Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

Dişlər yaddaş kartımızdır?

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

Oxunan tarix: Bizansın çöküşü tullantılarda gizlənib

Oxunan tarix: Bizansın çöküşü tullantılarda gizlənib

Icma.az, Sherg.az saytından verilən məlumata əsaslanaraq xəbər yayır.

Tarixin sirlərini açığa çıxaran təkcə arxeoloji qalıqlar deyil. Əsrlər öncəsindən bu günə qədər çatmış tullantı yığınları imperiyaların çökməsindən insanların həyatındakı gizli sirlərə qədər bilinməyən həqiqətləri işıqlandırır. Bəs sizə tullantı yığınlarının Bizans İmperiyasının dağılmasına işarə etdiyini desək… Qulağa maraqlı gələ bilər, amma tullantılar tariximiz haqqında çox şey söyləyir. Bəs necə?

Keçmişdən günümüzə çatmış arxeoloji qalıqlar, bizi qədim sivilizasiyaların sirləri ilə tanış edən səssiz şahidlərdir. Mağara divarlarına işlənmiş rəsmlərdən sənət əsərlərinə, məzar daşlarından sümüklərə qədər hər bir tapıntı əslində danışılmağı gözləyən bir hekayə daşıyır. Lakin keçmiş cəmiyyətləri anlamağa işıq tutan tək şey sənət və ya məzar tapıntıları deyil. Bir zamanlar gündəlik həyatın adi parçaları olan tullantılar da bizə çox şey deyə bilər.


Sherg.az xəbər verir ki, tullantı arxeologiyası (“garbology”) qədim cəmiyyətlərin istehlak vərdişlərini, sağlamlıq problemlərini, ticarət şəbəkələrini və hətta iqlim şəraitini ortaya qoyur. Tullantıların izini sürən arxeoloqlar əslində keçmişin gündəlik həyatını yenidən qururlar. Bəs tullantı arxeologiyası tam olaraq nədir və indiyə qədər üzə çıxarılan tullantı qalıqları bizə hansı təəccüblü həqiqətləri pıçılldayır?

Arxeologiya deyəndə adətən gözəl binalar, məzarlar və ya sənət əsərləri ağla gəlir. Amma arxeoloqlar üçün bəzən ən dəyərli məlumat mənbələri qədim cəmiyyətlərin geridə qoyduğu tullantı yığınlarıdır. Bu tullantılar insanların gündəlik həyatlarını, qidalanma vərdişlərini, istehlak adətlərini və ətrafla əlaqələrini anlamaq üçün əvəzsiz ipucları təqdim edir.


Tullantı arxeologiyası anlayışı çox köklü deyil. Hər şey 1970-ci illərdə ABŞ-də başlayan “Garbage Project” ilə başladı. Villiam Rathje və komandası tullantıları incələyərək insanların anketlərdə dediklərindən fərqli davrandığını ortaya qoydu. 1980-1990-cı illərdə ABŞ və Kanadadakı zibilxanalarda aparılan qazıntılar tullantı idarəetmə sistemlərini yaxşılaşdırmaq üçün tövsiyələr hazırlamağa kömək etdi. Bu işlər, tullantı idarəsi və iqlim dəyişikliyi mövzusunda daha çox danışmağa imkan yaratdı.

Mütəxəssislər tullantı arxeologiyasının ənənəvi arxeologiyadan tamamilə fərqli olduğunu, tarix elmi kimi sayılmadığını, burada əsasın materiallar olduğunu bildirir. Bu sahə cəmiyyətlərin mədəni və sosial yaddaşına dair izləri keçmişdən bu günə daşıyır, indiki vərdişləri anlamağı asanlaşdırır.

Tullantı arxeologiyası, keçmişdən günümüzə insan davranışlarını və cəmiyyətlərin təkamülünü anlamağa kömək edir. Çünki tullantılar tez-tez insanların dediklərindən çox, həqiqi həyatlarını əks etdirir. İndiyə qədər aparılan tullantı araşdırmaları, insanların tükətdiklərini dedikləri məhsullarla həqiqətən istifadə etdikləri məhsullar arasında diqqətə çarpan fərqlər olduğunu göstərdi. Müasir metodlarla aparılan anketlərdə isə, tullantıları incələnən ailə üzvlərinin bir-birindən gizli istifadə etdikləri məhsullar olduğu müəyyənləşdirildi.

2019-cu ilin mart ayında “Live Science”da yayımlanan məqalədə tullantı yığınlarının Bizans İmperiyasının yıxılmasına işarə etdiyi iddia edildi. İsrailin Negev Çölündəki Elusa adlı Bizans yaşayış yeri uzun illər qazılmışdı. Lakin həmin ildə arxeoloqlar Elusa şəhərində fərqli bir şey axtardılar -arxeoloji tullantı hövzələrində yığılan çöpləri araşdırmağa qərar verdilər.


Korumalı zibil yığınlarında tapılan ipucları şəhərin inkişafını və hansı problemlərlə üzləşdiyini göstərə biləcək qədər əhəmiyyətli idi. O dövrdə Şimali Yarımkürədə Keç Antik Kiçik Buz Dövrü yaşanırdı və Justinian vəba epidemiyası Roma İmperiyasında yayılararaq 100 milyondan çox insanın ölümünə səbəb olmuşdu. Tullantı araşdırmaları vəba və iqlim dəyişikliyinin dağıdıcı iqtisadi təsirini göstərdi.

Elusa şəhərinin tullantı hövzələrində keramika qab parçaları, toxumlar, zeytun nüvələri, yandırılmış odun kömürləri və hətta Qırmızı dəniz və Nil-dən idxal edildiyi düşünülən qida qalıqları tapıldı. Tullantı qatlarından radiokarbon üsulu ilə tarixləmə aparıldı. Tullantıların təxminən 150 il ərzində yığıldığı və 6-cı əsrin ortalarında birikimin dayandığı məlum oldu. Bu tarix Elusa şəhərinin fəaliyyətini itirdiyi illərə təsadüf edirdi. Araşdırıcılar bu məlumatlara əsaslanaraq, şəhərdəki tullantı probleminin bir şəhərin dağılmaq üzrə olduğu zaman baş verən infrastruktur uğursuzluğu olduğunu nəticəsinə gəldilər.

1970-ci illərdə həyatımıza daxil olan “tullantı arxeologiyası” anlayışı bu gün keçmişi anlamaqdan çox, indiki dövrü anlamağı asanlaşdırır. Mütəxəssislər diqqətlə aparılan tullantı analizindən bölgədəki insanlar haqqında dərin məlumat əldə etdiklərini bildirirlər.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:199
embedMənbə:https://sherg.az
archiveBu xəbər 16 Sentyabr 2025 16:55 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see408

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see328

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see308

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see307

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see303

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see293

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see285

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see281

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see277

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see264

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see257

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see254

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see239

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see234

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see219

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see214

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

17 Noyabr 2026 12:44see198

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see195

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see188

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see178
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri