Nazirliyin bu qərarı repetitorlara yönəlməni artıracaq Ekspert

Elm və Təhsil Nazirliyinin heç bir hüquqi əsaslandırma təqdim etmədən yalnız VI siniflər üçün qəbul elan etməsi, digər siniflərin isə iştirak hüququnu susqun şəkildə aradan qaldırması Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 71-ci maddəsində təsbit olunmuş hüquqi dövlət prinsipinə ziddir. Həmçinin liseyə hazırlaşan uşaqlar tədris ili boyu hazırlaşdıqları imtahanda iştirak imkanını son anda itirirlər. Bu, sadəcə maddi yox, həm də psixoloji zərbədir. Xüsusilə, 9-10 yaşlı uşaqlar üçün bu cür qəfil dəyişikliklər travma yarada bilər.

Bu sözləri Tribunainfo.az-a təhsil üzrə ekspert Kamran Əsədov Elm və Təhsil Nazirliyinin lisey və gimnasiyalara qəbul qaydaları ilə bağlı dəyişiklik edilməsinə münasibət bildirərkən deyib. Ekspertin fikrincə, qəbul qaydalarının qəfil dəyişdirilməsi və IV siniflər üzrə qəbulun tamamilə ləğv olunması təhsilin idarə olunmasında sistemsizlik, hüquqi ardıcıllıq pozuntusu və ictimai etimadın ciddi zədələnməsi ilə nəticələnib:

“Valideynlərin övladlarını bu imtahanlara hazırlaşdırmaq üçün ayırdığı resurslar – təqribən ayda 150-300 manat arası hazırlıq kursu, sınaq imtahanları, psixoloji dəstək xidmətləri və s. – illik hesabla minlərlə manat təşkil edir.
Seçim imkanları öncədən dəyişdirilirsə, bu barədə qanuni bildiriş və ictimai əsaslandırma təqdim edilməlidir.

Bu yanaşmanın mənfi tərəfi ilk növbədə təhsilin planlaşdırıla bilməyən və qeyri-sabit bir sahə kimi görünməsinə səbəb olur. Valideynlər, tədris müəssisələri, repetitorlar və uşaqlar arasında planlaşdırma prosesi pozulur. Onlar bir tədris ili boyu hazırlaşdıqları imtahanda iştirak imkanını son anda itirirlər. Bu, sadəcə maddi yox, həm də psixoloji zərbədir. Xüsusilə, 9-10 yaşlı uşaqlar üçün bu cür qəfil dəyişikliklər travma yarada bilər. Bu yaşda uşaqlar uğur və uğursuzluğu dərk etməyə başlayır, valideynlərinin onlara verdiyi vədləri ciddi qəbul edirlər. İndi isə onların əksəriyyəti sadəcə imtahana buraxılmamaqla nəticə deyil, şans belə qazanmadılar”.

K.Əsədov bildirib ki, əgər bu dəyişiklik pedaqoji əsaslarla həyata keçirilibsə, bunun üçün ictimai əsaslandırma, statistik göstəricilər və beynəlxalq müqayisələr təqdim edilməli idi:

“Finlandiya və İsveç kimi ölkələrdə uşaqlar 12-13 yaşdan əvvəl imtahan sisteminə cəlb edilmir. Onların təhsil sistemində ilkin mərhələdə uşağın maraqları, emosional sabitliyi və fərdi inkişafı ön planda tutulur. Lakin həmin ölkələrdə bu yanaşma qanunlarla və dövlət strategiyaları ilə dəstəklənir. Azərbaycanda isə sadəcə nəticə elan olunub – səbəb, əsas, izahat yoxdur.

Müqayisəli olaraq Gürcüstanda liseylərə qəbul sadələşdirilsə də, əvvəlcədən ictimaiyyət məlumatlandırılır, keçid dövrləri müəyyən olunur və valideynlərə alternativlər təqdim olunur. Qazaxıstanda isə pilot rejimdə liseylərdə erkən yaşa qəbulun effektivliyi qiymətləndirilir və nəticələrə uyğun tənzimləmələr edilir. Azərbaycanda isə qərar, faktiki olaraq, pilot analizsiz, statistik əsaslandırmasız, sosial nəticələr qiymətləndirilmədən tətbiq olunub.

Mövcud dəyişiklik nəticəsində təhsil sistemindəki etimad zədələnəcək, valideynlər dövlət imtahanlarına və təhsil idarəçiliyinə daha az güvənəcək, repetitorlara yönəlmə artacaq. Bəzi valideynlər bu qərardan sonra övladlarını özəl məktəblərə yönəltməyə başlayıb, çünki dövlət liseylərinə alternativ demək olar ki, qalmır. Həmçinin, mərkəzləşdirilmiş qəbul sisteminin ləngiməsi təhsildə keyfiyyətə yönəlmiş rəqabətə də zərbə vurur.

İctimai məsuliyyət daşıyan bir nazirliyin bu cür mühüm qərarı ictimai rəyə və maraqlı tərəflərin iştirakına əsaslanmadan verməsi həm etik, həm də hüquqi baxımdan qəbuledilməzdir”

Nigar İxtiyarqızı