Naxçıvanın “Böyük bağ”ı

Naxçıvan şəhərində “Böyük bağ” Mədəniyyət və İstirahət parkı var. El arasında, sadəcə, “Böyük bağ” kimi tanınıb. Yaşı bir əsrdən çox olan bu bağ yaşlı nəslin yaddaşında unudulmaz anların yaşandığı bir məkandır. Bir vaxtlar şəhərin ictimai-mədəni həyatının mərkəzi olub.

“Böyük bağ” 1914-cü ildə yerli xeyriyyəçilər – Şahbazağa Kəngərli və Kərbəlayi Musanın maliyyə vəsaiti hesabına salınıb. Onlar həm də Naxçıvan şəhərinə ilk dəfə içməli su xətti çəkdiriblər. Bağı suvarmaq üçün şəhərin ortasından axan Bazar çayından bura su arxı da çəkilib. İlk olaraq bağda çinar, qarağac, akasiya və s. ağaclar əkilib. Əvvəlcə adına “Padşah bağı” deyilib, müəyyən bir dövrdə isə “Sultaniyyə” də adlandırılıb.

Deyilənlərə görə, bu ərazi vaxtilə köhnə qəbiristanlıq yeri olub. Rus tədqiqatçısı Nikitinin yazdığına görə, bu yerdə lap əvvəllərdən tatarlar (yəni azərbaycanlılar) dəfn olunublar. Mərhum ədəbiyyaşünas-alim, ulu öndər Heydər Əliyevin müəllimi olmuş Lətif Hüseynzadə xatirələrində yazırdı ki, 1918-ci ilin qırğınlarına son qoymaq üçün Azərbaycanın bir çox bölgələrinə, eləcə də Naxçıvana gələn türklərin buradan getməsi ərəfəsində Rüşdiyyə məktəbində Kazım Qarabəkir paşa ilə vida görüşü keçirilib. Sonra Kazım Qarabəkir paşa əsgər və zabitlərlə, həmçinin Hüseyn Cavid əfəndi ilə birlikdə “Böyük bağ”dakı şəhid məzarlarını ziyarətə gediblər. Şəhidlərin ruhuna fatihə oxuduqdan sonra müəllimimiz – Türk dünyasının böyük şairi Cavid əfəndi dedi: “Şəhidlər Tanrı aşiqləri ərlər-ərənlərdir, millət, vətən fədailəri, qəhrəmanlardır. Şəhidlər ölməz, onlar əbədiyyətə qovuşarlar.

Vətən eşqinə can nişan edən ərlər,
Əbədi bir həyat içində gülər!

Sonra Kazım Qarabəkir bir məzarın başdaşı yanında diz çökdü. Əsgərlər ehtiram əlaməti olaraq 12 yaylım atəşi açdılar”.

Qeyd edək ki, 1926-cı ildə Naxçıvana gələn rus tədqiqatçısı V.M.Sısoyev yazırdı: “Şəhərin ən sevimli yeri olan bağda çoxlu cavan ağaclar vardı. Həmin sahədə özündə keçmiş ənənələri əks etdirən klub, həmçinin rəngli taxtalardan düzəldilmiş teatr səhnəsi, sadə bir binada restoran yerləşirdi. Teatrda yay mövsümündə axşamlar Şərq çalğı alətləri ilə konsertlər verilirdi. Axşamlar şəhər əhalisinin əksəriyyəti bağa gəlib əylənirdi”.

Teatr həvəskarları 1917-ci ilin iyun ayında Əliqulu Qəmküsarın Tiflisdən Naxçıvana gəlməsindən istifadə edib “Ölülər”i hazırlayıblar və şəhər bağındakı klubda tamaşaya qoyublar.

1938-ci ildə burada tikilən teatr binası isə 1951-ci ildə yanğın nəticəsində tamamilə yararsız hala düşüb. Naxçıvan Muxtar Respublikasının 40 illiyində teatr yeni binaya köçürülüb. Ötən əsrin 50-ci illərində bağa “Lenin adına Mədəniyyət və İstirahət Parkı” adı verilsə də, şəhər əhalisi bu bağı “Böyük bağ” adlandırmaqda davam edib. 1970-ci illərin ortalarından isə bağda Naxçıvan Dövlət Filarmoniyası fəaliyyət göstərməyə başlayıb. Filarmoniya Heydər Əliyev Sarayına köçdükdən sonra orada Mədəniyyət evi fəaliyyət göstərməyə başlayıb və Mədəniyyət evinin bir hissəsində Naxçıvan şəhər kitabxanası yaradılıb.

Bunu da qeyd edək ki, ötən əsrin 90-cı illərində bağ müəyyən qədər baxımsız vəziyyətə düşsə də, sonrakı illərdə burada geniş abadlıq işləri aparılıb. Bağın ərazisindəki piyada yolları abadlaşdırılıb, skamyalar yenilənib. Şəhər sakinlərinin rahat istirahət etmələri üçün lazımi şərait yaradılıb. Son dövrlərdə isə bağın içərisindəki “Çay evi” bərpa edilərək müasir görkəmə salınıb.

Səbuhi HƏSƏNOV,
XQ-nin Naxçıvan müxbiri