Müharibəsiz 30 gün: Kreml Ciddə razılaşmalarına “hə” deyəcəkmi?

Martın 11-də Səudiyyə Ərəbistanının Ciddə şəhərində Amerika və Ukrayna nümayəndə heyətlərinin görüşü baş tutub. Bu görüş, ilk növbədə, Kiyevin amerikalılara hansı güzəştlərə getməyə hazır olduğu sualına cavab verməli idi.
İlkin fərqli mövqelərini nəzərə alsaq, belə görünürdü ki, görüş ən yaxşı halda saatların sinxronlaşdırılması, hətta qalmaqalla bitəcək. Bununla belə, təxminən 9 saat davam edən danışıqlardan sonra məlum olub ki, amerikalılar daha etibarlıdırlar: Ukrayna 30 gün ərzində tam atəşkəsə razılaşıb, bunun müqabilində ABŞ dərhal Kiyevə kəşfiyyat məlumatı verməyə və “təhlükəsizlik sahəsində ona kömək etməyə” söz verib, yəni bu, silah təchizatının bərpası deməkdir.
Bundan əlavə, Kiyev və Vaşinqton nadir torpaq metalları ilə bağlı “mümkün qədər tez” saziş bağlamaq barədə razılığa gəliblər.
Reyting.az xəbər verir ki, bu barədə “Kommersant” yazıb.
Rusiya nəşrinin təhlilində qeyd olunur:
Ciddədəki görüş günortadan az sonra başlayıb, amerikalıların gec gəlməsi səbəbindən bir qədər gecikmə ilə. Amerika danışıqlar qrupunda, çox güman ki, Rusiya nümayəndələri ilə Ər-Riyadda aparılan son danışıqlar zamanı Ukrayna mövzusunu araşdırmağa müvəffəq olmuş şəxslər var idi: dövlət katibi Marko Rubio, ABŞ-nın milli təhlükəsizlik müşaviri Mayk Vals və ABŞ prezidentinin xüsusi nümayəndəsi Stiv Vitkoff. Kiyevdən olan danışıqların üçlüyünə Ukraynanın xarici işlər naziri Andrey Sibiqa, prezident aparatının rəhbəri Andrey Yermak və müdafiə naziri Rustem Umerov daxil idi.
Ukrayna lideri Vladimir Zelenski bir gün əvvəl Səudiyyə Ərəbistanına vəliəhd şahzadə Məhəmməd bin Salmanla görüşmək üçün gəlsə də, danışıqlara dəvət edilməyib.
ABŞ dövlət katibi Marko Rubio amerikalıların görüşdən nə gözlədikləri barədə danışıb: “Biz Ukraynanın mövqeyini başa düşməliyik və onların hansı güzəştlərə getməyə hazır olduqları barədə ümumi təsəvvürə malik olmalıyıq, çünki hər iki tərəf güzəştə getməyincə siz atəşkəsə və bu müharibənin bitməsinə nail olmayacaqsınız”.
Cənab Rubio daha sonra Amerika tərəfinin Ukraynadan hansı güzəştlər gözlədiyinə eyham vuraraq qeyd edib ki, Kiyev çətin ki, 2014-cü ildən bəri itirdiyi bütün əraziləri geri ala bilsin. Ciddə danışıqlarında ABŞ nümayəndə heyəti ukraynalıların 2014 və ya 2022-ci il sərhədlərinə qayıtmaq tələblərini "eşitmək istəmir", bunu danışıqlar günü Britaniyanın “Sky News” telekanalına adı açıqlanmayan bir neçə ABŞ rəsmisi təsdiqləyib.
Ukraynanın Amerika tərəfinin istək siyahısına gəlincə, A. Yermakın danışıqlar ərəfəsində qeyd etdiyi kimi, Ukrayna üçün təhlükəsizlik təminatı əsas olaraq qalır.
Düzdür, o, etiraf etdi ki, iclasda bu məsələyə yalnız ilkin əsaslarla baxıla bilərdi. “Ən önəmlisi bu prosesə necə başlamaqdır və biz çox açığıq. Lakin sonradan məlum oldu ki, həmin gün danışıqların ikinci raundunda təhlükəsizlik təminatlarına diqqət yetirilib.
Bundan əlavə, bir sıra Avropa KİV-lərinin məlumatına görə, ukraynalılar Ciddəyə Fransa-Britaniya tandeminin ötən həftə təklif etdiyi planı xatırladan bir təkliflə gəliblər: PUA zərbələri və uzaqmənzilli raketləri, eləcə də Qara dənizdə hərbi əməliyyatları dayandırmaqla “qismən atəşkəs”. Bunun müqabilində Kiyev Vaşinqtondan ukraynalılarla kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsini və silah tədarükünü dayandırmaq qərarına yenidən baxacağını gözləyirdi. Cari danışıqlardan əvvəl Marko Rubio məsələnin müzakirə ediləcəyini, lakin onun nəticəsinin danışıqların nə dərəcədə səmərəli olmasından asılı olacağını açıq şəkildə bildirmişdi.
Xatırladaq ki, ABŞ martın 4-də Ağ evdə Vladimir Zelenski, Donald Tramp və ABŞ vitse-prezidenti J.D.Vens arasında qalmaqallı görüşdən az sonra Kiyevə hərbi təchizatı dayandırdığını elan edib. Söz müharibəsi fonunda Trampın ABŞ-ın davamlı dəstəyinin açarı kimi gördüyü nadir torpaq elementləri sazişi də qeyri-müəyyən vəziyyətdə qaldı.
Tamamilə fərqli tələb mövqelərini nəzərə alsaq, əvvəlcə danışıqların konkret irəliləyişə səbəb olmayacağı görünürdü. Bununla belə, onların işə salınmasından 7 saat sonra Dövlət Departamentinin sözçüsü Tammi Brus ABŞ-nın nikbin olduğunu və “bəşəriyyət üçün fantastik xəbərin” ortaya çıxmasını gözlədiyini söylədi. Nəhayət, danışıqlar gecə saatlarında başa çatdıqdan dərhal sonra Ağ ev onların “məhsuldar” olduğunu və D. Trampın onlardan “müsbət xəbərlər” aldığını bəyan edib.
Tezliklə tərəflər birgə bəyanat yayaraq, Ukraynanın ABŞ-nın 30 günlük atəşkəs rejiminin tətbiqi təklifini qəbul etməyə hazır olduğunu bildirib.
ABŞ öz növbəsində Kiyevlə kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsində fasiləni dərhal aradan qaldıracağını və Ukraynaya təhlükəsizlik yardımını bərpa edəcəyini vəd edib. Bundan əlavə, tərəflər nadir torpaq metalları üzrə "mümkün qədər tez" müqavilə bağlamaq barədə razılığa gəliblər.
Nəhayət, Marko Rubionun dediyi kimi, Kiyev Moskva ilə “dərhal danışıqlara” razılıq verib. Dövlət katibi əlavə edib ki, ABŞ hazırda atəşkəs təklifinə Rusiya Federasiyasından müsbət cavab gözləyir.
Moskvanın cavabı çox güman ki, bir sıra Qərb nəşrlərinin yazdığına görə, martın 16-dan əvvəl Rusiya paytaxtına gələcəyi gözlənilən Stiv Vitkoffun Moskvaya səfərindən sonra aydınlaşacaq.
Moskvada isə bu səfər təsdiqlənməyib. Prezidentin mətbuat katibi Dmitri Peskov Trampın müşavirinin Moskvaya uçmaq planları ilə bağlı xəbərləri şərh etməyi xahiş edərkən, "hazırda Qərb mediasında çoxlu yanlış məlumatlar, reallığa uyğun gəlməyən çoxlu şayiələr var", - deyib.
Y. QACAR