Nəhəng gəmilərin ürəyi : Təyyarədaşıyanın nüvə reaktoru necə işləyir?

Nüvə təyyarədaşıyan gəmiləri illərlə yanacaq doldurmadan dənizlərdə üzməyə qadirdir. 

Qaynarinfo "Wionews"a istinadən xəbər verir ki, onların muxtariyyətinin sirri hərəkət, elektrik enerjisi və bütün gəmi sistemlərinin işləməsini təmin edən kompakt reaktordadır.

Nüvə təyyarədaşıyan gəminin əsasını uran-235 atomlarının nüvə bölünməsi təşkil edir. Reaktorun nüvəsinin içərisində idarə olunan zəncirvari reaksiya baş verir və bu zaman çoxlu miqdarda istilik enerjisi ayrılır. Bu istilik partlayış üçün deyil, yüksək təzyiq altında suyun qızdırılması üçün istifadə olunur.

Reaktor ikiqat dövrəli sistem prinsipi ilə işləyir. Birinci möhürlənmiş dövrədə su son dərəcə yüksək təzyiq altında dövran edir ki, bu da onun 300 dərəcədən yuxarı temperaturda belə qaynamasının qarşısını alır. O, nüvədən istiliyi çıxarır və radioaktiv elementlərin xaricə buraxılmadan daha da irəli ötürür.

Buxar generatorlarında birincil dövrədən gələn istilik ikinci dövrəyə ötürülür, burada su artıq qaynayır və yüksək təzyiqli buxara çevrilir. Təyyarə gəmisinin pərvanə vallarını hərəkətə gətirən əsas turbinləri fırladan da məhz bu buxardır. Bunun sayəsində 100.000 tonluq gəmilər 30 uzeldən (təxminən 56 km/saat) çox sürətə çata bilir.

Buxarın bir hissəsi hərəkətə deyil, elektrik enerjisi istehsalına yönəldilir. Turbogeneratorlar işıqlandırma və radardan tutmuş ən son "Gerald R. Ford" sinifli təyyarə gəmilərində istifadə olunan mürəkkəb elektromaqnit təyyarə buraxılış katapultlarına (EMALS) qədər bütün gəmi sistemlərini enerji ilə təmin edir.

Nüvə təyyarə gəmilərinin əsas üstünlüklərindən biri onların davamlılığıdır. ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin məlumatına görə, müasir reaktorlar, xüsusən də A1B tipli reaktorlar, yanacaq doldurmadan 25 ilə qədər işləyə bilər və bu da belə gəmiləri yanacaq logistikasından faktiki olaraq müstəqil edir.

Reaktorun təhlükəsizliyi hafnium da daxil olmaqla neytron udma materiallarından hazırlanmış idarəetmə çubuqları ilə təmin edilir. Lazım gələrsə, onlar dərhal nüvəyə yerləşdirilir, zəncirvari reaksiyanı dayandırır və reaktorun gücünün tez bir zamanda azaldılmasına və ya tamamilə bağlanmasına imkan verir.

Nüvə reaktorunu təyyarə gəmisinin ürəyinə - dünyanın istənilən yerində aylarla döyüş tapşırıqlarını yerinə yetirə bilən əsl "üzən şəhərə" çevirən məhz bu idarəetmə, güc və muxtariyyət kombinasiyasıdır.

Aydın