Icma.az
close
up
RU
Menu

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

“Qərbin son şansı: Yeni dünya düzənini necə qurmaq olar?“ “Foreign Affairs“

“Qərbin son şansı: Yeni dünya düzənini necə qurmaq olar?“ “Foreign Affairs“

Icma.az, Moderator.az portalından verilən məlumatlara əsaslanaraq xəbər verir.

"Dünya çoxtərəfliliklə çoxqütblülük arasında təhlükəli qarşıdurmaya daxil olub..."

"Soyuq müharibə"dən sonra formalaşmış beynəlxalq düzən artıq dağılma mərhələsindədir. Bəşəriyyət bu gün iki fərqli yol arasında sıxışıb: qaydalara əsaslanan çoxtərəfli əməkdaşlıq və böyük güclərin rəqabətinə söykənən çoxqütblülük. 

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə Finlandiya prezidenti Aleksandr Stubb "Foreign Affairs" nəşrindəki məqaləsində yazıb.

Köhnə sistemin süqutu: çoxqütblü xaosa doğru

Son dörd ildə planet əvvəlki otuz ildən daha sürətlə dəyişib - münaqişələr artır, demokratiyalar zəifləyir, Avropa, Yaxın Şərq və Afrika yeni qarşıdurmalar içindədir. Qlobal iqtisadiyyat, ticarət, enerji və informasiya - bir vaxtlar dünyanı birləşdirəcəyi gözlənilən qüvvələr indi onu daha da parçalayır.

ABŞ-Çin rəqabəti yeni geosiyasi çərçivəni qurur, lakin prosesin taleyi təkcə böyük güclərdən asılı deyil: Braziliya, Hindistan, Meksika, Səudiyyə Ərəbistanı, Nigeriya, Türkiyə kimi orta dövlətlər də oyunun qaydalarını dəyişir. Onların seçimi dünyanın əməkdaşlığa, yoxsa daha dərin parçalanmaya sürüklənəcəyini müəyyən edə bilər.

Stubbin fikrincə, qarşıdakı 5-10 il yeni dünya nizamının istiqamətini uzun müddətə müəyyən edəcək. Qərb indi sübut etməlidir ki, o, monoloq yox, dialoq aparmağa - ikiüzlü standartlar yox, ardıcıl siyasət yürütməyə qadirdir. Əks halda dünya rəqabət burulğanına düşəcək.

Tarixin qayıdışı və çoxtərəfliliyin aşınması

Stubb xatırladır ki, Berlin divarı dağılanda dünya liberal qaydalara əsaslanan birgə gələcəyə inanıb. Lakin 11 sentyabr, İraq və Əfqanıstan müdaxilələri, 2008-ci ilin qlobal maliyyə böhranı və Çinin sürətli yüksəlişi bu inamı sarsıdıb. ABŞ artıq qlobal siyasəti təkbaşına idarə edə bilmir, beynəlxalq institutlara inam azalır, texnoloji rəqabət kəskinləşir.

2022-ci ildə Rusiya-Ukrayna müharibəsi qaydalara əsaslanan sistemə ən ağır zərbələrdən birini vurdu. Müəllif qeyd edir ki, indi beynəlxalq sistem çoxtərəflilikdən çoxqütblülüyə keçir: birinci halda bütün dövlətlər bərabər qaydalara tabe olur, ikinci halda isə böyük güclərin situativ sövdələşmələri üstünlük qazanır. Bu isə institutları zəiflədir, kiçik ölkələri kənarda qoyur və xaosu dərinləşdirir.

Artıq ABŞ da, Çin də, bir çox regional bloklar da ikitərəfli və transaksion siyasəti üstün tutur. Halbuki iqlim, texnologiyalar, yoxsulluq, təhlükəsizlik kimi qlobal problemlər yalnız çoxtərəfli yanaşma ilə həll oluna bilər.

"Dəyərlərə əsaslanan realizm”: Qərbin çıxış yolu nədir?

Stubbun fikrincə, dünya nizamı üç dayağa söykənir: dəyərlər, maraqlar və güc. Kiçik dövlət kimi Finlandiya öz təsirini məhz ittifaqlar və dəyərlər üzərində qurub. Soyuq müharibə dövründə "finlandiyalaşdırma" adlandırılan məcburi kompromislər ölkəyə müstəqilliyi qorumağa imkan versə də, bu siyasətin yenidən təkrar olunması mümkün deyil və Ukrayna üçün məqbul model sayıla bilməz.

Finlandiyanın NATO-ya üzvlüyü Stubbun dəyərlərə əsaslanan realizm" adlandırdığı yanaşmadan doğur: universal hüquqlar, suverenlik və qaydalara hörmət əsas prinsipdir, amma dünya müxtəlifdir və problemlər yalnız "özünəoxşarlarla" əməkdaşlıq etməklə həll olunmur.

Stubb hesab edir ki, Qərb həm institutları yeniləməli, həm də BMT, ÜTT, BVF kimi qurumlarda güc bölgüsünü dəyişməli, yüksələn qlobal Cənubun rolunu qəbul etməlidir. Əks halda çoxtərəflilik dağılacaq və planet daha sərt çoxqütblü qarşıdurmaya sürüklənəcək.

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:161
embedMənbə:https://moderator.az
archiveBu xəbər 03 Dekabr 2025 19:52 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see338

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see320

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see315

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see298

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see294

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see291

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see282

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see274

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see263

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see258

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see247

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see245

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see241

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see237

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see230

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see221

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

19 Noyabr 2026 17:30see219

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see216

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see215

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see211
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri