Icma.az
close
up
RU
Menu

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

Gündə 50 qramdan çox təmiz etanol içmək demensiya riskini 29 faiz artırır

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

Oxunan tarix: Bizansın çöküşü tullantılarda gizlənib

Oxunan tarix: Bizansın çöküşü tullantılarda gizlənib

Icma.az, Sherg.az saytından verilən məlumata əsaslanaraq xəbər yayır.

Tarixin sirlərini açığa çıxaran təkcə arxeoloji qalıqlar deyil. Əsrlər öncəsindən bu günə qədər çatmış tullantı yığınları imperiyaların çökməsindən insanların həyatındakı gizli sirlərə qədər bilinməyən həqiqətləri işıqlandırır. Bəs sizə tullantı yığınlarının Bizans İmperiyasının dağılmasına işarə etdiyini desək… Qulağa maraqlı gələ bilər, amma tullantılar tariximiz haqqında çox şey söyləyir. Bəs necə?

Keçmişdən günümüzə çatmış arxeoloji qalıqlar, bizi qədim sivilizasiyaların sirləri ilə tanış edən səssiz şahidlərdir. Mağara divarlarına işlənmiş rəsmlərdən sənət əsərlərinə, məzar daşlarından sümüklərə qədər hər bir tapıntı əslində danışılmağı gözləyən bir hekayə daşıyır. Lakin keçmiş cəmiyyətləri anlamağa işıq tutan tək şey sənət və ya məzar tapıntıları deyil. Bir zamanlar gündəlik həyatın adi parçaları olan tullantılar da bizə çox şey deyə bilər.


Sherg.az xəbər verir ki, tullantı arxeologiyası (“garbology”) qədim cəmiyyətlərin istehlak vərdişlərini, sağlamlıq problemlərini, ticarət şəbəkələrini və hətta iqlim şəraitini ortaya qoyur. Tullantıların izini sürən arxeoloqlar əslində keçmişin gündəlik həyatını yenidən qururlar. Bəs tullantı arxeologiyası tam olaraq nədir və indiyə qədər üzə çıxarılan tullantı qalıqları bizə hansı təəccüblü həqiqətləri pıçılldayır?

Arxeologiya deyəndə adətən gözəl binalar, məzarlar və ya sənət əsərləri ağla gəlir. Amma arxeoloqlar üçün bəzən ən dəyərli məlumat mənbələri qədim cəmiyyətlərin geridə qoyduğu tullantı yığınlarıdır. Bu tullantılar insanların gündəlik həyatlarını, qidalanma vərdişlərini, istehlak adətlərini və ətrafla əlaqələrini anlamaq üçün əvəzsiz ipucları təqdim edir.


Tullantı arxeologiyası anlayışı çox köklü deyil. Hər şey 1970-ci illərdə ABŞ-də başlayan “Garbage Project” ilə başladı. Villiam Rathje və komandası tullantıları incələyərək insanların anketlərdə dediklərindən fərqli davrandığını ortaya qoydu. 1980-1990-cı illərdə ABŞ və Kanadadakı zibilxanalarda aparılan qazıntılar tullantı idarəetmə sistemlərini yaxşılaşdırmaq üçün tövsiyələr hazırlamağa kömək etdi. Bu işlər, tullantı idarəsi və iqlim dəyişikliyi mövzusunda daha çox danışmağa imkan yaratdı.

Mütəxəssislər tullantı arxeologiyasının ənənəvi arxeologiyadan tamamilə fərqli olduğunu, tarix elmi kimi sayılmadığını, burada əsasın materiallar olduğunu bildirir. Bu sahə cəmiyyətlərin mədəni və sosial yaddaşına dair izləri keçmişdən bu günə daşıyır, indiki vərdişləri anlamağı asanlaşdırır.

Tullantı arxeologiyası, keçmişdən günümüzə insan davranışlarını və cəmiyyətlərin təkamülünü anlamağa kömək edir. Çünki tullantılar tez-tez insanların dediklərindən çox, həqiqi həyatlarını əks etdirir. İndiyə qədər aparılan tullantı araşdırmaları, insanların tükətdiklərini dedikləri məhsullarla həqiqətən istifadə etdikləri məhsullar arasında diqqətə çarpan fərqlər olduğunu göstərdi. Müasir metodlarla aparılan anketlərdə isə, tullantıları incələnən ailə üzvlərinin bir-birindən gizli istifadə etdikləri məhsullar olduğu müəyyənləşdirildi.

2019-cu ilin mart ayında “Live Science”da yayımlanan məqalədə tullantı yığınlarının Bizans İmperiyasının yıxılmasına işarə etdiyi iddia edildi. İsrailin Negev Çölündəki Elusa adlı Bizans yaşayış yeri uzun illər qazılmışdı. Lakin həmin ildə arxeoloqlar Elusa şəhərində fərqli bir şey axtardılar -arxeoloji tullantı hövzələrində yığılan çöpləri araşdırmağa qərar verdilər.


Korumalı zibil yığınlarında tapılan ipucları şəhərin inkişafını və hansı problemlərlə üzləşdiyini göstərə biləcək qədər əhəmiyyətli idi. O dövrdə Şimali Yarımkürədə Keç Antik Kiçik Buz Dövrü yaşanırdı və Justinian vəba epidemiyası Roma İmperiyasında yayılararaq 100 milyondan çox insanın ölümünə səbəb olmuşdu. Tullantı araşdırmaları vəba və iqlim dəyişikliyinin dağıdıcı iqtisadi təsirini göstərdi.

Elusa şəhərinin tullantı hövzələrində keramika qab parçaları, toxumlar, zeytun nüvələri, yandırılmış odun kömürləri və hətta Qırmızı dəniz və Nil-dən idxal edildiyi düşünülən qida qalıqları tapıldı. Tullantı qatlarından radiokarbon üsulu ilə tarixləmə aparıldı. Tullantıların təxminən 150 il ərzində yığıldığı və 6-cı əsrin ortalarında birikimin dayandığı məlum oldu. Bu tarix Elusa şəhərinin fəaliyyətini itirdiyi illərə təsadüf edirdi. Araşdırıcılar bu məlumatlara əsaslanaraq, şəhərdəki tullantı probleminin bir şəhərin dağılmaq üzrə olduğu zaman baş verən infrastruktur uğursuzluğu olduğunu nəticəsinə gəldilər.

1970-ci illərdə həyatımıza daxil olan “tullantı arxeologiyası” anlayışı bu gün keçmişi anlamaqdan çox, indiki dövrü anlamağı asanlaşdırır. Mütəxəssislər diqqətlə aparılan tullantı analizindən bölgədəki insanlar haqqında dərin məlumat əldə etdiklərini bildirirlər.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:197
embedMənbə:https://sherg.az
archiveBu xəbər 16 Sentyabr 2025 16:55 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see294

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see280

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see272

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see239

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

15 Noyabr 2026 22:01see227

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see224

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see223

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

15 Noyabr 2026 21:02see222

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see222

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

16 Noyabr 2026 00:05see211

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see209

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see209

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see203

Gündə 50 qramdan çox təmiz etanol içmək demensiya riskini 29 faiz artırır

15 Noyabr 2026 20:52see195

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see187

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see186

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see180

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see180

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see176

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see174
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri