Müəllimlərə mane olan əlavə tapşırıqlar: Dərs deyək, yoxsa sənəd hazırlayaq?

Azərbaycanda müəllimlərin dərsə ayırmalı olduqları vaxtdan daha çoxunu yazı-pozu işlərinə həsr etdikləri, üstəlik, böyük bir hissəsinin öz hüquq və vəzifələrini tam bilmədiyi iddia edilir.

Oxu.Az xəbər verir ki, sosial şəbəkədə açılan müvafiq müzakirələrdə qeyd olunub ki, məktəbdə müəllimlərdən yalnız dərs icmalı və dərs proqramı kimi sənədlər tələb edilə bilər, digər - məsələn, tədbirlərin, iclasların və açıq dərslərin sənədlərinin hazırlanması yalnız məktəb rəhbərliyi - direktor, dərs hissə müdiri, təşkilatçı müavinin səlahiyyətindədir.

"Müəllimlərdən əlavə sənədlərin tələb olunması qanunsuzdur. Məktəb rəhbərlərinin özlərinin etməli olduqları işləri müəllimlərin üzərinə atması isə hüquqaziddir. Müəllimlərin əmək müqaviləsində və hüquq sənədlərində belə əlavə vəzifələr nəzərdə tutulmayıb", - deyə istifadəçilərdən biri vurğulayıb.

Məsələ ilə bağlı Oxu.Az-a açıqlama verən təhsil eksperti Elçin Əfəndi əvvəlki dövrlərlə müqayisədə bu gün müəllimlərin yazı-pozu işlərinə daha çox zaman ayırmalı olduqlarını təsdiqləyib.

O qeyd edib ki, bu tələblərin yerinə yetirilməsinə ayrılan zaman müəllimi həm fiziki, həm də mənəvi baxımdan yorur:

"Tədris prosesində bəzən təhsilalanlara ayrılan zamandan məhz bəzi əlavə tələblərin yerinə yetirilməsi üçün istifadə olunur. Bu isə təhsilalanların haqqını əllərindən almış olur.

Əvvəllər təhsilverənlər, yəni müəllimlər yalnız sinif jurnalına qeydlərini aparıb, qalan zamanı dərsə həsr edirdilərsə, indi əksər hallarda bəzi təhsil müəssisə rəhbərləri tərəfindən verilən tapşırığı və ya qoyulan öhdəliyi yerinə yetirməyə çalışırlar".

"Təhsil haqqında qanunvericiliyə əsasən, təhsilverənlərin öz hüquqları və öhdəlikləri var. Əlbəttə, həmin öhdəliklərdən savayı tələblərin olması yolverilməzdir.

Bu gün müəssisə rəhbərinin, müavinlərinin, uşaq birliyi rəhbərinin və s. aparacağı qeydləri təhsilverənlər aparmamalıdırlar. Təhsilverənlər yalnız görülən işlərlə bağlı hesabat üçün qeydlərini aparmalıdırlar.

Son dövrlər elektron jurnalların işlənməsi, summativ qiymətləndirmələrin təyini, aparılması, qiymətləndirilməsi və s. təhsilverənlərin üzərindədir. Bütün bunlarla paralel öz öhdəliklərindən kənar nələrinsə tələb olunmasına təhsilverənlər etirazlarını bildirə bilərlər.

Bu gün 160 000 nəfərdən çox təhsilverən 4 400-dən çox tam və ümumi orta təhsil müəssisəsində çalışır və onların da əksəriyyəti öz vəzifə və öhdəlikləri, funksiyaları barədə tam məlumata sahib deyil. Əlbəttə, bunları bilsələr, onlardan tələb olunanların doğru və ya yanlış olmaları barədə öz fikirlərini bildirər və özlərinə aid olmayan tapşırıqları yerinə yetirməzlər", - deyə E.Əfəndi qeyd edib.

E.Əfəndi onu da vurğulayıb ki, zamanında müəllimlərə qarşı olan təzyiqlər, bilərəkdən müəllim nüfuzunun aşağı salınması ilə bağlı aparılan təbliğat təhsil müəssislərində müəllimləri bir növ asılı vəziyyətə salıb.

"Müəllimlər bir çox məsələlərdə ehtiyatla davranmalı olduqları üçün bir çoxları fürsət bilib, bu məqamdan istifadə edir və öz öhdəliklərində olan məsələləri də müəllimlərin üzərinə dövr edirlər. Bu da əlbəttə ki, nə insani baxımdan, nə də peşə etikası baxımından doğru deyil. Hər kəs öz vəzifə funksiyaları və vəzifə öhdəlikləri çərçivəsində iş görməlidir. Müəllimlər də bu funksiya və öhdəlikləri yaxşı bilməli və onlardan tələb olunan kənar tapşırıqları icra etməməlidirlər", - ekspert əlavə edib.

Müəllim Rumiyyə Camalova isə Oxu.Az-a açıqlamasında müəllimlərin dərs keçməkdən daha çox, əlavə işlərə zaman ayırmalı olduqlarını bu cür izah edib:

"Müəllimlərin iş yükü, doğrudan da, çox ağırlaşıb. Hazırda müəllimlər həm kağız, həm də elektron jurnal işləyirlər. Elektron jurnal işləmək üçün orta məktəblərdə, demək olar ki, şərait yoxdur. Ona görə də müəllimlər kağız jurnalı məktəbdə yazdıqları halda, elektron jurnalı evdə yazmaq məcburiyyətində qalırlar.

Eyni zamanda, müəllim inkişaf göstəricisi hesab olunan sertifikatlarla bağlı daim təlimlərdə olmalıdır. Bu səbəbdən dərsdən sonra təlimlərə də qatılmalıdır.

Elektron jurnaldan başqa, gündəlik formativ qiymətləndirmə aparmalıdır. Bu bir tələbdir - həm qiymətləndirmə konsepsiyasında, həm də təhsil siyasətimizdə əsas məsələdir.

Gündəlik qiymətləndirmə prosesinin aparılması da müəllim üçün ikiqat problemdir. Çünki müəllim sinifdə olan bütün uşaqların hər biri haqqında məlumatı həmin o formativ qiymətləndirmə jurnalında yazmalıdır. İndi təsəvvür edin ki, bir sinifdə 25-30 şagird varsa, bu nə qədər zaman alır. Üstəlik, təsəvvür edin ki, bu, bir sinfə aid deyil. Tutaq ki, müəllim 9a, 9b, 9c siniflərinə dərs deyirsə və hər sinifdə 30 nəfər varsa, onların hamısının formativ qiymətləndirməsini aparmalıdır. Bu isə o deməkdir ki, müəllim həmin bu 90 nəfər haqqında formativ qiymətləndirmədə nəsə yazmalıdır. Müəllimlərin hər dəfə bu jurnalları doldurmaq məcburiyyəti əlavə yükün artırmasıdır".

O qeyd edib ki, bütün bunlarla yanaşı, müəllim həm də kiçik summativ qiymətləndirmə (KSQ) aparmalıdır. Bu zaman da bütün şagirdlərin data-analizləri, təhlilləri aparılmalı və təhlilin nəticəsi yenə də həm müəllimin gündəliyində, həm elektron şəkildə "Excel" proqramında, həm də qrafik diaqramlarda göstərilməlidir.

"Ən çox zaman itkisi tələb edən işlərdən biri də gündəlik cari planlama aparmaq tələbidir. Müəllim hər dərsə girməzdən əvvəl bu cari planlamanı yazmalıdır. Bu həm illik, həm də gündəlik planlamadır və ona direktor müavini imza atmalıdır. Bütün bu sadaladıqlarım arasında cari və perspektiv planlaşma mütləqdir, qalanları isə əlavə yükdür. Gündəlik görməli olduğumuz işlərin üstünə bəzən görməli olmadığımız işlər də gəlir, əlavə də nələrisə yazmalı oluruq. Bütün bu kimi proseslər isə olduqca yorucudur və əlbəttə ki, müəllimin məhsuldarlığını azaldır, dərsə fokuslanmasına mane olur", - deyə R.Camalova vurğulayıb.

Əzizə İsmayılova