Icma.az
close
up
RU
Menu

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Evinin sökülməməsi üçün altından yol çəkdi

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

Niyə yadplanetli sivilizasiyalar Yer kürəsini görməzdən gəlir? 8 SƏBƏB

Niyə yadplanetli sivilizasiyalar Yer kürəsini görməzdən gəlir? 8 SƏBƏB

Icma.az, Milli.az portalından verilən məlumatlara əsaslanaraq xəbər verir.

Nə üçün biz hələ də kosmosda yadplanetli ağıllı həyatın nümayəndələrini görmürük?

Milli.Az xarici mənbələrə istinadən Yer üzündə milyonlarla insanın cavab tapmaq istədiyi sualla bağlı bütün mümkün versiyaları bir araya toplayıb: 

Bu müzakirələr kosmik dövrdən çox əvvəl başlayıb. Məşhur rus düşünürü Konstantin Tsiolkovski, hələ 1933-cü ildə yazdığı "Planetlər canlı varlıqlarla doludur" adlı fəlsəfi qeydlərində Enriko Ferminin sonralar məşhur olacaq sualına öz cavabını vermişdi:

"Axı biz də canavarlara, zəhərli ilanlara və ya qorillalara qonaq getmirik, elə deyilmi?" - deyə Tsiolkovski qeyd edirdi. O, bu yanaşma ilə "zoopark hipotezası" adlanan nəzəriyyəni irəli sürmüşdü: yəni yadplanetlilər sadəcə bizi müşahidə edirlər, lakin bizimlə əlaqə qurmağı hələ məqsədəuyğun hesab etmirlər.

Fermi paradoksu və Dreykin tənliyi

1950-ci ildə atom bombasının yaradıcılarından biri olan məşhur fizik Enriko Fermi belə bir sual verdi: "Bəs onlar haradadır?" - bu sual tarixə "Fermi paradoksu" adı ilə düşdü.

1960-cı ildə amerikalı astronom Frenk Dreyk bir elmi konfransda galaktikada ağıllı sivilizasiyaların mümkün sayını hesablayan tənliyi təqdim etdi.

Bu tənlikdə aşağıdakı faktorlar nəzərə alınırdı:

Hər il qalaktikada neçə ulduz yaranır?

Günəşə bənzər ulduzların neçə faizinin planetləri var?

Bu sistemlərdə həyat üçün yararlı neçə planet ola bilər?

Həmin planetlərdə həyat yaranma ehtimalı nə qədərdir?

Bu həyatın ağıllı formaya keçməsi ehtimalı nə qədərdir?

Neçə sivilizasiya başqa ağıllı varlıqları axtarmağa can atır?

Belə bir sivilizasiya nə qədər yaşaya bilər?

Bu tənliyə dəqiq cavab tapmaq mümkün olmasa da, tədqiqatçılar bu gün də onun üzərində işləməyə davam edirlər. Məsələn, son illərin bəzi hesablamalarına əsasən, qalaktikamızda hazırda əlaqə qurmağa hazır olan təxminən 36 sivilizasiya ola bilər.

Buna baxmayaraq, bu nəticələr Fermi paradoksunu daha da dərinləşdirir: əgər bu qədər çox ağıllı sivilizasiya varsa, niyə onlardan heç birini görmürük və eşitmirik?

1. Hipotez: Biz doğrudan da təkik

2018-ci ildə bir elmi komanda bildirdi ki, Dreykin tənliyindəki qeyri-müəyyənliklər onu sıfıra endirə bilər - yəni biz təkcə qalaktikada yox, bütün müşahidə edilə bilən kainatda da tək ola bilərik.

Bu fikir "unikal Yer" hipotezası ilə əsaslandırılır: Yerdə yaranmış həyat üçün şərait kainatda bir daha təkrarlana bilməyəcək qədər nadir və unikaldır.

2. Hipotez: Biz "ilk gələnlərik"

"İlk yarananlar" hipotezası deyir ki, yadplanetli həyat mümkündür, amma biz kainatda ilk ağıllı sivilizasiyayıq və digərləri hələ yaranmayıb.

3. Böyük Filtr nəzəriyyəsi

1996-cı ildə Robin Hanson tərəfindən irəli sürülən bu nəzəriyyə deyir ki, həyatın ağıllı mərhələyə qədər inkişaf etməsi çoxsaylı böyük maneələri aşmağı tələb edir. Məsələn, Yer kürəsində həyatın inkişafı milyardlarla il çəkib və buna təkamül zamanı çoxsaylı "şanslı təsadüflər" səbəb olub.

Həyat anaerob (oksigensiz) formada qalmış olsaydı, heç vaxt bu qədər mürəkkəb və ağıllı formaya keçə bilməzdi. Beləliklə, digər planetlərdəki həyat bu mərhələyə çatmadan "ilişib qala" bilər.

4. Hipotez: Özünü məhv edən sivilizasiyalar

Bu versiyaya görə, texnoloji inkişaf nə qədər sürətli olsa da, nəticədə həmin sivilizasiya özünü məhv edir. Atom bombaları, süni intellekt və ya nəzarətsiz biotexnologiyalar nəticəsində ağıllı varlıqlar tezliklə yox ola bilər.

5. Hipotez: Zaman və məsafə uyğunsuzluğu

Sivilizasiyalar çox uzaqlarda və çox qısa müddət ərzində mövcud olur. Nəticədə onlar heç vaxt bir-biri ilə əlaqə yarada bilmirlər. Məsələn, əgər bizə 5000 işıq ili uzaqlıqda bir sivilizasiya varsa və 5000 il əvvəl siqnal göndəribsə, o sivilizasiya artıq yox ola bilər.

Bəlkə də biz gələcəkdə yadplanetlilərdən siqnal alacağıq, amma o zamanadək onlar çoxdan ölmüş olacaqlar. Bəs o vaxt biz hələ burada olacağıqmı?

6. Hipotez: "Zoopark"

Amerikalı astronom Con Ball tərəfindən 1973-cü ildə irəli sürülən bu hipotezə görə, yadplanetlilər bizi izləyirlər, amma bizimlə əlaqə qurmurlar. Bizi sanki "planetlərarası zoopark"da saxlayırlar və müşahidə edirlər.

7. Hipotez: Onlar bizi görmürlər

Bəlkə də yadplanetlilərin texnologiyası bizi aşkarlaya bilmir. Əgər onların teleskopları bizimkilər kimidirsə, Yerin "canlı" planet olduğunu anlamaları çətin ola bilər. Yaxınlıqda olsalar belə, siqnallarımızı görməmələri mümkündür.

8. Hipotez: Onlar artıq buradan gediblər

Bu versiyanı rus astrofiziki Nikolay Kardaşov dəstəkləyirdi. O, sivilizasiyaların inkişaf dərəcəsini ölçən məşhur Kardaşov Şkalasını yaradıb. Onun fikrincə, ən inkişaf etmiş sivilizasiyalar bəlkə də artıq kravite tunelləri (wormholes) vasitəsilə bizim kainatdan gedib və başqa reallıqlarda yaşayırlar.

Yadplanetlilər mövcuddursa belə, biz ya onları anlaya bilmirik, ya da onlar bizi anlamsız sayırlar. Ola bilsin, onlar üçün biz hələ "uşaq" səviyyəsində bir növük. Və ya bəlkə doğrudan da - biz bu kainatda təkik.

Xəyal Abdullayev
Milli.Az

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:198
embedMənbə:https://news.milli.az
archiveBu xəbər 20 Aprel 2025 10:59 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see344

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see337

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see336

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see285

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see273

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see266

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see263

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see263

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see236

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see233

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see225

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see222

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see218

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see217

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see214

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see206

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see198

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see192

Evinin sökülməməsi üçün altından yol çəkdi

19 Noyabr 2026 01:37see173

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see173
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri