Münasibətlərimiz milli maraqlarımızdır

Azərbaycan və İsrail arasında qarşılıqlı dostluq və əməkdaşlıq əlaqələri ənənəvi tarixi- mədəni köklərə əsaslanır. Azərbaycan və İsrail xalqları daim tarixin bütün çətin dövrlərində qarşılıqlı anlaşma, tolerantlıq mühitində birgəyaşayış nümunəsini bütün dünyaya nümayiş etdiribdir. Yəhudilik ölkəmizdə tarixən dağ yəhudiləri ilə təmsil olunub.
Azərbaycan torpağında heç zaman milli-etnik dözümsüzlüyə bir sıra ölkələrdə müşahidə olunan antisemitizm təzahürlərinə yer olmayıb. Bu səbəbdəndir ki, yəhudilərin ən çox uyğunlaşdığı ölkələrdən biri məhz Azərbaycandır. Qarabağ döyüşlərində neçə qəhrəman yəhudi oğulları canlarını bu Vətən yolunda sipər edib, şəhidlik zirvəsinə yüksəlib. Qarabağ müharibəsində ermənilərin xeyli canlı qüvvəsini, zirehli texnikasını məhv edən, şəhid Milli Qəhrəmanımız Albert Aqarunov Azərbaycan xalqının qəlbində əbədiyaşarlıq qazanıb.
Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini tanıyan ilk ölkələrdən biri İsrail olmuşdur. 1993-cü ilin avqustundan İsrailin Azərbaycanda səfirliyi fəaliyyət göstərir. İki ölkə arasında münasibətlərin inkişafına İsrail və Azərbaycan dövlət başçılarının görüşləri təkan verib.
Bu gün beynəlxalq təşkilatlarda və xarici ölkələrdə Azərbaycanın mövqeyini qətiyyətlə dəstəkləyən ölkələrdən İsrailin fəallığı xüsusilə seşilir. Prezident İlham Əliyevin xarici ölkələrə səfərləri və beynəlxalq təşkilatlarda görüşləri zamanı yəhudi icmasının üzvləri ilə görüşləri, aparıcı yəhudi təşkilatlarının rəhbərləri ilə səmərəli və yaddaqalan müzakirələri münasibətlərin inkişafına daha da güclü stimul verib. Dövlətimizin başçısı dəfələrlər Bakıda Əsas Amerika Yəhudi Təşkilatlarının Prezidentləri Konfransının rəhbərlərini qəbul edib və bu cür görüşlər əlaqələrimizə impulslar veribdir.
Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti Mehriban xanım Əliyevanın ABŞ-a səfəri zamanı yəhidi icması, yəhudi milli təşkilatlarının və Amerika İsrail İctimai Əlaqələr Komitəsinin üzvləri ilə faydalı görüş və müzakirələri də əlaqələrin dinamikasına təhfə verib.
Hər iki ölkəni yaxınlaşdıran digər bir mühüm amillərdən biri yəhudi diasporunun Azərbaycanla bağlı fəaliyyətidir. Yəhudi lobbisi hər zaman beynəlxalq səviyyədə Azərbaycanın maraqlarını müdafiə edibdir. Erməni təxribatı sayəsində ABŞ konqresində qəbul olunmuş məlum “907-ci düzəliş”in dondurulmasında da Amerikanın yəhudi lobbisi də mühüm rol oynayıbdır. Əbəs yerə deyil ki, Azərbaycan ölkəmizdən İsrailə gedən yəhudiləri “Azərbaycan diasporu” adlandırır.
İsrail və Azərbaycan arasında qarşılıqlı etimada əsaslanan möhkəm əməkdaşlıq və tərəfdaşlıq telləri təkcə ərəb–müsəlman dünyası üçün deyil, dünya ölkələrinin əksəriyyəti üçün də həqiqi modeldir. Respublikamızda Azərbaycan–İsrail Dostluğu Mərkəzi, “Soxnut” yəhudi gentliyi, “Coynt” və “Vaad-L-Xatzola” adlı yəhudi ənənəsinin qorunması və mühafizəsi ilə məşğul olan komitələr, dini məktəblər – iyeşivalar, yəhudi icmalarının mədəniyyət mərkəzləri, “Yeva” adlı qadın cəmiyyəti və digər qeyri-hökumət təşkilatları fəaliyyət göstərir. Bundan başqa, Bakı Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsində ivrit dili tədris edilir. Cənubi Qafqazda ən böyük yəhudi təhsil mərkəzi Heydər Əliyev Fondunun “Tolerantlığın ünvanı – Azərbaycan” layihəsi çərçivəsində “Or-Avner” Beynəlxalq Fondu tərəfindən inşa edilən, Bakıda yaşayan yəhudi uşaqları üçün nəzərdə tutulan “Xabad-Or-Avner”dir.
Hazırda Bakı şəhərində yəhudilərin üç sinaqoqu mövcuddur. 2003-cü ildə açılmış məbəd isə Avropada ən böyük sinaqoqlardan biri hesab olunur. Bütün bunlar tolerantlığın, birgəyaşayışın, insanpərvərliyin.
Vaqif Abdullayev, siyasi elmlər doktoru, professor