanan mədəni və sosial proqramlar isə milli kimlik və vətənpərvərlik duyğusunu oyatmışdır (Azərbaycanın Media və Sosial Transformasiyası, 2012).

Digər tərəfdən, 1990-cı illərdə yayımlanan sosial proqramlar insanların düşüncə tərzini dəyişdirərək qadın hüquqları, təhsil, sağlamlıq və ətraf mühit mövzularında ictimai məlumatlılığı artırmışdır. Bu, yalnız xəbər ötürmək deyildi, bu, davranışın, düşüncənin və hətta sosial münasibətlərin transformasiyası idi. Bəzən isə televiziya və radio sadəcə cəmiyyətin aynası olur. Sənət, musiqi, folklor proqramları insanların milli dəyərlərlə ünsiyyətini gücləndirir, onları tarix və mədəniyyətlə bağlı birgə düşünməyə sövq edir. Bu vasitələr, həm də insanların fərdi dünyagörüşünü kollektiv şüura bağlayan körpüdür.

Beləliklə, Milli Televiziya və Radio Gününün əhəmiyyəti yalnız texnologiya və əyləncə ilə ölçülmür, o, cəmiyyətin düşüncə tərzini, duyğularını və davranışlarını istiqamətləndirən bir güc kimi də qiymətləndirilir. İnsanlar xəbərləri yalnız qəbul etmirlər, həm də onlarla düşünür, müzakirə edir və sosial həyatın ritmini təyin edirlər.

Bu gün televizorun və radioyun qarşısında dayanarkən biz sadəcə informasiya alıcıları deyilik, biz milli yaddaşın, mədəniyyətin və gələcəyin iştirakçılarıyıq. Milli Televiziya və Radio Gününün mənası də elə buradadır: hər dalğa, hər görüntü, hər səs bizim kollektiv tariximizi və milli kimliyimizi yaşadır.

Nigar Şah