Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

Dişlər yaddaş kartımızdır?

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

Müasir əmək bazarının universitetlərdən tələb etdiyi dəyişiklik Açıqlama

Müasir əmək bazarının universitetlərdən tələb etdiyi dəyişiklik Açıqlama

Demokrat.az saytından alınan məlumata görə, Icma.az bildirir.

Əmək bazarında baş verən sürətli dəyişikliklər, süni intellekt texnologiyalarının inkişafı və yeni peşələrin yaranması ali təhsilin məzmununun da davamlı şəkildə yenilənməsini zəruri edir. Bu gün universitetlər qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri tələbələrə yalnız fundamental biliklər vermək deyil, həm də onları müasir əmək bazarının dəyişən tələblərinə uyğun bacarıqlarla hazırlamaqdır.
Hazırda universitetlərdə tədris olunan fənlər müasir dövrün tələblərini öyrədə bilir?
Demokrat.az-a mövzu ilə bağlı açıqlama verən fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Gənc Alim, Doktorant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri İlqar Orucov deyib ki, müasir əmək bazarının dinamikası, xüsusilə generativ süni intellektin, rəqəmsallaşmanın və avtomatlaşdırmanın sürətli inkişafı ali təhsil sistemini tarixin ən böyük transformasiya böhranlarından biri ilə üz-üzə qoyub: 
“Ümumilikdə, universitetlərin tədris etdiyi fənlərin müasir dövrün tələblərinə nə dərəcədə cavab verməsi təkcə Azərbaycan üçün deyil, bütün dünya üzrə ciddi müzakirə olunan məsələlərdəndir. Ali təhsilin mövcud məzmunu ilə əmək bazarının reallıqları arasında yaranan fərq universitetlər qarşısında həm yeni suallar, həm də yeni məsuliyyətlər yaradır. Bu, ali təhsil müəssisələrinin öz strategiyalarına yenidən baxmasını zəruri edir. İki il əvvəl həmmüəllifi olduğum və ali təhsil ictimaiyyəti üçün fundamental tədqiqat hesab etdiyim monoqrafiyamız işıq üzü gördü. Həmin tədqiqat fənlərarası münasibətlər, yeni biliklərin istehsalı və ali təhsilin gələcək inkişaf istiqamətləri ilə bağlı dünyada aparılan müzakirələrə perspektiv baxış təqdim edirdi. Biz həmin monoqrafiyada “Mövcud fənlər müasir dövrün tələblərini ödəyə bilirmi?” sualına da aydın cavab verməyə çalışmışdıq. Mövcud fənlər müasir dövrün tələblərini tam şəkildə ödəyə bilmir. Hazırkı ali təhsil proqramları və kurikulumlar əmək bazarının dəyişmə sürətinə qarşı struktur ləngliyi nümayiş etdirir. Universitet fənlərinin böyük hissəsi fundamental biliklərin verilməsi baxımından uğurlu olsa da, onların praktiki tətbiqi, eləcə də inter-, trans- və multidisiplinar yanaşmalar baxımından ciddi gerilik müşahidə olunur. İlk növbədə, bürokratik və ləng yenilənmə mexanizmini qeyd etmək lazımdır. Yeni fənlərin və proqramların hazırlanması, akkreditasiyası və təsdiqi uzun illər tələb edir. Halbuki süni intellekt alətləri və rəqəmsal texnologiyalar təxminən hər altı aydan bir ciddi şəkildə yenilənir. Kurikulumlar isə adətən 4-5 ildən bir dəyişdirilir. Nəticədə təhsil proqramları texnoloji inkişafın sürəti ilə ayaqlaşa bilmir”.
İlqar Orucov digər mühüm problemin akademik heyətin kompetensiya boşluğu olduğunu bildirib: 
“Professor-müəllim heyətinin əhəmiyyətli hissəsi real sənaye mühitindən uzaqdır. Xüsusilə bizim reallığımızda bu məsafə daha qabarıq hiss olunur. Tədris əsasən nəzəri biliklər üzərində qurulur, müəllimlərin bir qismi isə ən son rəqəmsal alətlərdən və süni intellekt texnologiyalarından istifadə etmək bacarığına malik deyil. Bundan başqa, təcrid olunmuş təhsil modeli də problemlərdən biridir. Fənlər hələ də bir-birindən ayrı şəkildə tədris olunur. Məsələn, hüquq fakültəsində təhsil alan tələbələrə kiber təhlükəsizlik və süni intellekt hüququ, tibb tələbələrinə isə biotexnologiya və rəqəmsal səhiyyə istiqamətində kifayət qədər bilik verilmir. Bu mövzu mənim üçün xüsusilə doğmadır. Çünki Azərbaycanda bu istiqamətdə ilk və yeganə fundamental tədqiqatlardan birini məhz biz həyata keçirmişik. Xarici alim və mütəxəssislərlə iki il davam edən araşdırmalar zamanı dünya təcrübəsini dərindən öyrənmək imkanımız olub və bu problemlərin mahiyyətinə kifayət qədər nüfuz etmişik. Ona görə də hesab edirəm ki, bu sahədə danışılacaq və müzakirə ediləcək çox məsələ var. Problemlər bununla da bitmir. Fənlərin məzmunundakı uyğunsuzluqlar, nəzəriyyə inflyasiyası, yumşaq bacarıqların diqqətdən kənarda qalması və alət yönümlü təhsilin çatışmazlığı da mövcud reallıqlardır. Proqramlar köhnəlmiş nəzəri biliklərlə zəngindir. Tələbələr nəyi bilməli olduqlarını öyrənirlər, lakin həmin bilikləri real sənayedə necə tətbiq etməyi mənimsəmirlər. Universitetlər daha çox sərt bacarıqların formalaşdırılmasına üstünlük verirlər. Halbuki süni intellekt dövründə emosional zəka, tənqidi təfəkkür, çevik adaptasiya və komanda işi kimi bacarıqlar daha çox ön plana çıxır. Təəssüf ki, bu bacarıqlar fənn səviyyəsində sistemli şəkildə tədris edilmir. Məsələn, biznes idarəçiliyi ixtisasında hələ də klassik idarəetmə modelləri öyrədilir. Halbuki müasir şirkətlərin istifadə etdiyi çevik idarəetmə metodologiyaları, data analitikası və data vizuallaşdırma alətləri proqramlara kifayət qədər inteqrasiya olunmayıb”.
Sədr söyləyib ki, bütün bu problemlərə baxmayaraq, müsbət tendensiyalar da mövcuddur:
“Dünyanın qabaqcıl universitetlərinin bir qismi artıq fənləri müxtəlif platformaların sənaye sertifikatları ilə inteqrasiya edir. Google, Microsoft və digər texnologiya şirkətlərinin sertifikat proqramları tədris prosesinə daxil edilir. Həmçinin əsas ixtisas fənləri köhnə qalsa da, seçmə fənlər blokunda “Süni intellektə giriş”, “Böyük data” kimi yeni modullar təklif olunur. Ali təhsilin məzmununun yenilənməsi üçün bir sıra strateji addımlar atılmalıdır. İlk olaraq, fənlərin məzmunu 70/30 modeli üzrə qurula bilər. Fənnin 70 faizi fundamental və uzunmüddətli əhəmiyyətini qoruyan elmi biliklərdən, 30 faizi isə hər il sənayenin tələblərinə uyğun yenilənən dinamik məzmundan ibarət olmalıdır. Bundan əlavə, süni intellektin kross-kurikulum inteqrasiyası vacibdir. Süni intellekt ayrıca bir fənn kimi deyil, bütün fənlərin daxilində köməkçi alət və iş metodu kimi öyrədilməlidir. Eyni zamanda sənaye inteqrasiyalı fənlərə daha geniş yer verilməlidir. Fənlərin sillabusları aparıcı şirkətlərin ekspertləri ilə birlikdə hazırlanmalı, dərs saatlarının müəyyən hissəsi isə birbaşa sənaye mütəxəssisləri tərəfindən keçirilməlidir. Dünyanın qabaqcıl ali təhsil sistemlərində tətbiq olunan dual təhsil modeli artıq bunun uğurlu nümunəsidir. Əzbərçiliyə əsaslanan klassik imtahan sistemi də mərhələli şəkildə dəyişdirilməlidir. Qiymətləndirmə real bazar problemlərinin həllinə yönəlmiş layihə əsaslı modellərlə əvəz olunmalıdır. Mən bunu Almaniyanın nüfuzlu ali məktəblərindən biri olan Berlin Texniki Universitetində də müşahidə etmişəm. Oğlum həmin universitetdə magistr təhsili alır və universitetdə olarkən tələbələrin əsasən layihə əsaslı təhsil modeli ilə işlədiyini yaxından görmək imkanım olub. Müasir universitet fənləri artıq tələbəyə ömürlük bilik verə bilməz. Çünki biliklərin yararlılıq müddəti əvvəlki dövrlərlə müqayisədə xeyli qısalıb. Elmi-texnoloji inkişafın sürəti biliklərin ömrünü azaldıb. Buna görə də universitetlərin əsas missiyası tələbələrə konkret informasiyanı əzbərlətmək deyil, onlara öyrənməyi öyrətmək, dəyişikliklərə çevik uyğunlaşma bacarığı qazandırmaq olmalıdır. Rəqəmsal transformasiyaya uyğunlaşmayan ali təhsil müəssisələri yaxın gələcəkdə rəqabətqabiliyyətli kadr hazırlamaq funksiyasını itirmək riski ilə üz-üzə qalacaqlar. Bu baxımdan universitetlər artıq indidən bu istiqamətdə ciddi düşünməli və uzunmüddətli strategiyalar formalaşdırmalıdırlar.
Təəssüf ki, Azərbaycanın əksər universitetlərində bu problem hələ də aktual olaraq qalır və ən ciddi çatışmazlıqlardan biri də məhz bu dəyişiklikləri həyata keçirəcək sistemli strategiyanın olmamasıdır”.
Fidan Hacızadə
Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:157
embedMənbə:https://demokrat.az
archiveBu xəbər 05 Avqust 2026 21:05 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see396

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see317

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see296

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see295

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see292

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see287

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see287

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see270

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see269

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see265

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see257

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see251

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see250

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see239

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see233

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see228

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see207

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see205

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

17 Noyabr 2026 12:44see184

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see177
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri