Ölkənin konstitusiya quruluşunun tarixi ŞƏRH

Azərbaycan Respublikasının konstitusiya quruluşunun tarixi xalqımızın dövlətçilik ənənələri, müstəqillik uğrunda mübarizəsi və hüquqi dövlət quruculuğu ilə sıx bağlıdır. Azərbaycan qədim dövlətçilik tarixinə malik olan ölkələrdən biridir. Tarixin müxtəlif dövrlərində ölkəmizdə mövcud olmuş dövlətlər xalqımızın idarəçilik ənənələrinin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır.

Azərbaycanın müasir konstitusiya quruluşunun əsasları XX əsrin əvvəllərində, 1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması ilə yeni mərhələyə qədəm qoydu. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti müsəlman Şərqində ilk demokratik respublikalardan biri idi. Həmin dövrdə dövlət müstəqilliyinin qorunması, demokratik idarəçilik prinsiplərinin yaradılması və xalqın hüquq və azadlıqlarının təmin edilməsi əsas məqsədlərdən idi. Lakin 1920-ci ildə Azərbaycanın müstəqilliyinin itirilməsi bu prosesin inkişafını dayandırdı.
1991-ci il oktyabrın 18-də Azərbaycan dövlət müstəqilliyini yenidən bərpa etdi. Bu tarixi hadisə ölkəmizin siyasi, iqtisadi və hüquqi həyatında yeni dövrün başlanğıcı oldu. Müstəqil dövlətin möhkəm hüquqi əsaslarının yaradılması, dövlət hakimiyyətinin təşkili və vətəndaşların hüquqlarının qorunması zərurəti meydana çıxdı.
Bu istiqamətdə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin xidmətləri xüsusi əhəmiyyət daşıyır. 1993-cü ildə xalqın tələbi ilə siyasi hakimiyyətə qayıdan Heydər Əliyev ölkədə sabitliyin təmin olunması, dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi və hüquqi islahatların həyata keçirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atdı. Onun rəhbərliyi ilə müstəqil Azərbaycanın yeni Konstitusiyasının hazırlanması prosesi sürətləndirildi.
1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq səsverməsi – referendum yolu ilə Azərbaycan Respublikasının ilk Konstitusiyası qəbul edildi. Bu hadisə müstəqil Azərbaycanın tarixində ən mühüm siyasi və hüquqi hadisələrdən biri oldu. Konstitusiya dövlətin əsas qanunu kimi ölkənin idarəçilik sistemini, dövlət hakimiyyətinin təşkilini, vətəndaşların hüquq və azadlıqlarını müəyyənləşdirdi.
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında dövlət müstəqilliyi, suverenlik, ərazi bütövlüyü, demokratik idarəçilik, hüquqi dövlət və sosial ədalət prinsipləri öz əksini tapmışdır. Konstitusiyaya əsasən, Azərbaycan demokratik, hüquqi, dünyəvi və unitar respublikadır. Dövlət hakimiyyəti qanunvericilik, icra və məhkəmə hakimiyyətlərinə bölünür. Bu bölgü hakimiyyət qollarının fəaliyyətində tarazlığın və qanunçuluğun təmin edilməsinə xidmət edir.
Konstitusiyanın ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarına geniş yer ayırmasıdır. Hər bir vətəndaşın yaşamaq, təhsil almaq, əmək fəaliyyəti ilə məşğul olmaq, söz və fikir azadlığı, mülkiyyət hüququ və digər hüquqları qanunla qorunur. Bu hüquqların təmin edilməsi dövlətin əsas vəzifələrindən biridir.
Sonrakı illərdə ölkənin inkişafına uyğun olaraq Konstitusiyaya bir sıra dəyişikliklər və əlavələr edilmişdir. 2002, 2009 və 2016-cı illərdə keçirilmiş referendumlar nəticəsində dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi, insan hüquqlarının qorunması və siyasi sistemin inkişafı istiqamətində mühüm yeniliklər həyata keçirilmişdir.
Bu gün Azərbaycan Respublikasının konstitusiya quruluşu ölkənin müstəqilliyinin, suverenliyinin və dövlətçiliyinin əsas təminatlarından biridir. Xüsusilə 2020-ci ildə Vətən müharibəsində qazanılmış tarixi Zəfər və 2023-cü ildə ölkəmizin bütün ərazilərində suverenliyinin tam bərpa edilməsi dövlətçilik tariximizin yeni mərhələsini yaratmışdır.
Konstitusiya yalnız hüquqi sənəd deyil, həm də xalqın iradəsini, milli dəyərlərini və gələcəyə olan inamını ifadə edən əsas qanundur. Hər bir Azərbaycan vətəndaşı Konstitusiyaya hörmət etməli, onun müəyyən etdiyi hüquq və vəzifələri bilməli, dövlətimizin inkişafına öz töhfəsini verməlidir.
Azərbaycanın konstitusiya quruluşunun tarixi xalqımızın azadlıq və müstəqillik arzularının, dövlətçilik ənənələrinin və hüquqi dövlət quruculuğunun tarixidir. Bu gün müstəqil Azərbaycan öz Konstitusiyasına əsaslanaraq inkişaf edir, beynəlxalq aləmdə mövqelərini möhkəmləndirir və gələcək nəsillər üçün güclü dövlətçilik təməlləri yaradır.

Ələmdar Cabbarov

YAP Ordubad rayon təşkilatının müavini