Icma.az
close
up
RU
Niyə yadplanetli sivilizasiyalar Yer kürəsini görməzdən gəlir? 8 SƏBƏB

Niyə yadplanetli sivilizasiyalar Yer kürəsini görməzdən gəlir? 8 SƏBƏB

Icma.az, Milli.az portalından verilən məlumatlara əsaslanaraq xəbər verir.

Nə üçün biz hələ də kosmosda yadplanetli ağıllı həyatın nümayəndələrini görmürük?

Milli.Az xarici mənbələrə istinadən Yer üzündə milyonlarla insanın cavab tapmaq istədiyi sualla bağlı bütün mümkün versiyaları bir araya toplayıb: 

Bu müzakirələr kosmik dövrdən çox əvvəl başlayıb. Məşhur rus düşünürü Konstantin Tsiolkovski, hələ 1933-cü ildə yazdığı "Planetlər canlı varlıqlarla doludur" adlı fəlsəfi qeydlərində Enriko Ferminin sonralar məşhur olacaq sualına öz cavabını vermişdi:

"Axı biz də canavarlara, zəhərli ilanlara və ya qorillalara qonaq getmirik, elə deyilmi?" - deyə Tsiolkovski qeyd edirdi. O, bu yanaşma ilə "zoopark hipotezası" adlanan nəzəriyyəni irəli sürmüşdü: yəni yadplanetlilər sadəcə bizi müşahidə edirlər, lakin bizimlə əlaqə qurmağı hələ məqsədəuyğun hesab etmirlər.

Fermi paradoksu və Dreykin tənliyi

1950-ci ildə atom bombasının yaradıcılarından biri olan məşhur fizik Enriko Fermi belə bir sual verdi: "Bəs onlar haradadır?" - bu sual tarixə "Fermi paradoksu" adı ilə düşdü.

1960-cı ildə amerikalı astronom Frenk Dreyk bir elmi konfransda galaktikada ağıllı sivilizasiyaların mümkün sayını hesablayan tənliyi təqdim etdi.

Bu tənlikdə aşağıdakı faktorlar nəzərə alınırdı:

Hər il qalaktikada neçə ulduz yaranır?

Günəşə bənzər ulduzların neçə faizinin planetləri var?

Bu sistemlərdə həyat üçün yararlı neçə planet ola bilər?

Həmin planetlərdə həyat yaranma ehtimalı nə qədərdir?

Bu həyatın ağıllı formaya keçməsi ehtimalı nə qədərdir?

Neçə sivilizasiya başqa ağıllı varlıqları axtarmağa can atır?

Belə bir sivilizasiya nə qədər yaşaya bilər?

Bu tənliyə dəqiq cavab tapmaq mümkün olmasa da, tədqiqatçılar bu gün də onun üzərində işləməyə davam edirlər. Məsələn, son illərin bəzi hesablamalarına əsasən, qalaktikamızda hazırda əlaqə qurmağa hazır olan təxminən 36 sivilizasiya ola bilər.

Buna baxmayaraq, bu nəticələr Fermi paradoksunu daha da dərinləşdirir: əgər bu qədər çox ağıllı sivilizasiya varsa, niyə onlardan heç birini görmürük və eşitmirik?

1. Hipotez: Biz doğrudan da təkik

2018-ci ildə bir elmi komanda bildirdi ki, Dreykin tənliyindəki qeyri-müəyyənliklər onu sıfıra endirə bilər - yəni biz təkcə qalaktikada yox, bütün müşahidə edilə bilən kainatda da tək ola bilərik.

Bu fikir "unikal Yer" hipotezası ilə əsaslandırılır: Yerdə yaranmış həyat üçün şərait kainatda bir daha təkrarlana bilməyəcək qədər nadir və unikaldır.

2. Hipotez: Biz "ilk gələnlərik"

"İlk yarananlar" hipotezası deyir ki, yadplanetli həyat mümkündür, amma biz kainatda ilk ağıllı sivilizasiyayıq və digərləri hələ yaranmayıb.

3. Böyük Filtr nəzəriyyəsi

1996-cı ildə Robin Hanson tərəfindən irəli sürülən bu nəzəriyyə deyir ki, həyatın ağıllı mərhələyə qədər inkişaf etməsi çoxsaylı böyük maneələri aşmağı tələb edir. Məsələn, Yer kürəsində həyatın inkişafı milyardlarla il çəkib və buna təkamül zamanı çoxsaylı "şanslı təsadüflər" səbəb olub.

Həyat anaerob (oksigensiz) formada qalmış olsaydı, heç vaxt bu qədər mürəkkəb və ağıllı formaya keçə bilməzdi. Beləliklə, digər planetlərdəki həyat bu mərhələyə çatmadan "ilişib qala" bilər.

4. Hipotez: Özünü məhv edən sivilizasiyalar

Bu versiyaya görə, texnoloji inkişaf nə qədər sürətli olsa da, nəticədə həmin sivilizasiya özünü məhv edir. Atom bombaları, süni intellekt və ya nəzarətsiz biotexnologiyalar nəticəsində ağıllı varlıqlar tezliklə yox ola bilər.

5. Hipotez: Zaman və məsafə uyğunsuzluğu

Sivilizasiyalar çox uzaqlarda və çox qısa müddət ərzində mövcud olur. Nəticədə onlar heç vaxt bir-biri ilə əlaqə yarada bilmirlər. Məsələn, əgər bizə 5000 işıq ili uzaqlıqda bir sivilizasiya varsa və 5000 il əvvəl siqnal göndəribsə, o sivilizasiya artıq yox ola bilər.

Bəlkə də biz gələcəkdə yadplanetlilərdən siqnal alacağıq, amma o zamanadək onlar çoxdan ölmüş olacaqlar. Bəs o vaxt biz hələ burada olacağıqmı?

6. Hipotez: "Zoopark"

Amerikalı astronom Con Ball tərəfindən 1973-cü ildə irəli sürülən bu hipotezə görə, yadplanetlilər bizi izləyirlər, amma bizimlə əlaqə qurmurlar. Bizi sanki "planetlərarası zoopark"da saxlayırlar və müşahidə edirlər.

7. Hipotez: Onlar bizi görmürlər

Bəlkə də yadplanetlilərin texnologiyası bizi aşkarlaya bilmir. Əgər onların teleskopları bizimkilər kimidirsə, Yerin "canlı" planet olduğunu anlamaları çətin ola bilər. Yaxınlıqda olsalar belə, siqnallarımızı görməmələri mümkündür.

8. Hipotez: Onlar artıq buradan gediblər

Bu versiyanı rus astrofiziki Nikolay Kardaşov dəstəkləyirdi. O, sivilizasiyaların inkişaf dərəcəsini ölçən məşhur Kardaşov Şkalasını yaradıb. Onun fikrincə, ən inkişaf etmiş sivilizasiyalar bəlkə də artıq kravite tunelləri (wormholes) vasitəsilə bizim kainatdan gedib və başqa reallıqlarda yaşayırlar.

Yadplanetlilər mövcuddursa belə, biz ya onları anlaya bilmirik, ya da onlar bizi anlamsız sayırlar. Ola bilsin, onlar üçün biz hələ "uşaq" səviyyəsində bir növük. Və ya bəlkə doğrudan da - biz bu kainatda təkik.

Xəyal Abdullayev
Milli.Az

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:168
embedMənbə:https://news.milli.az
archiveBu xəbər 20 Aprel 2025 10:59 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see346

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see290

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see282

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see279

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see265

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see262

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see256

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see255

Həftədə bir məşq fiziki formanı və sağlamlığı yaxşılaşdıra bilərmi?

14 Noyabr 2026 21:54see235

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see227

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see218

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see210

Türkiyəli aktyor ev sahibi ilə məhkəməni uddu Kirayə qalmaqalı

14 Noyabr 2026 22:18see206

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see206

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see205

Kayli Cennerin keçmiş işçisi məhkəməyə müraciət etdi Ağır ittihamlar

14 Noyabr 2026 23:23see202

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see202

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see194

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see189

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see184
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri