Natamamlıq kompleksi nədir?

“​Natamamlıq kompleksi Alfred Adler tərəfindən irəli sürülən və individual psixologiya sahəsində araşdırılan insanın özünü mənəvi və fiziki cəhətdən dəyərsiz, uğursuz, bacarıqsız hiss etdiyi psixoloji vəziyyətdir. Onun fikrincə, övladlara valideynləri tərəfindən lazımi qayğı və diqqətin göstərilməməsi və ya hədsiz valideyn qayğısı bu kompleksin yaranmasına ciddi təsir edir”. Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında psixoloq Günel Allahverdiyeva deyib.

Psixoloq sözlərinə belə davam edib: “​Özünü sübut etmək cəhdinə əsaslanan natamamlıq kompleksi güclü asosial davranışlara səbəb olur. Natamamlıq kompleksi insanın özünü başqalarından daha az dəyərli hiss etməsidir. Natamamlıq kompleksi olan insanlar tez-tez öz qabiliyyətləri haqqında şişirdilmiş düşüncələrə sahib olurlar və buna görə də özlərinə həddindən artıq tənqidi münasibət bəsləyirlər.

​Natamamlıq kompleksinin əsas yaranma səbəbləri:

​Natamamlıq kompleksinin səbəbləri arasında uşaqlıq təcrübəsi, ailədaxili təzyiqlər, ailənin seçdiyi tərbiyə üsulu, obsessiyalar, mədəniyyət və ətraf mühit amilləri var. Əsasən uşaqlıq təcrübələri bu kompleksin formalaşmasına böyük təsir göstərir. Uşaqlıqda yaşanan neqativ təcrübələr insanın özünə inamını və özünə hörmətini zədələyə, natamamlıq kompleksinin yaranmasına səbəb ola bilər.

​Həmçinin, valideynlərin uşaqları mütəmadi tənqid etmələri, onları “axmaq”, “bacarıqsız", “tənbəl”, “qabiliyyətsiz” kimi pis adlarla çağırmaları da buna səbəb olan amillərdəndir. Uşaqlar valideynlərinə o qədər inanırlar ki, onların özləri barəsində dedikləri bütün bu sözləri həqiqət kimi qəbul edirlər. Belə uşaqlar böyüdükdən sonra bütün həyatları boyu bu kompleksdən əziyyət çəkirlər. Bir çoxları isə bundan heç bir zaman qurtula bilmir və hətta bu komplekslərini sonradan öz övladlarına da ötürürlər.

​Natamamlıq kompleksi olan insanların bəzi əlamətlərinə aşağıdakılar aiddir:

• Həddindən artıq özünü tənqid etmək: natamamlıq kompleksi olan insanlar özlərinə həddindən artıq tənqidi yanaşmağa meyilli olurlar. Onlar öz güclərinə inanmırlar və özlərini həmişə sərt tənqid edirlər.

• Sosial geri çəkilmə: natamamlıq kompleksi olan insanlar arxa planda özlərini daha rahat hiss edirlər, sosial vəziyyətlərdən və qarşılıqlı əlaqədən qaçmağa meyilli olurlar. Buna görə də onlar dost tapmaqda çətinlik çəkirlər.

• Özünə hörmətin aşağı olması: natamamlıq kompleksi olan insanlarda özünə hörmətin aşağı olması müşahidə olunur. Onlar özlərini natamam hiss etdikləri üçün özlərinə dəyər vermirlər və özlərinə olan hörmətləri aşağı olur.

• Başqalarını mühakimə etmək: natamamlıq kompleksi olan insanlar özlərini dəyərsiz hiss etdikləri üçün öz səhvlərinin və uğursuzluqlarının səbəbini başqalarında görürlər. Öz yaxınlarının uğursuzluqlarını gördükdə isə çox sevinirlər.

• Qarışı tərəfə zorakılıq tətbiq etmək meylinə sahib olmaq: natamamlıq kompleksi olan insanlar özlərini ifadə edə bilmədikləri üçün ətrafda olan insanlara zorakı münasibət göstərməyə meyilli olurlar.

​Natamamlıq kompleksindən əziyyət çəkən və heç bir yolla bu kompleksin doğurduğu tələbatları ödəyə bilməyən şəxslər çox vaxt spirtli içkilərdən, narkotik vasitələrdən asılılığa düşürlər. Natamamlıq kompleksi uzun müddət davam edərsə, fərd psixoloji problemlər yaşamağa başlayır. Depressiya, narahatlıq, stres və özünəqapanma kimi vəziyyətlər natamamlıq kompleksinin nəticəsində meydana çıxa bilir. Bu cür vəziyyətlər fərdin gündəlik həyatına və iş fəaliyyətinə də mənfi təsir edir.

Natamamlıq kompleksindən necə qurtulmaq olar?
​Natamamlıq kompleksindən qurtulmaq üçün ilk növbədə, fərd öz düşüncə tərzini dəyişdirməli və özünə olan münasibətini yaxşılaşdırmalıdır. Ətrafımızda, yaxınlarımızda, xüsusilə, uşaqlarda bu kompleksin olduğunu gördükdə biz onları qərarsızlıqdan vaz keçirməyə çalışmalıyıq. Onları daim ruhlandırmalı və cəsarətləndirməliyik. Öz uğurlarına fokuslanmağa və keçmiş uğursuzluqları geridə qoymalarına kömək etməliyik. Üzləşdikləri çətinliklərin hər birinin öhdəsindən gələ biləcəkləri inancını onlarda oyatmalıyıq. Yalnız bu yolla onlara özünə inam hissi aşılaya bilər və natamamlıq kompleksindən azad olmalarına kömək edə bilərik. Hər bir uğur fərdin özünə inamını artırır və kompleksdən azad olmasına şərait yaradır.

​Natamamlıq kompleksi ilə mübarizə aparmaq üçün psixoloji dəstək almaq da vacibdir. Psixoloq və ya məsləhətçilərin köməyi ilə fərd öz komplekslərini daha yaxşı anlaya bilər və onlarla mübarizə aparma yollarını öyrənə bilər. Terapiya fərdlərə özünə inam və sosial əlaqələrini yenidən qurmaqda kömək edir”.

Ayşən Vəli