Neandertallar niyə yoxa çıxdılar?

Yeni bir araşdırma neandertalların zəka baxımından Homo sapiens-dən aşağı olduqları fikrini şübhə altına alır.

Azpost.info bildirir ki, alimlər neandertalların beyinləri ilə erkən müasir insanların beyinləri arasındakı fərqlərin əvvəllər düşünüləndən daha kiçik olduğu qənaətinə gəliblər. Bu o deməkdir ki, zəif idrak qabiliyyətlərinə görə təkamül irqini itirən “daha az təkamül etmiş” neandertalların məşhur obrazı elmdə ciddi yanlış təsəvvür ola bilər.

Yenidən qiymətləndirməyə “Proceedings of the National Academy of Sciences” jurnalında dərc olunmuş bir araşdırma səbəb olub. Tədqiqatçılar neandertalların beyin xüsusiyyətlərini müasir insanların beyinlərindəki dəyişikliklərlə müqayisə ediblər.

Bunu etmək üçün onlar iki böyük MRT verilənlər bazasını – yüz Çin əsilli insanı və yüz Avropa əsilli amerikalıları təhlil ediblər. Nəticə gözlənilməz olub: müasir insan populyasiyaları arasındakı fərqlər çox vaxt neandertallarla qədim Homo sapiens arasındakı fərqlərdən daha böyük olub.

Uzun müddətdir ki, elm adamları neandertalların kəllələrinin qeyri-adi formasını qeyd edirlər. Onların başları daha uzunsov olub, nəhəng qaş silsilələri və böyük burun nahiyəsi ilə əhatə olunurdu. Müasir insanların isə daha yuvarlaq kəlləsi var. Bu, neandertalların hərəkətlərini daha az planlaşdıra bildikləri, daha zəif nitqə sahib olduqları və sosial təşkilatlanma baxımından insanlardan aşağı olduqları barədə fərziyyələrə səbəb olub. Bəzi tədqiqatçılar hətta beyinlərinin əhəmiyyətli bir hissəsinin mürəkkəb sosial düşüncədən daha çox vizual qavrayışa həsr olunduğunu irəli sürdülər.

Lakin, yeni tədqiqatın müəllifləri bu cür nəticələrin çox tələsik olduğuna inanırlar. İndiana Universitetinin Bluminton şəhərindən antropoloq Tom Şönemanın sözlərinə görə, beyin forması ilə intellektual qabiliyyətlər arasındakı əlaqə əvvəllər düşünüləndən daha zəifdir. Kiçik fərqlər mövcud olsa belə, onların bütün insan növünün məhv olmasına səbəb olması ehtimalı azdır. Alimlər vurğulayırlar ki, neandertallar yüz minlərlə il Avrasiyanın sərt şəraitində uğurla sağ qalıblar, böyük heyvanları ovlayıb, alətlər yaradıb, oddan, bəzək düzəltməkdəm və ehtimal ki, simvolik sənətdən istifadə ediblər.

Tədqiqat getdikcə daha çox populyarlaşan başqa bir fərziyyəni dəstəkləyir: neandertallar “axmaqlıq” səbəbindən deyil, əsasən demoqrafik xüsusiyyətlər səbəbindən yoxa çıxıblar. Onların qrupları kiçik və təcrid olunub, Homo sapiens isə tədricən daha çox sayda olub. Nəticədə, populyasiyalar çarpazlaşıb və neandertallar tədricən müasir insanlarla qarışıb. Genetik tədqiqatlar göstərir ki, Afrika xaricindəki demək olar ki, bütün müasir insanlar hələ də təxminən 1-2% Neandertal DNT-sinə malikdirlər.

Lakin, alimlər neandertalların nəsli kəsilməsinin tək bir səbəbinin olduğuna inanmırlar. Artan dəlillər amillərin mürəkkəb birləşməsinə işarə edir: iqlim şokları, populyasiyanın azalması, qan qohumluğu, resurslar uğrunda rəqabət, mümkün xəstəliklər və Homo sapiens ilə tədricən assimilyasiya.

Bəzi qruplar nəsli kəsilmiş ola bilər, digərləri insanlarla çarpazlaşmış ola bilər, digərləri isə lokal fəlakətlər səbəbindən yoxa çıxmış ola bilər.

AzPost.az

Paylaş