Orada dəmir və yaqut yağır…

Astronomlar WASP-121b adlı isti, böyük qaz nəhəngini araşdırmaq üçün yer əsaslı Əkizlər (Djemini) cənubi teleskopundan istifadə ediblər. burada iqlim o qədər ekstremaldır ki, dəmir, yaqut və sapfir yağır.

Nəticələr göstərir ki, planet öz ulduzuna əvvəllər düşünüldüyündən daha yaxın formalaşmış ola bilər ki, bu da planetlərin əmələ gəlməsi ilə bağlı nəzəriyyələri çətinləşdirir. SİA-nın məlumatına görə, tədqiqat “The Astronomical Journal”-da dərc edilib.

Astronomlar artıq Günəş sistemindən kənarda 5000-dən çox planet aşkar ediblər. Bu dünyaların çoxu isti Yupiterlər sinfinə aiddir.

Bunlar Yupiterdən böyük olan və ulduzlarına çox yaxın olan planetlərdir. Qaynar Yupiterlərin öz ulduzlarından daha uzaqda, Günəş sistemindəki Yupiter və Saturnla təxminən eyni məsafədə əmələ gəldiyi eləcə də daha sonra yaxınlaşdığı güman edilir.

Qaynar Yupiter planeti WASP-121b ilə bağlı yeni tədqiqatlar mövcud nəzəriyyələrə meydan oxuyur.

WASP-121b planeti təqribən 858 işıq ili uzaqdadır və Yupiterdən 1,2 dəfə daha kütlə və 1,9 dəfə böyükdür.

WASP-121b öz ulduzuna o qədər yaxındır ki, orada bir il cəmi 1,3 Yer günü çəkir. Həmçinin, planet həmişə öz ulduzuna yalnız bir tərəfi ilə baxır.

Planetin ulduza baxan tərəfində temperatur təxminən 2500 dərəcə Selsidir.

Bu, metalların buxarlanmasına və atmosferə qalxmasına səbəb olur. 17700 km/saat sürətlə əsən küləklər daha sonra metalları planetin o biri tərəfinə aparır, orada soyuyur və dəmir, yaqut və sapfir yağışları kimi yağır.

Nəzəriyyələr göstərir ki, WASP-121b bir vaxtlar ulduzunu əhatə edən və daha sonra yaxınlaşan protoplanetar diskdə daha da formalaşacaqdı, lakin yeni məlumatlar bunu dəstəkləmir.

Astronomlar planetlərdə və onların atmosferlərində kimyəvi elementlərin əlamətlərini axtara və planetin doğulduğu zaman mövcud olan qayalı materialın buzlu qazlı materiala nisbətini müəyyən edə bilərlər.

Bu onlara planetin ulduzdan nə qədər uzaqda əmələ gəldiyini bildirməlidir. Astronomlar WASP-121b planetində qayalı və buzlu maddələrin nisbətini müəyyən edə bildilər ki, bu da xüsusilə yüksək idi.

Bu onu deməyə əsas verir ki, formalaşmasının əvvəlində planet çoxlu miqdarda qayalıq material toplaya bilərdi. Bu, planetin protoplanetar diskin buzun qatılaşması üçün çox isti olan hissəsində əmələ gəldiyini ifadə edə bilər.

Bu, elm adamları üçün sürpriz oldu, çünki qaz nəhənglərinin əmələ gəlməsi üçün bərk buz tələb etdiyi düşünülür. Tədqiqatın müəllifləri deyirlər ki, planetlərin əmələ gəlməsi modellərinə yenidən baxılması lazım ola bilər.

Əli Babayev